Bæn og hugleiðing að morgni dags.

Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Í dag er dagur íslenskrar náttúru, við gerum því náttúrunni skil. Linda Björk Hallgrímsdóttir aðstoðarþjóðgarðsvörður ræddi við okkur um Skaftafell, þá paradís.

Níutíu ár eru síðan franska rannsóknaskipið Pourquoi-Pas? fórst við Álftanes á Mýrum og með því yfir 30 manns. Skipið var á leið til heimahafnar eftir stutt stopp í Reykjavík. Illugi Jökulsson kann þessa sögu.

Guðmundur Rúnar Svansson, formaður Ferðafélags Snæfellsness, var líka á línunni og sagði okkur frá nokkrum uppáhaldsstöðum á landinu.

Maður er nefndur Umar Kremlev og er Rússi af auðugra taginu. Hann var í fréttunum fyrr í vikunni þegar í ljós kom að hann greiddi að hluta brúðkaupsveislu sonar Bandaríkjaforseta, á Bahama-eyjum í vor. Þessi náungi er nátengdur æðstu ráðamönnum í Rússlandi og fortíð hans er æði vafasöm. Við heyrðum um hann í síðasta hluta þáttarins, Vera Illugadóttir sagði frá.

Tónlist:

Ómar Ragnarsson - Þar ríkir fegurðin.

Sinfóníuhljómsveit Íslands, Svala Nielsen - Pourquoi pas?.

Ed Sheeran - Thinking out loud.

07:30

Útvarpsfréttir.

08:30

Gestir úr öllum kimum þjóðfélagsins deila sögu sinni með hlustendum. Umsjón: Sigurlaug M. Jónasdóttir.

Sigurlaug Dagsdóttir þjóðfræðingur í Þjóðminjasafninu ræðir lifandi hefðir, söguna í Aðaldal , sundmenningu og bruaðtertur.

Morgunleikfimi með Halldóru Björnsdóttur.

Veðurstofa Íslands.

Umsjón: Kristján Kristjánsson.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Örnefni hafa löngum haft áhrif á afstöðu okkar til landslags og sögu og markviss söfnun þeirr hér á landi hófst snemma á síðustu öld. Surtsey reis úr hafi haustið 1963 en þar gefst einstakt færi á að rannsaka nafngiftir svo að segja frá fyrsta degi. Birna Lárusdóttir íslensku- land- og fornleifafræðingur hélt fyrirlestur á mánudaginn þar sem hún talaði um rannsóknir sínar, bæði á vettvangi í Surtsey og á greiningu heimilda, til að skoða rekja ferli örnefna í eynni. Birna fræddi okkur um örnefni í þættinum.

Hvaða hugmyndir höfum við um geðveikar mömmur? Hvers vegna breytast sum viðhorf en önnur ekki? Hera Guðmundsdóttir menningarmiðlari hefur gert þætti um mæður, geðsjúkdóma og sögurnar sem fjölskyldur segja eða segja ekki. Hera fléttar saman sögu langömmu sinnar sem send var á Klepp um miðja tuttugustu öldina, eigin reynslu af geðhvörfum og samtímasögur mæðra sem lifa með geðsjúkdómum. Sögur um móðurhlutverkið, skömm og þagnir en líka ást, nánd og nýjar raddir. Þessir þættir hafa vakið mikla athygli og þá er hægt að nálgast í spilaranum á ruv.is en við fengum Heru Guðmundsdóttur til okkar í dag.

Svo kom Edda Olgudóttir til okkar í sitt vikulega vísindaspjall. Í dag sagði hún okkur frá rannsóknum sem vekja vonir um lækningu á krabbameini í heila.

Tónlist í þættinum:

Anna Maja / Berti Möller (Henni Rasmus-Tómas Guðmundsson)

Kramið hjarta / Valgeir Guðjónsson (Valgeir Guðjónsson)

Von / Þorgrímur Jónsson (Þorgrímur Jónsson)

Words / Bee Gees (Bee Gees)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Dánarfregnir.

Yfirlit hádegisfrétta kl. 12 virka daga.

Fólk úr ýmsum áttum flytur stuttar hugleiðingar sem tengjast sama umfjöllunarefni.

Hugleiðingu dagsins um haust flytur Jón Ísak Ragnarsson, tónlistarkennari

Íslenskt lag eða tónverk.

Útvarpsfréttir.

Starfshópur dómsmálaráðherra vill stórfjölga jöfnunarsætum til að jafna vægi atkvæða, án þess þó að fjölga þingmönnum. Lagt er til að þingsæti verði færð úr norðurkjördæmunum tveimur á höfuðborgarsvæðið.

Dómsmálaráðuneytið er komið með augastað á húsnæði á Ásbrú fyrir brottvísunarstöð fyrir einstaklinga. Enn er verið að leita að húsnæði fyrir börn og fjölskyldur.

Forseti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins lýsti í morgun áhuga á að veita Kanada aukaaðild að sambandinu. Forsætisráðherra landsins var sérstakur gestur við stefnuræðu hennar á Evrópuþinginu í morgun.

Rafvæðing íslenska strandveiðiflotans er að komast á framleiðslustig eftir tveggja ára undirbúning. Samstarfssamningur við suður-kóreskt fyrirtæki verður undirritaður í dag og stefnt er að því að fyrsti rafbáturinn verði klár til veiða á næsta ári.

90 ár eru síðan franska rannsóknarskipið Porquis Pas? fórst undan Íslandsströndum. 40 menn fórust með skipinu og aðeins einn komst af.

Allir listamenn sem hitað hafa upp fyrir tónleika hins breska Eds Sheeran hafa sagt sig frá tónleikaferðalagi hans í Bandaríkjunum og hljómsveitin sem sá um undirleik fyrir hann líka. Ástæðan er brottrekstur eins úr þeirra hópi fyrir að styðja málstað Palestínu á sviði.

Daglegur þáttur um stór og lítil fréttamál í umsjón Inga Freys Vilhjámssonar og Ingvars Þórs Björnssonar.

Hvenær er maður hæfur til að eiga banka? Hvernig geta menn verið ótengdir eigum sínum og jafnvel sér sjálfum á Íslandi? Hvers vegna virðast svokallaðar hlutfallstölur, það er að segja hversu stóran eignarhlut fjárfestar eiga í bönkum, þýða annað hér á Íslandi en víðast hvar annars staðar.?

Þessu ætlum við að reyna að svara, í það minnsta velta upp í þætti dagsins.

Lýður Guðmundsson, annar svokallaðra Bakkavararbræðra, hefur undanfarin misseri gert sig æ meira gildandi í íslenska fjármálakerfinu. Lýður er nú stærsti einkafjárfestirinn í tveimur íslenskum bönkum: Kviku banka og Arion banka. Félag Lýðs á núna 5,5% í Kviku banka, sem gerir hann að fimmta stærsta hluthafa bankans, en einungis fjórir lífeyrissjóðir eiga stærri hluti í bankanum.

Stærstu hluthafar íslenskra banka eru þessir lífeyrissjóðir en þessir sjóðir eru hins vegar ekki mjög virkir hluthafar. Þannig geta einkafjáfestarnir, það er að segja þeir sem ekki eru lífeyrissjóðir, oft og tíðum ráðið talsvert meiru en hluthafallslegur eignarhlutur þeirra virðist bera með sér.

Umsjón: Helgi Seljan

Tónlist frá ýmsum tímum úr ólíkum héruðum Djasslandsins. Íslenskt og erlent í bland.

With thee I swing - Adlam/Hyde/Stillman - Billie Holiday og hljómsveit Teddy Wilson 1936

Spjall við Ara Braga Kárason úr Morgunglugga Rásar 1 21.júlí 2026

Friends with benefits - Ari Bragi Kárason

Moon River - Henry Mancini - úts Veigar Margeirsson - Ari Bragi Kárason og Eyþór Gunnarsson

Hit me where it hurts - Ari Bragi Kárason

Ballad for my father - Veigar Margeirsson. Stórsveit Reykjavíkur og Ari Bragi Kárason 2026

Spring Rolls - Sölvi Kolbeinsson - Collage 2025

Once more around the sun - Björg Blöndal's C4THERINE - Wild blue younder 2025

Segðu frá - Tómas R Einarsson og GDRN

Yngsti sonur Johanns Sebastians var fjölhæfastur bræðranna á tónsmíðasviðinu og sá víðförlasti. Hann var aðeins 14 ára gamall þegar faðir hans lést og hélt þá áfram tónlistarnámi hjá bróður sínum Carl Philipp Emanuel í Berlín. Um tvítugt yfirgaf hann Norðaustur-Þýskaland, starfssvæði Bach-ættarinnar um tveggja alda skeið, og fluttist til Ítalíu. Hann varð aðstoðarorganisti við Dómkirkjuna í Mílanó 1760 og orðspor hans sem tónskálds barst víða um Evrópu, ekki síst eftir að hann brá enn útaf vana ættarinnar og hóf að semja óperur. Árið 1762 tók hann boði um að semja tvær óperur fyrir King's Theatre í London og upp frá því var höfuðborg hins stækkandi breska heimsveldis heimili hans. Frægðarsól Lundúna-Bachs steig hratt, hann varð tónlistarstjóri drottningarinnar, stóð fyrir fjölsóttum tónleikaröðum ásamt landa sínum Carl Friedrich Abel, fyrrum nemanda föður hans, og varð eftirlæti borgarbúa eins og Händel á undan honum. Þegar hinn átta ára gamli Mozart kom til Lundúna árið 1764 urðu þeir Johann Christian mestu mátar þrátt fyrir aldursmuninn og frægar eru sögur af því er þeir léku fjórhent á sembal, strákurinn sitjandi í fangi eldri kollega síns. Vinsældir Johanns Christians dvínuðu nokkuð á síðustu æviárum hans og fáum árum eftir andlát hans var hann flestum gleymdur. Eitt sinn mun Johann Christian hafa borið sig saman við hinn fræga bróður sinn og sagt: „Carl Philipp Emanuel lifir fyrir tónsmíðarnar, ég lifi á þeim." Þessi ummæli þóttu lengi til marks um að Johann Christian hefði látið ríkjandi smekk ráða för og að tónsmíðar hans ristu ekki ýkja djúpt. Núorðið blandast hinsvegar fáum hugur um að hann var eitt hæfileikaríkasta og áhrifamesta tónskáld snemmklassíska tímans.

Tónlistin í þættinum (eftir Johann Christian Bach):

Fuga, Uber die Buchstaben seines

Namens B.A.G.H - Marie-Claire Alain orge

Sembalstykki i Fd0r r3r N6tnab6k Onnu

Magdalenu Bach (1725) - Michael Behringer semball

Der Weise auf dem Lande (brot) - Markus Schafer tenór og Ludger Remy fortepian0

Salve Regina, 1. Pdttur (brot) -

Emma Kirkby sópran og L'Orfeo Barockorchester;

stjórnandi: Michi Gaigg

Konsert i Esdúr, oP.7 nr. 5,2. kafli - Anthony Halstead fortepianó/stjórnandi og The

Hanover Band

Flautukvartett i Dúr, oP. 19. nr. 2,Camerata Koln

1. kafli(brot)

Adriano in Seria, forleikur,l. kafli (brot) -he Academy of Ancient Music, stjórnandi: Simon

Standage

Pianósónata f Esdúr, oP. 17 nr. 3, - 1. kafli(brot)- Harald Hoeren fortepianó

Pianókonsert i Ddúr, K, 107 - 1. kafli(brot) - Murray Perahia pianó/stjórnandi. English Chamber Orchestra

Lucio Silla, forleikur, 2. kafli(brot)

Amadis des Gaules, Ariette et choeur

(brot) - The Hanover Band; stjórnandi: Anthony Halstead

Sinfónfa i g-moll, 1. kafli - The Academy of Ancient Music; stjórnandi: Simon Standage

Qui tollis peccata mundi, susciPe

deprecationem (úr Gloriu i G) - Kammerkórinn I Namur og hljómsveitin Les Agrémens; stjórnandi: Weiland Kuijken

lnfelice! ln van m'affanno úr La

Clemenza diScipione -Linda Perillo sópran og Das Kleine Konzert: stjórnandi: Hermann Max

--

Goldberg tilbrigði nr 25 - Johann Sebastian Bach - Glenn Gould, píanó

Útvarpsfréttir.

Þáttur fyrir áhugafólk um listir og menningu. Ljósi varpað á það sem efst er á baugi hverju sinni, menningin nær og fjær skoðuð frá ólíkum sjónarhornum og skapandi miðlar settir undir smásjána.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Tómas Ævar Ólafsson.

Í Víðsjá dagsins höldum við áfram með bókaklúbbinn okkar; Aldrei las ég Laxness. Skáldsaga dagsins er stórvirkið Heimsljós sem kom út í fjórum bindum árin 1937-1940. Heimsljós fjallar um ævi Ólafs Kárasonar Ljósvíkings, skálds og hreppsómaga, og fylgir vegferð hans á þjáningarbraut lífsins. Nafnið Heimsljós er sótt í síðustu ljóðlínur kvæðisins Söknuður eftir Jónas Hallgrímsson: Hnigið er heimsljós,/himinstjörnur tindra./Eina þreyi eg þig.

Gestur Aldrei las ég Laxness er Bára Gísladóttir, tónskáld sem búsett er í Kaupinhavn. Við tengjumst landa á milli með hjálp nútímatækni og vísinda og ræðum verkið í bærilega góðu hljóði. Hins vegar verður aðeins fjallað um helming verksins í þættinum. Viðsjá mun því ljúka yfirferð á Heimsljósi næsta miðvikudag.

Þátturinn var unninn í samstarfi við Forlagið

Grafík: Silvía Sif Ólafsdóttir

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Draumaríngl er samsýning 14 listamanna sem haldin er á Gljúfrasteini og stendur til 31. október 2026. Sýningin er leikur milli listforma og listaverka, samtal við Halldór og Auði; samtal við skáldverkin, lífið og listaverkin sem þau hjónin sköpuðu.

Auður Lóa Guðnadóttir og Berglind Erna Tryggvadóttir eru sýningarstjórar en sú síðarnefnda fór með Lestina í leiðsögn.

Í byrjun mánaðarins kom út 8 laga tilraunarafpoppplatan Kuðungur, frumraun tónlistarkonunnar Unu Mistar Óðinsdóttur. Við gerð plötunnar notast hún meðal annars við sérsmíðað hljóðfæri þar sem hún notast við kuðunga og skeljar til að stjórna rafhljóðum. Við ræðum við Unu Mist.

Og við ræðum um nýjustu sjónvarpsveituna í streymishlaðborði Íslendinga, Apple TV.

Fréttir

Fréttir

Flokkur forsætisráðherra Ísraels berst gegn tillögum um að heimila ísraelskum ríkisborgurum erlendis að kjósa í væntanlegum þingkosningum. Útlit er fyrir afar spennandi kosningar.

Sveitarfélög við Breiðafjörð eru ósátt við að stjórnvöld komið ekki til móts við þau vegna tekjutaps meðan ferjan Baldur sigldi milli lands og Eyja í sumar.

Stjórnandi hlaðvarpsins Komið Gott segir fráleitt að það flokkist sem fjölmiðill. Fjölmiðlanefnd telur hlaðvarpið hafa brotið gegn fjölmiðlalögum.

Íslensk listakona opnaði sýningu á verkum sín í Stríðsminjasafninu í Kænugarði í dag.

Sænsku stjórnarflokkarnir misstu meirihluta sinn á þingi þegar stjórnarandstaðan vann nauman sigur

Tveir íslenskir hundar keppa á alþjóðlegu smala(hunda)móti í Skotlandi

Umsjón: Þorgils Jónsson

Tæknimaður: Jón Þór Helgason

Stjórn útsendingar: Nanna Guðrún Sigurðardóttir

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Þessi þáttur er helgaður íslenskri náttúru, rétt eins og dagurinn allur, því dagur íslenskrar náttúru er haldinn hátíðlegur í dag, 16.september.

Af því tilefni afhenti umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra Náttúruverndarviðurkenningu Sigríðar í Brattholti í Laugarneskirkju. Viðurkenninguna í ár hlaut Andri Snær Magnason, náttúruverndarsinni, rithöfundur og leikstjóri, sem um árabil hefur unnið ötullega að því að vekja athygli almennings jafnt sem ráðamanna á mikilvægi náttúru- og umhverfisverndar, loftslagsbreytingum og afleiðingum þeirra fyrir náttúruna jafnt sem samfélag manna. Rætt er við Andra Snæ í þættinum, og líka við Þorgerði Maríu Þorbjarnardóttur, formann Landverndar.

Umsjón: Ævar Örn Jósepsson

Tæknimaður: Jón Þór Helgason

Nokkur vel valin lög

Nokkur vel valin lög

Lagalistinn:

Júníus Meyvant - Playload.

Liljukórinn - Í svanalíki (Ingi T. Lárusson)

Hot Eskimos - Fjöllin hafa vakað (Bubbi Morthens)

Little Richard - Long tall Sally.

Ólöf Arnalds - Afl þitt og hús.

frá Veðurstofu Íslands

Dánarfregnir.

Hljóðritun frá lokatónleikum Proms-hátíðarinnar, sumartónlistarhátíðar Breska útvarpsins, sem fram fóru í Royal Albert Hall í London, 12. september.

Fram koma kórar og hljómsveit Breska útvarpsins, BBC.

Einsöngvarar:

Nicky Spence, tenór, Beverley Knight, Sheridan Smith og Ward Thomas

Einleikari: Yuja Wang píanóleikari.

Stjórnandi: Sakari Oramo.

Efnisskrá:

Leonard Bernstein (1918-1990) - Forleikur úr „Candide“

Antonín Dvořák (1841-1904) - Vidino divná, přesladká, ástardúett úr 3. þætti „Rúsölku“

Samuel Barber (1910-1981) - Píanókonsert, op. 38

Dolly Parton (1946-2026) - Heiðurssyrpa - 9 to 5, Jolene, I Will Always Love You

Alexander Tsfasman (1906-1971) - Djasssvíta

Scotch Snap - Syrpa skoskra laga í útsetningu Stuarts Calvert

Anne Dudley (1956) - Iris of Life

Sir Edward Elgar (1857-1934) - Pomp and Circumstance, Mars nr. 1 í D ('Land of Hope and Glory')

Þjóðsöngur bretlands - God Save the King

Auld Lang Syne - Skoskt þjóðlag

Umsjón: Pétur Eggertsson.

Umsjón: Arnhildur Hálfdánardóttir

Umsjón: Arnhildur Hálfdánardóttir

Hvers vegna fær sumt fólk kikk út úr því að losa sig við mörg hundruð hluti á einu bretti á meðan aðrir upplifa djúpa vanlíðan við það að henda einum hlut? Fá sig jafnvel ekki til þess.

Umsýslan með hlutunum sem við eigum er orðin stór partur af annarri og þriðju vaktinni, markaðsöflin eru búin að kveikja á perunni og það fjölgar í hópi skipuleggjara sem bjóðast til að hjálpa fólki við að ráða fram úr draslinu á heimili sínu.

Viðmælendur:

Arnrún Árnadóttir skipuleggjari

Markús Þórhallsson fréttamaður og sagnfræðingur

Ragna Benedikta Garðarsdóttir prófessor í félagssálfræði

Svala Fanney Snædahl áhrifavaldur og kennari

Þórður Örn Arnarson doktorsnemi í sálfræði

***

Arnhildur Hálfdánardóttir fjallar um mennskuna og rótar í hversdeginum eftir sannleikskornum um hver við erum í dag.

Að loknum 19. lestri Völsunga sögu segir Jórunn Sigurðardóttir frá skáldsögu Guðmundar Daníelssonar Sonur minn Sinfjötli og lesinn lokakafli sögunnar. Vitnað er í ritdóm Jökuls Jakobssonar um söguna sem birtist í 1. hefti Tímarits Máls og menningar 1962 (12,30 mín.)

Frumflutt 20.04.1993

frá Veðurstofu Íslands

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Örnefni hafa löngum haft áhrif á afstöðu okkar til landslags og sögu og markviss söfnun þeirr hér á landi hófst snemma á síðustu öld. Surtsey reis úr hafi haustið 1963 en þar gefst einstakt færi á að rannsaka nafngiftir svo að segja frá fyrsta degi. Birna Lárusdóttir íslensku- land- og fornleifafræðingur hélt fyrirlestur á mánudaginn þar sem hún talaði um rannsóknir sínar, bæði á vettvangi í Surtsey og á greiningu heimilda, til að skoða rekja ferli örnefna í eynni. Birna fræddi okkur um örnefni í þættinum.

Hvaða hugmyndir höfum við um geðveikar mömmur? Hvers vegna breytast sum viðhorf en önnur ekki? Hera Guðmundsdóttir menningarmiðlari hefur gert þætti um mæður, geðsjúkdóma og sögurnar sem fjölskyldur segja eða segja ekki. Hera fléttar saman sögu langömmu sinnar sem send var á Klepp um miðja tuttugustu öldina, eigin reynslu af geðhvörfum og samtímasögur mæðra sem lifa með geðsjúkdómum. Sögur um móðurhlutverkið, skömm og þagnir en líka ást, nánd og nýjar raddir. Þessir þættir hafa vakið mikla athygli og þá er hægt að nálgast í spilaranum á ruv.is en við fengum Heru Guðmundsdóttur til okkar í dag.

Svo kom Edda Olgudóttir til okkar í sitt vikulega vísindaspjall. Í dag sagði hún okkur frá rannsóknum sem vekja vonir um lækningu á krabbameini í heila.

Tónlist í þættinum:

Anna Maja / Berti Möller (Henni Rasmus-Tómas Guðmundsson)

Kramið hjarta / Valgeir Guðjónsson (Valgeir Guðjónsson)

Von / Þorgrímur Jónsson (Þorgrímur Jónsson)

Words / Bee Gees (Bee Gees)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Draumaríngl er samsýning 14 listamanna sem haldin er á Gljúfrasteini og stendur til 31. október 2026. Sýningin er leikur milli listforma og listaverka, samtal við Halldór og Auði; samtal við skáldverkin, lífið og listaverkin sem þau hjónin sköpuðu.

Auður Lóa Guðnadóttir og Berglind Erna Tryggvadóttir eru sýningarstjórar en sú síðarnefnda fór með Lestina í leiðsögn.

Í byrjun mánaðarins kom út 8 laga tilraunarafpoppplatan Kuðungur, frumraun tónlistarkonunnar Unu Mistar Óðinsdóttur. Við gerð plötunnar notast hún meðal annars við sérsmíðað hljóðfæri þar sem hún notast við kuðunga og skeljar til að stjórna rafhljóðum. Við ræðum við Unu Mist.

Og við ræðum um nýjustu sjónvarpsveituna í streymishlaðborði Íslendinga, Apple TV.