Bæn og hugleiðing að morgni dags.

Útvarpsfréttir.

Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Ísland þarf að marka sér stefnu gagnvart Kína, áður en aðrir móta hana fyrir okkur. Þetta segir Guðbjörg Ríkey Th. Hauksdóttir, sérfræðingur hjá Alþjóðamálastofnun Háskóla Íslands, í nýrri grein í tímariti Vörðu. Hún fór yfir samskipti Íslands og Kína, og útskýrði hvað gæti falist í stefnu af þessu tagi.

Arthúr Björgvin Bollason fjallaði meðal annars um samskipti Þjóðverja og Rússa, fyrirhuguð fjöldamótmæli víða um Þýskaland um næstu helgi og komu erlendra verkamanna til landsins fyrir 65 árum. Þeir gjörbreyttu þýsku efnahagslífi.

Svo var fjallað um kú nokkra sem kom í heiminn í nóvemberbyrjun 1926. Hún fékk nafnið Huppa og reyndist þar kominn einhver mesti einstaki kynbótagripur í íslenskri búfjárrækt og jafnvel á heimsvísu. Jón Viðar Jónmundsson búvísindamaður sagði okkur frá Huppu.

Tónlist:

Abba - Dancing queen.

Abba - When I kissed the teacher.

Udo Jürgens - Grischischer Wein.

Kenny Rogers - Coward of the country.

07:30

Útvarpsfréttir.

08:30

Útvarpsfréttir.

Gestir úr öllum kimum þjóðfélagsins deila sögu sinni með hlustendum. Umsjón: Sigurlaug M. Jónasdóttir.

Morgunleikfimi með Halldóru Björnsdóttur.

Útvarpsfréttir.

Veðurstofa Íslands.

Umsjón: Kristján Kristjánsson.

Útvarpsfréttir.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1. Netfang: [email protected]. Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Það er 40 ára vígsluafmæli Hallgrímskirkju og það er dánardægur Hallgríms Péturssonar í dag. Við heyrðum um ævi Hallgríms, ástir og átök og einnig um mikilvægi Hallgrímskirkju í dag. Steinunn Jóhannesdóttir leikkona og rithöfundur kom í þáttnn í dag og talaði um Hallgrím og minntist líka á Guðríði, konu Hallgríms en á næsta ári verða 400 ár liðin frá Tyrkjaráninu en nú hefur bók Steinunnar „Reisubók Guðríðar“ verið þýdd yfir á ensku.

Um 2000 gestir lögðu leið sína í Ísaksskóla fyrir skemmstu þegar 100 ára afmæli skólans var fagnað. Þar komu saman fyrrverandi og núverandi kennarar, starfsfólk og nemendur og velunnarar skólans. Sigríður Anna Guðjónsdóttir skólastjóri kom til okkar í dag og sagði okkur sögu Ísaksskóla og því hvernig það atvikaðis að skólinn sé aftur orðinn eigandi að því húsnæði sem verið hefur heimili skólastarfsíns um áratuga skeið.

Svo var að veðurspjallið með Einari Sveinbjörnssyni. Haustlægðir koma og fara, svo eru veðrabrigði framundan og að lokum rifjaði Einar upp ofsaveður sem fór yfir landið fyrir næstum nákvæmlega 90 árum með miklum afleiðingum, til dæmis í Hafnarfirði.

Tónlist í þættinum í dag:

Sveitapiltsins draumur / Hljómar (erlent lag, texti Ómar Ragnarsson)

Allt mitt líf / Elly (erlent lag, texti Ólafur Gaukur Þórhallsson)

Koffort þungt sem blý / Valgeir Guðjónsson (Valgeir Guðjónsson)

Þrjú tonn af sandi / Haukar (erlent lag, texti Þorsteinn Eggertsson)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Dánarfregnir.

Yfirlit hádegisfrétta kl. 12 virka daga.

Fólk úr ýmsum áttum flytur stuttar hugleiðingar sem tengjast sama umfjöllunarefni.

Björn Steinbekk flytur hugleiðingu dagsins um virði.

Íslenskt lag eða tónverk.

Útvarpsfréttir.

Tugum starfsmanna Reykjavíkurborgar verður sagt upp í umfangsmiklum hagræðingaraðgerðum sem verða kynntar síðar í dag.

Kjörsókn hefur verið mikil í Ísrael í morgun í fyrstu þingkosningum frá hryðjuverkaárás Hamas í október 2023. Ögurstund er runnin upp fyrir Benjamín Netanjahú forsætisráðherra og minni flokkar gætu ráðið úrslitum.

Leit er hafin að líkamsleifum Lúðvíks Péturssonar í sprungu í Grindavík. Sigmenn fóru niður í sprunguna með rústabjörgunarmyndavél að kanna aðstæður.

Vopnahlé sem hófst í bænum Oleshky í Úkraínu í nótt hefur haldið. Forseti Finnlands og forsætisráðherra Noregs ræddu við forseta Rússlands í síma í morgun og sögðu spjallið hafa verið hreinskiptið og innihaldsríkt.

Ljósleiðarinn verður ekki seldur ódýrt komi til einkavæðingar segir forstjóri Orkuveitunnar. Þrátt fyrir skref í þá átt er ekki víst að fyrirtækið verði selt.

Sveitarstjórn Þingeyjarsveitar lýsir fullu trausti á Katrínu Sigurjónsdóttur sveitarstjóra, þrátt fyrir viðskiptatengsl hennar við Samherja.

Ólafur Ingi Skúlason er hættur sem þjálfari karlaliðs Breiðabliks í fótbolta. Liðið varð bikarmeistari undir hans stjórn í síðasta mánuði.

Daglegur þáttur um stór og lítil fréttamál í umsjón Inga Freys Vilhjámssonar og Ingvars Þórs Björnssonar.

Óvenju lítið hefur verið að frétta af störfum Alþingis það sem af er þingvetri. Rætt er við Ólaf Þ. Harðarson, prófessor emeritus í stjórnmálafræði, um stöðu mála.

Kerfið er safnvarp margra ólíkra þáttaraða sem eiga það sameiginlegt að taka á mismunandi málefnum innan kerfisins hverju sinni. Umsjón: Guðrún Hálfdánardóttir.

Fá dómsmál hafa vakið jafn mikla athygli í íslenskri nútímaréttarsögu og Guðmundar- og Geirfinnsmálið. Tryggvi Rúnar Leifsson sat í gæsluvarðhaldi í rúm fjögur ár eða yfir 1500 daga í tengslum við rannsókn málsins. Þar af í einangrun í Síðumúlafangelsinu á annað ár.

Viðmælendur í þættinum eru Hreinn Hákonarson og Tryggvi Rúnar Brynjarsson. Tæknimaður er Lydía Grétarsdóttir.

Í þættinum eru spilaðar gamlar upptökur með Tryggva Rúnari Leifssyni og Jóni Bjarman. Gíga Hólmgeirsdóttir er lesari í þættinum.

Útvarpsfréttir.

Íslensk jaðartónlist úr ýmsum áttum frá ýmsum hliðum. Umsjón: Árni Matthíasson

Útvarpsfréttir.

Umsjónarmaður spjallar um hvaðeina milli himins og jarðar, oft af sögulegu tagi, les forvitnilega texta úr ýmsum áttum, bæði íslenska og erlenda, og reynir af öllum mætti að hafa ofan af fyrir hlustendum þá klukkustund sem þátturinn stendur. Umsjón: Illugi Jökulsson.

Framhald af síðasta þætti. Hér segir frá því þegar móðir Svetlönu er fallin frá og Stalín á að annast uppeldi Svetlönu og bróður hennar en kemur því æ meira yfir á sístækkandi hersveit starfsfólks og leyniþjónustumanna. Og ódámurinn Lavrentí Bería birtist á sjónarsviðinu.

Útvarpsfréttir.

Þáttur fyrir áhugafólk um listir og menningu. Ljósi varpað á það sem efst er á baugi hverju sinni, menningin nær og fjær skoðuð frá ólíkum sjónarhornum og skapandi miðlar settir undir smásjána.

Umsjón: Halla Harðardóttir, Tómas Ævar Ólafsson og Pétur Eggertsson.

„Ég fór að finna það mjög snemma eftir að ég ákvað að verða óperusöngkona að óperurnar sem er verið að flytja um allan heim á þessum stóru sviðum eru oft mjög einsleitar. Og ég fór að spyrja mig hvort að ég ætti heima í óperuheiminum sem hinsegin söngkona,“ segir Íris Björk Gunnarsdóttir söngkona og framleiðandi hjá hinÓpera, nýs óperukompanís sem hefur það að markmiði að skapa óperulist sem endurspeglar samfélagið eins og það er. Hópurinn frumsýnir óperuna 27 í Borgarleikhúsinu á föstudag en hún segir ástarsögu eins frægasta bóhemapars 20. aldarinnar: Gertrude Stein og Alice B Toklas. Íris Björk, Herdís Anna Jónasdóttir og Matthildur Anna Gísladóttir eru gestir Víðsjár í dag, þar sem þær segja frá verkinu og syngja einn ástardúett.

Einnig verður rætt við Kristínu Ómarsdóttur um Móðurást: Lausnargjaldið og Sjöfn Asare rýnir í sýninguna Bíddu bara; þetta reddast sem sýnd er í Bæjarbíói.

Útvarpsfréttir.

Popp og pólitík. Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Í dag ganga Ísraelsmenn að kjörborðinu í fyrsta sinn síðan hryðjuverkaárásir Hamas voru gerðar þann 7. október 2023. Sigurstranglegastir þykja flokkar Netanjahús, sitjandi forsetisráðherra, og miðjuflokkur Gadi Eisenkots, fyrrum yfirmaður í ísraelska hernum. Afar ólíklegt er að annar þessara flokka nái hreinum meirihluta og mögulegt að smærri flokkar ísraelskra araba muni skipta sköpum við stjórnarmyndun. Rafn Ágúst Ragnarsson, blaðamaður á Vísi, kemur til okkar og ræðir stöðuna.

First Love, Fyrsta ástin, fyrsti hljóðgervillinn frá íslenska fyrirtækinu Love kemur í verslanir síðar í vikunni. Hann hefur verið nokkur ár í smíðum, er framleiddur í Kína, Filippseyjum og á Íslandi og kostar 89.900 krónur. Við forvitnumst um græjuna og fáum tóndæmi hjá Kára Halldórssyni og Markúsi Bjarnasyni stofnendum fyrirtækisins.

Erum við kýr framtíðar? Haukur Már Helgason veltir fyrir sér þessari spurningu í sínum fjórða pistli um gervigreind og samfélagið. NATO, Palantir og beljur sem skilja ekki peninga koma meðal annars við sögu í pistlinum

Fréttir.

Með uppsögnum sem ráðist hefur verið í hjá Reykjavíkurborg síðan í sumar sparast 2,3 milljarðar króna, segir borgarstjóri. Formaður Sameykis segir óboðlegt hvernig staðið var að uppsögnum 50 manns í dag.

Aldrei hafa fleiri kosið í þingkosningum í Ísrael en í dag. Þar eru raðir við kjörstaði og hægriblokkin vill að þeir verði opnir lengur. Stjórnarandstaðan segir að með þessari kröfu sé Netanyahu að búa sig undir að véfengja niðurstöðurnar.

Forsætisráðherra gerir, ólíkt danskri starfssystur sinni, ekki athugasemdir við að forsætisráðherrar Noregs og Finnlands hafi átt símtal við Vladimir Pútín um mögulegar leiðir til að binda enda á stríðið í Úkraínu.

Lög eldri en fimm ára hafa verið ráðandi í efstu sex streymisflokkum í Bretlandi á fyrri hluta þessa árs, þrátt fyrir að um hundrað þúsund ný lög séu send inn til streymisveitna á hverjum degi.

Umsjón: Stígur Helgason

Tæknimaður: Kári Guðmundsson

Stjórn Útsendingar: Margrét Júlía Ingimarsdóttir

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Umhverfis- orku- og loftslagsráðuneytið stóð nýverið fyrir sviðsmyndaæfingu um mögulega veikingu eða hrun veltihringrásar Atlantshafsins (AMOC) vegna loftslagsbreytinga og líklegar afleiðingar þess fyrir Ísland.

Elín Björk Jónasdóttir vann að undirbúningi æfingarinnar. Hún er líka í stýrihópi sérfræðinga á ýmsum sviðum, sem skipaður var til að fara yfir stöðu vísindalegrar þekkingar á AMOC og öðrum loftslagsvendipunktum. Ævar Örn Jósepsson ræðir við hana.

Á Íslandi starfa þrjú alþjóðleg gagnaversfyrirtæki sem reka sjö gagnaver. Fyrirtækin, sem eru að mestu í erlendri eigu, hafa aukið umsvif sín mikið og stefna öll að frekari uppbyggingu á Íslandi. Fjárfestingar gagnaveranna hafa mikil áhrif á allar hagtölur en þar sem þau eru öll í erlendri eigu að mestu má ætla að þau skili minna til landsmanna en stóru tölurnar gefa til kynna. Rúnar Pálmason ræðir við Ingólf Bender, aðalhagfræðing Samtaka iðnaðarins.

Umsjón: Ævar Örn Jósepsson

Tæknimaður: Kári Guðmundsson

Nokkur vel valin lög

frá Veðurstofu Íslands

Dánarfregnir.

Tónleikurinn áskilur sér rétt til að fara í allar áttir, ákveðin tónskáld verða tekin fyrir í sumum þáttum, í öðrum eltir þáttastjórnandi ákveðnar tilfinningar, liti eða kenndir. Aðrir tónlistarmenn en tónskáld verða líka til umfjöllunar, flytjendur teknir tali og spurðir spjörunum úr. Einnig verður farið í ferðalög útfrá nöfnum og verkum tónskálda sem eru á dagskrá hjá Sinfóníuhljómsveit Íslands eða á öðrum vettvangi þau skoðuð í víðu samhengi og leikin önnur verk eftir sömu tónskáld.

Umsjón: Ingibjörg Eyþórsdóttir

Tónleikurinn verður að þessu sinni bæði einstaklega karlmannlegur og þjóðlegur, því í þættinum verða eingöngu leikin íslensk einsöngslög sungin af körlum og tvö karlakóralög að auki.

Fjórir einsöngvarar syngja margar af helstu perlum íslenska sönglagsins, þeir Kristinn Hallsson og Kristinn Sigmundsson bassbaritónar, og Einar Kristjánsson og Gunnar Guðbjörnsson tenórar, píanóleikarar eru þeir Fritz Weisshappel, Árni Kristjánsson og Jónas Ingimundarson. Auk þess syngur Karlakór Reykjavíkur undir stjórn Friðriks S. Kristinssonar.

Tónlistarhljóðrit frá ýmsum tímum úr safni útvarpsins

Tónlistarhljóðrit frá ýmsum tímum úr safni útvarpsins

Tónlistin í þættinum:

Fimmti þáttur, Romance - Adagio, Allegretto, Adagio - úr verkinu Gran partita KV 361 eftir Wolfgang Amadeus Mozart. Blásarakvintett Reykjavíkur leikur. Útgefið á plötunni Gran partitta Kv 361 (370a) 1996.

Meditation eftir Jules Massenet. Una Sveinbjarnardóttir leikur á fiðlu og Tinna Þorsteinsdóttir á píanó. Útgefið á plötunni Last song árið 2021.

Tíminn og vatnið, eftir Helga Rafn Ingvarsson. Ljóðið orti Steinn Steinarr. Rannveig Káradóttir sópran syngur og Mairi Harris Grewar leikur á píanó. Útgefið á plötunni Fegursta blómið, 2026. (platan kom út á föstudag sl. 23. Okt.)

Ave Maria eftir Huga Guðmundsson. Kór Hallgrímskirkju syngur undir stjórn Steinars Loga Helgasonar. Útgefið á plötunni IN CAELO ET IN TERRA 25. okt. 2026.

Greinir Jesús um græna tréð - Orgelhugleiðing um íslenskt þjóðlag við 32. passíusálm Hallgríms Péturssonar eftir Smára Ólason. Tileinkað Guðmundi Sigurðssyni sem leikur á Orgel Hafnarfjarðarkirkju. Útgefið í tilefni af 10 ára afmæli orgels Hafnarfjarðarkirkju undir yfirskriftinni: Orgel Hafnarfjarðarkirkju 10 ára ... leikið á orgel Christians Scheffler og Kristians Wegscheider, 2019.

Úr Sigurdrífumálum, Eddukvæði frá 13. öld. Lag og útsetning eftir Tónlistarhópinn Umbru sem flytur. Hópinn skipa: Alexandra Kjeld, kontrabassi, langspil, söngur; Arngerður María Árnadóttir, keltnesk harpa, indverkst harmóníum, söngur; Guðbjörg Hlín Guðmundsdóttir, fiðla, víóla, langspil, slagverk söngur; Lilja Dögg Gunnarsdóttir, söngur, írsk flauta. Gestaleikarar: Eggert Pálsson, slagverk; Matthías M.D. Hemstock, slagverk.

Kerfið er safnvarp margra ólíkra þáttaraða sem eiga það sameiginlegt að taka á mismunandi málefnum innan kerfisins hverju sinni. Umsjón: Guðrún Hálfdánardóttir.

Fá dómsmál hafa vakið jafn mikla athygli í íslenskri nútímaréttarsögu og Guðmundar- og Geirfinnsmálið. Tryggvi Rúnar Leifsson sat í gæsluvarðhaldi í rúm fjögur ár eða yfir 1500 daga í tengslum við rannsókn málsins. Þar af í einangrun í Síðumúlafangelsinu á annað ár.

Viðmælendur í þættinum eru Hreinn Hákonarson og Tryggvi Rúnar Brynjarsson. Tæknimaður er Lydía Grétarsdóttir.

Í þættinum eru spilaðar gamlar upptökur með Tryggva Rúnari Leifssyni og Jóni Bjarman. Gíga Hólmgeirsdóttir er lesari í þættinum.

Illugi Jökulsson les Karamazov-bræðurna eftir Fjodor Dostojevskí. Ingibjörg Haraldsdóttir þýddi.

Útvarpsfréttir.

frá Veðurstofu Íslands

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1. Netfang: [email protected]. Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Það er 40 ára vígsluafmæli Hallgrímskirkju og það er dánardægur Hallgríms Péturssonar í dag. Við heyrðum um ævi Hallgríms, ástir og átök og einnig um mikilvægi Hallgrímskirkju í dag. Steinunn Jóhannesdóttir leikkona og rithöfundur kom í þáttnn í dag og talaði um Hallgrím og minntist líka á Guðríði, konu Hallgríms en á næsta ári verða 400 ár liðin frá Tyrkjaráninu en nú hefur bók Steinunnar „Reisubók Guðríðar“ verið þýdd yfir á ensku.

Um 2000 gestir lögðu leið sína í Ísaksskóla fyrir skemmstu þegar 100 ára afmæli skólans var fagnað. Þar komu saman fyrrverandi og núverandi kennarar, starfsfólk og nemendur og velunnarar skólans. Sigríður Anna Guðjónsdóttir skólastjóri kom til okkar í dag og sagði okkur sögu Ísaksskóla og því hvernig það atvikaðis að skólinn sé aftur orðinn eigandi að því húsnæði sem verið hefur heimili skólastarfsíns um áratuga skeið.

Svo var að veðurspjallið með Einari Sveinbjörnssyni. Haustlægðir koma og fara, svo eru veðrabrigði framundan og að lokum rifjaði Einar upp ofsaveður sem fór yfir landið fyrir næstum nákvæmlega 90 árum með miklum afleiðingum, til dæmis í Hafnarfirði.

Tónlist í þættinum í dag:

Sveitapiltsins draumur / Hljómar (erlent lag, texti Ómar Ragnarsson)

Allt mitt líf / Elly (erlent lag, texti Ólafur Gaukur Þórhallsson)

Koffort þungt sem blý / Valgeir Guðjónsson (Valgeir Guðjónsson)

Þrjú tonn af sandi / Haukar (erlent lag, texti Þorsteinn Eggertsson)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Popp og pólitík. Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Í dag ganga Ísraelsmenn að kjörborðinu í fyrsta sinn síðan hryðjuverkaárásir Hamas voru gerðar þann 7. október 2023. Sigurstranglegastir þykja flokkar Netanjahús, sitjandi forsetisráðherra, og miðjuflokkur Gadi Eisenkots, fyrrum yfirmaður í ísraelska hernum. Afar ólíklegt er að annar þessara flokka nái hreinum meirihluta og mögulegt að smærri flokkar ísraelskra araba muni skipta sköpum við stjórnarmyndun. Rafn Ágúst Ragnarsson, blaðamaður á Vísi, kemur til okkar og ræðir stöðuna.

First Love, Fyrsta ástin, fyrsti hljóðgervillinn frá íslenska fyrirtækinu Love kemur í verslanir síðar í vikunni. Hann hefur verið nokkur ár í smíðum, er framleiddur í Kína, Filippseyjum og á Íslandi og kostar 89.900 krónur. Við forvitnumst um græjuna og fáum tóndæmi hjá Kára Halldórssyni og Markúsi Bjarnasyni stofnendum fyrirtækisins.

Erum við kýr framtíðar? Haukur Már Helgason veltir fyrir sér þessari spurningu í sínum fjórða pistli um gervigreind og samfélagið. NATO, Palantir og beljur sem skilja ekki peninga koma meðal annars við sögu í pistlinum