Bæn og hugleiðing að morgni dags.

Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Ísland er í tíunda sæti á spillingarlisa Transparency International, samtaka sem fylgjast með og mæla spillingu í ríkjum. Til okkar kom Þorvaldur Logason, heimspekingur og félagsfræðingur, sem hefur velt spillingu mikið fyrir sér og skrifað bók um fyrirbærið.

Björn Malmquist fréttamaður í Brussel gerði upp öryggisráðstefnuna í Munchen með Þórdísi Kolbrúnu Reykfjörð Gylfadóttur fyrrverandi utanríkisráðherra. Hann ræddi líka um öryggi orkuinnviða við Finn Beck, framkvæmdastjóra Samorku.

Áramót eru framundan í Kína, kínverska nýárið hefst á morgun 17. febrúar. Þá rennur upp ár hestsins og ári snáksins lýkur. Nýju ári fylgja mikil hátíðarhöld sem vara í tvær vikur. Magnús Björnsson, forstöðumaður Konfúsíuarstofnunarinnar hér á landi, kom til okkar.

Tónlist:

Willie Nelson, Norah Jones - Dreams come true.

Dai Xiaolian - Kai gu yin = Lamentation on the past.

Rolling Stones - Wild horses.

07:30

Útvarpsfréttir.

08:30

Gestir úr öllum kimum þjóðfélagsins deila sögu sinni með hlustendum. Umsjón: Sigurlaug M. Jónasdóttir.

Morgunleikfimi með Halldóru Björnsdóttur.

Veðurstofa Íslands.

Dægurflugur og söngvar frá ýmsum tímum.

Umsjón: Jónatan Garðarsson.

Lögð er áhersla á ljóð þekktra skálda og lög sem hafa verið samin við þau, þó svo að fyrsta lagið sé þeirrar gerðar að það er óvíst hvort kom á undan, kvæðið eða lagið. Það er kvæðið Blástjarnan eftir Bjarna Thorarensen, en höfundur lagsins er ókunnur. Djasskvartettinn Norr 4 leikur það lag. Hjalti Jónsson og Lára Sóley Jóhannsdóttir flytja Ég bið að heilsa, ljóð Jónasar Hallgrímssonar og lag Inga T. Lárussonar. Pálmi Gunnarsson syngur lag við ljóðið Draumur aldamótabarnsins og Stefán Hilmarsson syngur Vetrarljóð, bæði lögin eftir Magnús Þór Sigmundsson og kvæðin eftir Margréti Jónsdóttur. Anton Kristinn Guðmundsson syngur tvö kvæði langafa síns Guðmundar Böðvarssonar, en lögin eru annarsvegar eftir Auði Haraldsdóttur og hinsvegar Sigurð Rúnar Jónsson. Þetta eru Völuvísa og Fylgd. Tvíeykið Þau flytja þrjú lög Garðars Borgþórssonar við ljóð skáldkvenna, við ljóðin Vont og verst og Til kvæðagyðjunnar eftir Ólöfu frá Hlöðum og Heyrði ég í hamrinum við ljóð Huldu. Umsjón: Jónatan Garðarsson.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Andri Snær Magnason er nýkominn til landsins eftir að hafa fylgt eftir heimildarmyndinni Time and Water, sem gerð er upp úr bók hans Um tímann og vatnið. Myndin hefur verið sýnd til dæmis á Sundance kvikmyndahátíðinni og vakti mikla athygli. Við fengum Andra til að segja okkur frá myndinni og hvernig hún kom til og hver væri munurinn á henni og bókinni. Svo tókum við aðeins með honum stöðuna í loftslagsmálum, því það er auðvitað það sem Andri skrifaði um í bókinni, sem kom út árið 2019, þar sem hann notaði sögur af forfeðrum sínum og ættingjum til þess að fjalla um loftslagsvísindin og þær breytingar sem eru að verða sem hafa áhrif á allt líf á jörðinni. Við ræddum hvernig umræðan hefur breyst undanfarnið, til dæmis þegar Bandaríkjastjórn hefur afturkallað ákvaraðnir um hættu vegna gróðurhúsalofttegunda.

Lesandi vikunnar í Mannlega þættinum í þetta sinn var svo Gunnar Lárus Hjálmarsson, betur þekktur sem Dr. Gunni. Við fengum hann til að segja okkur frá því hvaða bækur hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Gunnar talaði um eftirfarandi bækur og höfunda:

Einn, tveir þrír, fjór... Bítlarnir í tímanna rás e. Craig Brown (Þýð. Helgi Ingólfsson)

Tune in e. Mark Lewisohn

Ævisögur Charles Mingus, Thelonious Monk og Chet Baker

Bækur Braga Ólafssonar, Braga Páls Sigurðsson og Ólaf Gunnarsson

Kokkáll e. Dóra DNA

Bjarmalönd e. Val Gunnarsson

Reyndu aftur, ævisaga Magnúsar Eiríkssonar e. Tómas Hermannsson

Boy on Fire um Nick Cave e. Matt Mordue

The Big Midwwk, Life inside the Fall e. Steve Hanley

Tónlist í þættinum í dag:

Frost / Pálmi Gunnarsson og Ragnheiður Gröndal (Pálmi Gunnarsson, Ragnheiður Gröndal, Stefán Örn Gunnlaugsson)

Frostrósir / Haukur Morthens (Freymóður Jóhannsson)

UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Dánarfregnir.

Yfirlit hádegisfrétta kl. 12 virka daga.

Fólk úr ýmsum áttum flytur stuttar hugleiðingar sem tengjast sama umfjöllunarefni.

Umfjöllunarefnið er Öryggi. Bjarni Már Magnússon, lögmaður.

Íslenskt lag eða tónverk.

Daglegur þáttur um stór og lítil fréttamál í umsjón Inga Freys Vilhjámssonar og Ingvars Þórs Björnssonar.

Norsk-íslenski fjárfestirinn Jón Stephenson von Tetzhner íhugar að flytja frá Bandaríkjunum eftir að hafa búið þar í meira en áratug.

Jón er tiltöluglega lítt þekktur á Íslandi þrátt fyrir að vera nokkuð stórtækur í fjárfestingum hér. Hann á meirihluta í símafyrirtækinu Hringdu, fasteignir á Eiðistorgi, hluti í mjólkurvinnslunni Örnu, tæknifyrirtækið Vivaldi sem rekur samnefndan vafra og hlut í bókunarfyrirtækinu Dohop. Jón er auk þess styrktaraðili íþróttafélagsins Gróttu á Seltjarnarnesi.

Þetta helst ræðir við Jón um stjórnmálaástandið í Bandaríkjunum, af hverju hann íhugar að flytja frá landinu og áhyggjur hans af einokun bandarískra stórfyrirtækja á tæknimarkaði.

Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Anna Gyða Sigurgísladóttir ræðir við fólk um einstakar hugmyndir sem mótað hafa skilning okkar á heiminum. Trú, heimspeki og vísindi eru efst á baugi, og kann fortíð og samtíð að vera skeytt saman með hjálp hnýsilegs arkífs ríkisútvarpsins.

,,Altarissakramentið er líkami og blóð Jesú Krists,’’ segir kanslari kaþólsku kirkjunnar. Þáttastjórnandi er engu nær. Kirkjunnar fólk segir altarissakramentið aðal sakramentið í kaþólskri trú þar sem sókn sameinast Jesú Kristi. Þetta er bæði mikið kraftaverk og mikil ráðgáta, segir á vef kaþólsku kirkjunnar á Íslandi. Leitast er eftir að skilja fyrirbærið til hlítar í þætti dagsins. Vangaveltur um notkun og magn brauðs og víns koma við sögu en kaþólska kirkjan verslar ekki vín sitt í áfengisverslunum hér á landi eins og við flest. Einnig koma við sögu dæmisögur úr Biblíunni, guðslíkamahús, fermingarbörn í Hafnarfirði og ýmislegt fleira. Ferðalagið er drifið áfram af sögu Carlos Acutis, nýslegins dýrlings sem gjarnan er kallaður verndari internetsins enda fyrsti þúsaldardýrlingurinn sem þekktur er fyrir forritun á gagnagrunni um kraftaverk tengd altarissakramentinu. Við heimsækjum systur Pentecostés, nunnu í St. Jósefskirkju. Hún er nýkomin heim úr pílagrímsferð til Ítalíu með íslenskum unglingum. Þangað fóru þeir meðal annars til að vitja helgs dóms Acutis.

Sígild og samtímatónlist frá ýmsum tímum. Íslenskt og erlent í bland.

Tónlistin í þættinum:

Þrjú eftirspil (Three postludes) eftir Valentin Silvestrov. Verkið er í þremur þáttum:

I Postludium DSCH

II Postludium

III Postludium

Flytjendur: Maacha Deubner, sópran; Simon Fordham, fiðla; Anja Lechner, selló; Silke Avenhaus, píanó.

Útgefið á plötunni Leggiero - Pesante árið 2002.

Veröld fláa sýnir sig úr Fjórum íslenskum þjóðlögum (1982), útsetning eftir Hjálmar H. Ragnarsson á íslensku þjóðlagi. Textinn er þjóðvísa. Cantoque ensemble sygur, stjórnandi er Steinar Logi Helgason. Hljóðritað á tónleikunum Cantoque syngur Hjálmar á Myrkum Músíkdögum 2025.

Extensions 1 for violin and piano (1951) eftir Morton Feldman. Flytjendur: Patricia Kopatchinskjaja, fiðla og Joonas Ahonen, píanó. Upptaka fór fram í desember 2020 í Radio Studio Zürich, Sviss. Útgefið á plötunni Le monde selon George Antheil 2022.

Febrúarhiminn (February sky) (2017) eftir Kolbein Bjarnason. Elektra Ensemble og Duo Harpverk flytja.

Elektra Ensemble skipa: Ástríður Alda Sigurðardóttir, píanó; Emilía Rós Sigfúsdóttir, flauta, bassaflauta; Helga Björg Arnardóttir, klarínett, bassaklarínett; Helga Þóra Björgvinsdóttir, fiðla; Margrét Árnadóttir, selló).

Duo Harpverk skipa Frank Aarnink á slagverk og Katie Buckley á hörpu.

Upptaka fór fram í Stúdíó Sýrlandi í mars og ágúst 2018 og í janúar 2019

Þættir verksins eru sjö og þeim fylgja bakþankar, stutt brot úr ljóðum Stefáns Harðar Grímssonar, Vetrardagur og Óttan felldi sín blátár. Bæði ljóðin birtust í Svartálfadansi sem kom út 1951.

Yfirskriftir þáttanna sem hljóma eru:

Þú ert vor fyrir þúsund árum (You are a thousand year old spring);

Undir hola þagnarskelina (Under the hollow shell of silence);

Frá kaldri ásjónu landsins (From the land's frigid face);

Af ferðum vindanna eirðarlausu (Of the wanderings of restless wind);

Þegar íshjartað slær (When the ice heart beats);

Á mjóum fótleggjum sínum / koma mennirnir eftir hjarninu / með fjöll á herðum sér (On their spindly legs - Men cross snowfields - With mountains on their shoulders)

Útgefið á plötunni Elektra Ensemble 2019.

Frozen state of song [1990-1993] : III. þáttur (af 3) eftir Lukas Ligeti.

Wiener Saxophon-Quartett flytur, en kvartettinn skipa: Susan Fancher, sópransaxófónn ; Sabine Zwick, saxófónn ; Thomas Schön, saxófónn ; Mark Engebretson, saxófónn.

Útgefið á plötunni Reich. Bryars. Ligeti. Carl 1997.

Hvíld (2009, úts. fyrir rödd og píanó 2020) eftir Huga Guðmundsson. Ljóðið orti Snorri Hjartarson. Hildigunnur Einarsdóttir mezzósópran syngur, Guðrún Dalía Salómonsdóttir leikur á píanó. Hljóðritað á tónleikum sem báru yfirskriftina Nýtt og nýrra á Myrkum Músíkdögum 2025.

Þáttur um bókmenntir, bæði hér heima og úti í heimi. Hlustendum er fylgt í gegnum lestur athyglisverðra bókmenntaverka og rætt við höfunda, útgefendur og fræðimenn um stefnur, strauma, tákn og tilvísanir.

Umsjón: Jóhannes Ólafsson.

Í upphafi fjöllum við um Ursulu K. Le Guin bandaríska furðusagnahöfundinum sem lést árið 2018, en hún átti langan og merkilegan feril að baki og braut blað í því að færa vísindaskáldskap og fantasíur upp um virðingarflokk. Rætt verður við aðdáanda bóka Le Guin, Þórhall Auð Helgason óperusöngvara sem hefur lesið verkin sum hver oftar en einu sinni og oftar en tvisvar. Það verða einnig nokkur viðtalsbrot úr innslagi í Lestinni á sínum tíma, stuttu eftir að Le Guin lést.

Í síðari hluta þáttar beinum við sjónum okkar að Frakklandi. Nýjasta bók rithöfundarins og kvikmyndagerðarkonunnar Virginie Despentes, Cher Connard frá 2022 sem nú hefur komið út hjá Benedikt útgáfu og ber titilinn Kæri fáviti. Við hringjum í Kristínu Jónsdóttur sem búsett er í París og ræðum bókina og Despentes. Bækur þessa alræmda franska höfundar hafa aldrei verið þýddar á íslensku áður en þær hafa alltaf vakið gríðarlegt umtal í Frakklandi. Í bókum sínum tekst hún á við viðkvæm efni; vændi, kynferðisofbeldi, fátækt, fíkn og jaðarsetningu. Kæri fáviti er bréfaskáldsaga, gerist að mestu í einkaskilaboðum á instagram og er uppgjör við #metoo og alkahólisma svo fátt eitt sé nefnt.

Viðmælendur: Þórhallur Auður Helgason, Brynhildur Björnsdóttir, Eyja Margrét Brynjarsdóttir og Kristín Jónsdóttir.

Lesarar: Lóa Björk Björnsdóttir, Kristján Guðjónsson og Anna Gyða Sigurgísladóttir.

Útvarpsfréttir.

Þáttur fyrir áhugafólk um listir og menningu. Ljósi varpað á það sem efst er á baugi hverju sinni, menningin nær og fjær skoðuð frá ólíkum sjónarhornum og skapandi miðlar settir undir smásjána.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir.

Hörður Ágústsson er lykilpersóna í íslenskri menningarsögu. Hann var í framvarðarsveit myndlistar á síðustu öld, leiðandi rödd módernismans og lykilmaður í þróun abstraktsins hér á landi. Hörður var einnig mikilvirkur fræðimaður á sviði íslenskrar húsagerðalistar og brautryðjandi í bókahönnun og auglýsingagerð. „Í mér eru arkitekt og ljóðskáld, og þeir eru sífellt að rífast,“ sagði hann eitt sinn, en á nýrri sýningu um listamanninn í Gerðarsafni er fókusinn settur á arkitektinn Hörð, og dregin fram verk sem sýna fyrst og fremst nálgun hans á form og litafræði. Sýningarstjórar eru þau Brynja Sveinsdóttir forstöðumaður Gerðarsafns og grafísku hönnuðurnir Arnar Freyr Guðmundsson og Birna Geirfinnsdóttir. VIð hittum þau á safninu í þætti dagsins.

Einnig rýnir Gauti Kristmannsson í Dúkkuverksmiðjuna eftir Júlíu Margréti Einarsdóttur og við þjófstörtum Aldrei las ég Laxness bókaklúbbinum.

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Það er verið að rífast um Palestínu og pólitík á kvikmyndahátíðinni Berlinale. Það var þýski leikstjórinn Wim Wenders sem lét fyrstu umdeildu ummælin falla í þeirri rökræðu. Við rekjum atburðarrásina og um hvað er tekist á um.

Hamnet í leikstjórn Chloé Zhao gæti verið mynd ársins. Myndin er byggð á samnefndri bók eftir Maggie O'Farrel, sem er söguleg skáldsaga um sonarmissi Shakespeare og hvernig það varð kveikjan, sársaukinn, að harmleiknum Hamlet. Við ræðum þessa mynd í þaula við Ölmu Mjöll Ólafsdóttur, Helgu Dögg Ólafsdóttur og Kolfinnu Nikulásdóttur, sem voru snortnar yfir myndinni.

Fréttir

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Nokkur vel valin lög

frá Veðurstofu Íslands

Dánarfregnir.

Tónhjólið snýst og snýst og upp koma sögur af tónlist, nýrri og gamalli. Ólíkar stefnur og straumar skjóta upp kolli og líka hljóðfæri, hugtök og túlkunarmöguleikar. Hugað verður að einhverju því sem hæst ber á tónlistarsviðinu í heimi sígildrar tónlistar og djasstónlistar á hverjum tíma.

Anna Gyða Sigurgísladóttir ræðir við fólk um einstakar hugmyndir sem mótað hafa skilning okkar á heiminum. Trú, heimspeki og vísindi eru efst á baugi, og kann fortíð og samtíð að vera skeytt saman með hjálp hnýsilegs arkífs ríkisútvarpsins.

,,Altarissakramentið er líkami og blóð Jesú Krists,’’ segir kanslari kaþólsku kirkjunnar. Þáttastjórnandi er engu nær. Kirkjunnar fólk segir altarissakramentið aðal sakramentið í kaþólskri trú þar sem sókn sameinast Jesú Kristi. Þetta er bæði mikið kraftaverk og mikil ráðgáta, segir á vef kaþólsku kirkjunnar á Íslandi. Leitast er eftir að skilja fyrirbærið til hlítar í þætti dagsins. Vangaveltur um notkun og magn brauðs og víns koma við sögu en kaþólska kirkjan verslar ekki vín sitt í áfengisverslunum hér á landi eins og við flest. Einnig koma við sögu dæmisögur úr Biblíunni, guðslíkamahús, fermingarbörn í Hafnarfirði og ýmislegt fleira. Ferðalagið er drifið áfram af sögu Carlos Acutis, nýslegins dýrlings sem gjarnan er kallaður verndari internetsins enda fyrsti þúsaldardýrlingurinn sem þekktur er fyrir forritun á gagnagrunni um kraftaverk tengd altarissakramentinu. Við heimsækjum systur Pentecostés, nunnu í St. Jósefskirkju. Hún er nýkomin heim úr pílagrímsferð til Ítalíu með íslenskum unglingum. Þangað fóru þeir meðal annars til að vitja helgs dóms Acutis.

Skáldsaga Halldórs Laxness um hinn 18 ára gamla Stein Elliða kom út árið 1927 þegar Halldór var sjálfur 25 ára gamall.

Þessi saga um leit ungs manns að eigin lífsskoðunum þótti marka tímamót í íslenskri bókmenntasögu.

Valdimar Örn Flygenring las söguna fyrir útvarpið árið 1991.

frá Veðurstofu Íslands

Svanhildur Óskarsdóttir les sálmana í hljóðritun frá árinu 1998.

Árið 1944 var tekinn upp sá siður hjá Ríkisútvarpinu að lesa alla Passíusálma Hallgríms Péturssonar á föstunni.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Andri Snær Magnason er nýkominn til landsins eftir að hafa fylgt eftir heimildarmyndinni Time and Water, sem gerð er upp úr bók hans Um tímann og vatnið. Myndin hefur verið sýnd til dæmis á Sundance kvikmyndahátíðinni og vakti mikla athygli. Við fengum Andra til að segja okkur frá myndinni og hvernig hún kom til og hver væri munurinn á henni og bókinni. Svo tókum við aðeins með honum stöðuna í loftslagsmálum, því það er auðvitað það sem Andri skrifaði um í bókinni, sem kom út árið 2019, þar sem hann notaði sögur af forfeðrum sínum og ættingjum til þess að fjalla um loftslagsvísindin og þær breytingar sem eru að verða sem hafa áhrif á allt líf á jörðinni. Við ræddum hvernig umræðan hefur breyst undanfarnið, til dæmis þegar Bandaríkjastjórn hefur afturkallað ákvaraðnir um hættu vegna gróðurhúsalofttegunda.

Lesandi vikunnar í Mannlega þættinum í þetta sinn var svo Gunnar Lárus Hjálmarsson, betur þekktur sem Dr. Gunni. Við fengum hann til að segja okkur frá því hvaða bækur hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Gunnar talaði um eftirfarandi bækur og höfunda:

Einn, tveir þrír, fjór... Bítlarnir í tímanna rás e. Craig Brown (Þýð. Helgi Ingólfsson)

Tune in e. Mark Lewisohn

Ævisögur Charles Mingus, Thelonious Monk og Chet Baker

Bækur Braga Ólafssonar, Braga Páls Sigurðsson og Ólaf Gunnarsson

Kokkáll e. Dóra DNA

Bjarmalönd e. Val Gunnarsson

Reyndu aftur, ævisaga Magnúsar Eiríkssonar e. Tómas Hermannsson

Boy on Fire um Nick Cave e. Matt Mordue

The Big Midwwk, Life inside the Fall e. Steve Hanley

Tónlist í þættinum í dag:

Frost / Pálmi Gunnarsson og Ragnheiður Gröndal (Pálmi Gunnarsson, Ragnheiður Gröndal, Stefán Örn Gunnlaugsson)

Frostrósir / Haukur Morthens (Freymóður Jóhannsson)

UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Það er verið að rífast um Palestínu og pólitík á kvikmyndahátíðinni Berlinale. Það var þýski leikstjórinn Wim Wenders sem lét fyrstu umdeildu ummælin falla í þeirri rökræðu. Við rekjum atburðarrásina og um hvað er tekist á um.

Hamnet í leikstjórn Chloé Zhao gæti verið mynd ársins. Myndin er byggð á samnefndri bók eftir Maggie O'Farrel, sem er söguleg skáldsaga um sonarmissi Shakespeare og hvernig það varð kveikjan, sársaukinn, að harmleiknum Hamlet. Við ræðum þessa mynd í þaula við Ölmu Mjöll Ólafsdóttur, Helgu Dögg Ólafsdóttur og Kolfinnu Nikulásdóttur, sem voru snortnar yfir myndinni.