Bæn og hugleiðing að morgni dags.

Árni Kristjánsson ræðir við fólk úr Skaftárhreppi um áhrif tíðra eldgosa á líf fólksins í hreppnum. Rætt er við Ólaf Pétursson á Giljum, Ingibjörgu Þórarinsdóttur frá Þykkvabæ í Landbroti, Jón Pál Jónsson frá Svínafelli, Dórótheu Theódórsdóttur sem er þýsk og Arnhildi Helgadóttur, barnabarn Dórótheu. Jafnframt heyrist brot úr viðtali við Gísla Tómasson sem var bóndi á Melhóli.

(Áður á dagskrá 2011)

Árni Kristjánsson ræðir við fólk úr Skaftárhreppi um áhrif tíðra eldgosa á líf fólksins í hreppnum. Rætt er við Ólaf Pétursson á Giljum, Ingibjörgu Þórarinsdóttur frá Þykkvabæ í Landbroti, Jón Pál Jónsson frá Svínafelli, Dórótheu Theódórsdóttur sem er þýsk og Arnhildi Helgadóttur, barnabarn Dórótheu. Jafnframt heyrist brot úr viðtali við Gísla Tómasson sem var bóndi á Melhóli.

Útvarpsfréttir.

Sinfónía nr. 4 í A-dúr op. 90, Ítalska sinfónían Felix Mendelssohn Sinfóníuhljómsveit Lundúna leikur;

1. Allegro vivace Claudio Abbado stjórnar

2. Andante con moto

3. Con moto moderato

4. Saltarello. Presto

Ljóð án orða Felix Mendelssohn

Tveir gondólasöngvar frá Feneyjum:

- Ljóð án orða ópus 19 nr. 6

- Ljóð án orða op. 30 nr. 6

Ljóð án orða ópus 67 nr. 3 - Andante tranquillo

Ljóð án orða ópus 120 nr. 6 - Andante

Varations sérieuses, 17 tilbrigði op. 54

Javier Perianes leikur á píanó

Þúsundir smáskilaboða eru send á hverri sekúndu og samskipti heillar kynslóðar eru bara til á rafrænu formi. Lengi vel reyndust bréfaskriftir fólks góð heimild um samtíma þess, tilfinningar og hugðarefni - en enginn sendir bréf lengur. Eða hvað? Í þessum þætti veltum við vöngum um gildi handskrifaðra bréfa í nútímasamfélagi.

Viðmælendur: Ástráður Eysteinsson, Una Kjerúlf og Þórdís Gísladóttir.

Umsjón: Miriam Petra Ómarsdóttir Awad og Þórður Sævar Jónsson

Veðurstofa Íslands.

Þegar Jón Magni Ólafsson var ungur maður kolféll hann. af einhverjum ástæðum, fyrir orgeltónlist. Hann hélt sérstaklega upp á plötu með Fernando Germani, sem var organisti Péturskirkjunnar í Róm á tímum Píusar páfa og þegar Germani heimsótti Ísland á áttunda áratugnum, tókst með þeim óvænt, en djúpstæð vinátta.

Guðsþjónusta frá Grafarvogskirkju á uppstigningardag, sem er dagur aldraðra, flutt af stjórnarfólki í Ellimálanefnd Þjóðkirkjunnar, Gaflarakórnum undir stjórn Kristjönu Þórdísar Ásgeirsdóttur. Organisti er Guðný Einarsdóttir.

Bára Friðriksdóttir þjónar fyrir altari og er jafnframt ræðumaður.

Lesarar eru sr. Bjarni Þór Bjarnason, Magnea Sverrisdóttir djákni og Hildur Baldursdóttir

TÓNLIST Í MESSUNNI :

Fyrir predikun

Forspil: Sólargeislar, höfundur Guðný Einarsdóttir

770 Ó blessuð vertu sumarsól, T: Páll Ólafsson, L: Ingi T. Lárusson

265 Þig lofar faðir líf og önd, T. Sigurbjörn Einarsson, L: 10. öld – Nicolaus Decius 1523 – Schumann 1539

474 Lofsyngið Drottni, T: Valdemar V. Snævarr, L: Georg F. Händel

630 Heyr himnasmiður, T: Kolbeinn Tumason, L: Þorkell Sigurbjörnsson

Eftir predikun

stólvers – (ekki í sálmabók) Kvæðið um fuglana, T: Davíð Stefánsson, L: Atli Heimir Sveinsson

478 Í dagsins dýrðarmynd, T: Eygló Eyjólfsdóttir, L: Gifford J. Mitchell

242 Megi gæfan þig geyma, írsk keltnesk blessun, T: Bjarni Stefán Konráðsson, L: Nickomo Clarke

Eftirspil: Sálmurinn um Maríu mey, höfundur Bára Grímsdóttir

Íslenskt lag eða tónverk.

Útvarpsfréttir.

Illugi Jökulsson gramsar í safnakosti Ríkisútvarpsins.

Í ágúst 1937 var í fyrsta sinn sendur út í Ríkisútvarpinu þáttur sem tekinn hafði verið upp utandyra. Vilhjálmur Þ. Gíslason fór þá í heimsókn á byggingasvæði Ljósafossvirkjunar við Sogið, tók upp sprengingar og glaðan söng verkamanna en einnig heyrðist í ýmsum verkfræðingum sem stýrðu framkvæmdum, hinum danska Langved, Svíunum Belfrant og Valkan, Árna Daníelssyni og annaðhvort Steingrími Jónssyni eða Sigurði Ólafssyni.

Bryndís Björgvinsdóttir setur upp garðhanskana.

Í þáttunum er fræjum sáð og fróðleik um hvers kyns gróður mokað upp. Fjallað er um garða, skóga, umhirðu og græn svæði – og ekki síst gæðastundirnar í náttúrunni.

Í ellefta þætti af Gulli og grænum skógum er fjallað um tilkomu planta og þróun þeirra í jarðsögulegu samhengi. Fjallað er um ýmis einkenni sem plöntur hafa þróað með sér allt frá súrefnisbyltingunni fyrir meira ein tveimur milljörðum ára. Sérstök áhersla er lögð á þróun plönturíkisins á tímum risaeðlanna en á þeirra tíma kom viðarvöxtur og blómgun til sögunnar. Ljósi er varpað á frumstæðar tegundir og þróaðar tegundir plantna. Þróunarsaga planta er þá einnig sett í samhengi við þróunarsögu sveppa og dýra. Rætt er við sérfræðinga á sviði jarðsögu og jarðfræði, grasafræði og garðyrkju.

Viðmælendur: Brynhildur Magnúsdóttir, Bjarni Diðrik Sigurðsson og Steinar Björgvinsson.

Staðlaðar setningar eru hluti af lífi okkar allra án þess að við veltum því mikið fyrir okkur. „Góðan dag“ og „gleðileg jól“ eru til dæmis staðlaðar setningar, einnig má nefna setninguna „Eigðu góðan dag“, sem afgreiðslufólk notar oft til að kveðja viðskiptavininn. Sumar staðlaðar setningar lifa öldum saman, aðrar eiga sér styttra líf, og þær geta þannig hjálpað sagnfræðingum að ákvarða aldur texta. Þetta á til dæmis við um setninguna „Eigðu góðan dag“ sem ekki heyrðist á Íslandi fyrr en eftir 1990. Sumar staðlaðar setningar eru áletranir á skiltum. Lengi vel var algengt að í lystigörðum væru skilti með áletruninni „Gangið ekki á grasinu“, en slík skilti eru nú orðin sjaldgæf. Þessi áletrun rataði hins vegar inn í söguna „Palli var einn í heiminum“ sem Jens Sigsgaard samdi árið 1942. Staðlaðar setningar hafa oftar orðið hluti af skáldskap og sönglögum, og um þetta verður fjallað í þættinum „Gangið ekki á grasinu“. Umsjón með þættinum hefur Una Margrét Jónsdóttir og lesari er Kristján Franklín Magnús.

Um ævintýralega og áhrifamikla Íslandsleiðangra franska landkönnuðarins Paul Gaimard.

Dagskrárgerð: Ásta Andrésdóttir

Framleiðsla: Gígja Hólmgeirsdóttir.

Árið 1839 var haldið fjölmennt Íslendingaboð í Kaupmannahöfn, þar sem Jónas Hallgrímsson og fleiri sjálfstæðishetjur voru meðal gesta. Heiðursgestur var franski landkönnuðurinn Paul Gaimard, sem hafði stýrt tveimur rannsóknarleiðöngrum til Íslands og tekið ástfóstri við land og þjóð. Hver urðu örlög Gaimards og hvaða áhrif höfðu leiðangrar hans á ímynd Íslands og sjálfsmynd bæði fyrr og nú?

Viðmælendur: Árni Snævarr, Æsa Sigurjónsdóttir og Sumarliði R. Ísleifsson.

Umsjón og dagskrárgerð: Ásta Andrésdóttir.

Ritstjórn og framleiðsla: Gígja Hólmgeirsdóttir.

Tónlist:

- Til herra Páls Gaimard í flutningi Hamrahlíðarkórsins.

- Symphonie fantastique, Op. 14: Marche au Supplice (Allegro non troppo) eftir Hector Berlioz flutt af Daniel Harding og Sænsku útvarpshljómsveitinni.

- Langspils kvæðalag og Symfóns kvæðalag í flutningi Spilmanna Ríkínis.

Útvarpsfréttir.

Tónleikaröðin ECHO Rising Stars er liður í verkefni sem Samtök evrópskra tónleikahúsa standa fyrir og veitir ungu og framúrskarandi tónlistarfólki færi á að koma fram í frábærum tónlistarhúsum víðs vegar um Evrópu.

Hljóðritun frá tónleikum sópransöngkonunnar Álfheiðar Erlu Guðmundsdóttur og píanóleikarans Kunals Lahiry sem fram fóru í Norðurljósum, Hörpu 10. maí 2026.

Yfirskrift tónleikanna er Lafði Lazarus, eftir samnefndu ljóði Sylviu Plath. Ljóðið myndar þráð í gegnum efnisskrána sem teygir sig yfir margar aldir og hverfist um stef á boð við frelsi og jafnrétti.

Efnisskrá:

- Music for a while eftir Henry Purcell.

- I have done it again, úr Lady Lazarus eftir Aribert Reimann.

- Blondel zu Marien D 626 eftir Franz Schubert.

- Do not stand by my grave and weep eftir Carol Anne McGowan.

- The nose, the eye pits, the full set of theeth?, úr Lady Lazarus eftir Aribert Reimann.

- Interlude og Being Beauteous úr Les illumintaions eftir Benjamin Britten.

- Náðarstef eftir Maríu Huld Markan Sigfúsdóttur.

- The fist time it happened I was ten, úr Lady Lazarus eftir Aribert Reimann.

- Der explodierende Kopf eftir Christian Jost.

- Wasserklavier og Oh, Freedom eftir Luciano Berio.

- There is a charge, úr Lady Lazarus eftir Aribert Reimann

- By beauteous softness eftir Henry Purcell.

Umsjón: Melkorka Ólafsdóttir.

Fréttir

Síðasta rannsóknaræfingin: Smásaga eftir Þórarin Eldjárn. Höfundur les.

frá Veðurstofu Íslands

Hljóðritun frá opnunartónleikum hátíðarinnar í Tómasarkirkjunni Leipzig, 12. júní 2025. Fram koma Kór Tómasarkirkjunnar og Gewandhaus-hljómsveitin í Leipzig og einsöngvararnir Elisabeth Breuer, Gunta Smirnova, Alex Potter, Benedikt Kristjánsson og Manuel Walser. Andreas Reize stjórnar og einleikari á orgel er Johannes Lang.

Á efnisskrá:

- Prelúdía og fúga um nafnið Bach eftir Franz Liszt.

- Sinfonia í d-moll úr kantötunni „Wir müssen durch viel Trübsal“, BWV 146 eftir Johann Sebastian Bach.

- „Tönet, ihr Pauken! Erschallet, Trompeten!“, kantata BWV 214 eftir Johann Sebastian Bach.

- Kyrie og Gloria, úr Messu í -h-moll BWV 232 eftir Johann Sebastian Bach.

Umsjón: Arndís Björk Ásgeirsdóttir.

Bryndís Björgvinsdóttir setur upp garðhanskana.

Í þáttunum er fræjum sáð og fróðleik um hvers kyns gróður mokað upp. Fjallað er um garða, skóga, umhirðu og græn svæði – og ekki síst gæðastundirnar í náttúrunni.

Í ellefta þætti af Gulli og grænum skógum er fjallað um tilkomu planta og þróun þeirra í jarðsögulegu samhengi. Fjallað er um ýmis einkenni sem plöntur hafa þróað með sér allt frá súrefnisbyltingunni fyrir meira ein tveimur milljörðum ára. Sérstök áhersla er lögð á þróun plönturíkisins á tímum risaeðlanna en á þeirra tíma kom viðarvöxtur og blómgun til sögunnar. Ljósi er varpað á frumstæðar tegundir og þróaðar tegundir plantna. Þróunarsaga planta er þá einnig sett í samhengi við þróunarsögu sveppa og dýra. Rætt er við sérfræðinga á sviði jarðsögu og jarðfræði, grasafræði og garðyrkju.

Viðmælendur: Brynhildur Magnúsdóttir, Bjarni Diðrik Sigurðsson og Steinar Björgvinsson.

Smásaga eftir Selmu Lagerlöf í þýðingu Einars Guðmundssonar

Edda Heiðrún Backman les í hljóðritun frá 2001

frá Veðurstofu Íslands

Ragnar Axelsson ljósmyndari hefur í marga áratugi myndað mannlíf á norðurslóðum. Hann hefur farið fjölmargar ferðir til Grænlands, Færeyja og Kanada og skrásett á listrænan hátt líf fólks sem býr í návígi við harðger náttúruöfl. Ljósmyndasýningin Spegill lífsins sem er hluti af Listahátíð í Reykjavík verður opnuð þann 24. Maí. Sýningin er yfirlitssýning á myndum Ragnars undanfarin 40 ár. Þar er bæði að finna myndir hans frá Suðurskautslandinu, Grænlandi, Íslandi og sömuleiðis úrval bestu fréttamynda hans. Í tengslum við þessa sýningu hefur Rás eitt gert þátt um ljósmyndarann Ragnar Axelsson.

Umsjón með þættinum hefur Dagur Gunnarsson, viðmælendur hans eru fyrir utan Ragnar sjálfan þau Gísli Pálsson mannfræðingur, Kristján B. Jónasson útgefandi og Margrét Jónasdóttir kvikmyndaframleiðandi.

Áður á dagskrá árið 2014