Bæn og hugleiðing að morgni dags.

Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Undanfarna mánuði hafa fréttir af hitabylgjum, gróðureldum, flóðum og ýmiss konar öfgum í veðri verið tíðar. Þrátt fyrir það hefur umfjöllun um hlýnun jarðar dregist saman víða. Halldór Björnsson, fagstjóri veðurs og loftslags hjá Veðurstofu Íslands, var fyrsti gestur þáttarins.

Björn Malmquist fréttamaður í Brussel ræddi um kosningar í Þýskalandi í gær og um heimsókn forseta framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins til Grænlands.

Þingkosningar verða í Svíþjóð á sunnudaginn. Lengi vel sýndu skoðanakannanir að ríkisstjórnin væri kolfallin en undanfarið hefur dregið saman með blokkunum tveimur sem eru ráðandi í stjórnmálum. Síðustu dagar kosningabaráttunnar eru spennandi, og við ræddum um útlitið og stóru kosningamálin við Gunnhildi Lily Magnúsdóttur, dósent í stjórnmálafræði við háskólann í Malmö.

Tónlist;

Buddy Holly - That'll be the day.

Buddy Holly - Heartbeat.

Buddy Holly - Raining in my heart.

Buddy Holly - Early in the morning.

Elise Einarsdotter, Olle Steinholtz, Lena Willemark, Mikael Nilsson - Trasten.

07:30

Útvarpsfréttir.

08:30

Gestir úr öllum kimum þjóðfélagsins deila sögu sinni með hlustendum. Umsjón: Sigurlaug M. Jónasdóttir.

Njáll segir frá bók sinni" Evrópsku járnfákarnir" sem var að koma út.

Morgunleikfimi með Halldóru Björnsdóttur.

Veðurstofa Íslands.

Dægurflugur og söngvar frá ýmsum tímum.

Umsjón: Jónatan Garðarsson.

Tónlistin að þessu sinni kemur úr nokkrum áttum. Fyrst eru þrjú lög eftir tónlistarfólk sem var í Vísnavinum á sínum tíma. Erna Hrönn Ólafsdóttir syngur lag og texta Bergþóru Árnadóttur sem heitir Einu sinni þú, Ingi Gunnar Jóhannsson syngur tvö frumsamin lög, annarsvegar Ferðalag, textinn eftir Aðalstein Ásberg Sigurðsson og hinsvegar Tilfinning, texti eftir Sigmund Erni Rúnarsson. Sæmundur Haraldsson flytur ljóð eftir Dag Sigurðarson við undirleik norrænna tónlistarmanna sem leika lag eftir hann og Sigríður Thorlacius flytur tvö ljóð eftir Kristínu Svövu Tómasdóttur en lögin eru eftir föður hennar Tómas R. Einarsson. Að lokum eru þrjú lög eftir Ísólf Gylfa Pálmason. Tvö þeirra eru eftir ljóð eftir föður hans Pálma Eyjólfsson og heita Morgunljóð Margrétar og Kveðjustund og þriðja lagið er Talað við barn sem Ísólfur samdi við ljóð Ingibjargar Björgvinsdóttur. Umsjón: Jónatan Garðarsson.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Við héldum áfram yfirferð Mannlega þáttarins yfir það hvað verður á fjölum leikhúsanna á nýhöfnum vetri. Í dag var það Þjóðleikhússtjórinn Magnús Geir Þórðarsson sem fór yfir leikveturinn, þar verða m.a. tvö ný íslensk verk á Stóra sviðinu, Hetjur hafsins, eftir Ragnar Bragason og Rými fyrir ást eftir Tyrfing Tyrfingsson. Fyrsta frumsýning ársins á Stóra sviðinu er hins vegar breska leikritið Högg. Nýtt verk um átakanlega lífsreynslu og von í myrkri, sem hefur sópað að sér verðlaunum.

Lesandi vikunnar í Mannlega þættinum í þetta sinn var Laufey Sigurðardóttir fiðluleikari. Við fengum að heyra hvaða bækur hún hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hana í gegnum tíðina. Laufey talaði um eftirfarandi bækur og höfunda:

Ítölsku skáldkonurnar Dacia Maraini og Elsa Morante

Halldór Laxness, meira og minna allt hans höfundarverk

Fjallkirkjan e. Gunnar Gunnarsson

Astrid Lindgren og fíllinn Babar

Við heyrðum svo í lokin ljóðið Mynd eftir Þorstein frá Harmi af diskinum Ljóðið ratar til sinna í upplestri skáldsins.

Tónlist í þættinum í dag:

Góða ferð heim / Íkorni (Stefán Örn Gunnlaugsson)

Skák og mát / úr Ormstungu, Króli, Rán Ragnarsdóttir, Jakob van Oosterhout og Hallgrímur Ólafsson (Jóhannes Damian, texti Hafstein Níelsson og Ólíver Þorsteinsson)

Egils appelsín / Spilverk Þjóðanna (Spilverk Þjóðanna)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Dánarfregnir.

Yfirlit hádegisfrétta kl. 12 virka daga.

Fólk úr ýmsum áttum flytur stuttar hugleiðingar sem tengjast sama umfjöllunarefni.

María Rut Reynisdóttir framkvæmdastjóri Tónlistarmiðstöðvar flytur hugleiðingu um vind.

Íslenskt lag eða tónverk.

Útvarpsfréttir.

Ríkissjóður verður rekinn með fimm milljarða afgangi gangi fjárlagafrumvarpið eftir. Það verður þá í fyrsta sinn síðan 2018 sem ríkissjóður er hallalaus. Kílómetragjald hækkar um tæp 16 prósent um áramót og gjaldskrár ríkisins um rúmlega fimm prósent.

Formenn stjórnarandstöðuflokkanna hafa áhyggjur af áhrifum gjaldskrárhækkana á heimili og fyrirtæki og ferðaþjónustan varar við því að ferðamönnum fækki.

Þýskalandskanslari er sleginn yfir niðurstöðum kosninga í Saxlandi-Anhalt í gær, þar sem harðlínuflokkurinn Alternative fur Deutschland vann stóran sigur. Ekki er enn ljóst hvort flokkurinn kemst til valda í sambandsríkinu.

Forseti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins kom til Grænlands í gær. Samkomulag var undirritað í morgun um að ESB fjárfesti í betra gervihnattasambandi á Grænlandi.

Pólitískum fulltrúum í stjórn Norðurorku fækkar og minnihlutaeigendur missa áheyrnarfulltrúa sinn. Breytingin eykur tortryggni í garð stjórnarinnar, segir oddviti sveitarstjórnar Eyjafjarðarsveitar.

Kimi Antonelli vann Monza-kappaksturinn í Formúlu 1 þrátt fyrir að hafa verið aftastur í rásröðinni.

Daglegur þáttur um stór og lítil fréttamál í umsjón Inga Freys Vilhjámssonar og Ingvars Þórs Björnssonar.

Daði Már Kristófersson, fjármála- og efnahagsráðherra, greindi frá því í Vikulokunum á laugardaginn að frumvarp um að draga úr vægi verðtryggingar verði lagt fram í haust. Rætt er við Jón Bjarka Bentsson, aðalhagfræðing Íslandsbanka, og Jónas Atla Gunnarsson, hagfræðing Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar, um áhrif þess að takmarka lengri verðtryggð lán og setja skilyrði um lágmarks eignamyndun.

Umsjón: Ingvar Þór Björnsson

Anna Gyða Sigurgísladóttir ræðir við fólk um einstakar hugmyndir sem mótað hafa skilning okkar á heiminum. Trú, heimspeki og vísindi eru efst á baugi, og kann fortíð og samtíð að vera skeytt saman með hjálp hnýsilegs arkífs ríkisútvarpsins.

,,Það sem er sárast er að horfa upp á það hatur, þann fjandskap og þá heimsku sem beinist að trans fólki á Íslandi,’’ segir Þorvaldur Kristinsson, rithöfundur og fyrrverandi formaður Samtakanna 78. Þorvaldur er einn þeirra sem tóku slaginn á fyrstu árum réttindabaráttu hinsegin fólks á Íslandi. Í þættinum er ferðast aftur í tímann. Spiluð eru brot úr útvarpsþætti frá 1983 þar sem hlustendum gafst kostur á að hringja inn og deila skoðunum sínum á málefnum „hómósexúal fólks“ eins og það var kallað á þeim tíma. Hljóðbrotin gefa innsýn í tíðarandann á níunda áratugnum og baráttu Samtakanna 78.

Rúmum fjórum áratugum síðar setjumst við niður með baráttufólki fyrir réttindum hinsegin fólks frá upphafi, fólki sem man tímana tvenna. Við ræðum líðan og stöðu mála í dag því að orðræða samtímans minnir eldri kynslóðina á hið liðna, eða eins og Þorvaldur orðar það: ,,Þarna er verið að endurtaka í rauninni allan þann vonda áróður sem ég kynntist fyrir áratugum síðan. Það er sama orðræðan, sömu viðbrögð. Þetta óttablandna hatur við það sem við ekki þekkjum.’’

Í þættinum er rætt við Ragnhildi Sverrisdóttur, Þorvald Kristinsson og Þorstein Vilhjálmsson.

Sígild og samtímatónlist frá ýmsum tímum. Íslenskt og erlent í bland.

Tónlistin í þættinum:

Sónata í G-dúr, op. 96 eftir Ludwig van Beethoven. Rachel Podger leikur á fiðlu og Christopher Glynn á píanó.

Þættir verksins eru:

I. Allegro moderato

II. Adagio espressivo

III. Scherzo - Allegro

IV. Poco allegretto

Upptaka fór fram í maí 2021 í St. Johns Church, Upper Norwood, London. Útgefið á plötunni Sonatas for Violin and Piano op. 12 No. 1, op. 24 and op. 96 árið 2022.

Bjarkamál - Sinfonietta seriosa (1956) eftir Jón Nordal. Sinfóníuhljómsveit Íslands leikur, Jerzy Maksymiuk stjórnar.

Þættirnir verksins eru:

I. Moderato

II. Allegro moderato e pesante

III. Adagio

IV. Allegro moderato e energico

Hljóðritað í Háskólabíói 14. mars 1997.

Stafræn yfirfærlsa á hljóðritum og gerð frumeintaks: Bjarni Rúnar Bjarnason. Útgefið árið 2021 á plötunni Jón Nordal. Útgefandi Polarfonia.

Élégie nr. 1 eftir Franz Liszt. Bryndís Halla Gylfadóttir leikur á selló og Edda Erlendsdóttir á píanó. Hljóðritað á tónleikum í tónleikaröðnni Sígildum sunnudögum í Hörpu árið 2018. Yfirskrift tónleikanna var Sónötur og ljóðræn smálög. Georg Magnússon hljóðritaði fyrir Ríkisútvarpið.

Þáttur um bókmenntir, bæði hér heima og úti í heimi. Hlustendum er fylgt í gegnum lestur athyglisverðra bókmenntaverka og rætt við höfunda, útgefendur og fræðimenn um stefnur, strauma, tákn og tilvísanir.

Umsjón: Jóhannes Ólafsson.

Við týnumst í New York með Holden Caulfield í þætti dagsins. The Catcher in the Rye eftir J.D. Salinger er 75 ára í ár. Skáldsögunni fylgir ákveðinn sögulegur baggi, ára og sögusagnir, allt að því samsæriskenningar. Í heimalandinu Bandaríkjunum hefur bókin sums staðar verið blátt áfram bönnuð. Þetta uppsafnaða umtal hefur gert það að verkum að viðtökusaga bókarinnar er einn þyngsti hluti hennar sem litar afstöðu allra lesenda og verðandi lesenda. Og það er eins og það sé ekki hægt að ræða hana of mikið.

Hún fyrst út í hlutum á árunum 1945-1946 en heildarútgáfan kom út hjá Little, Brown and Company sumarið 1951. Hún hefur verið þýdd á fjölmörg tungumál og selst ár hvert í um það bil milljón eintökum, sem líklega skýrist af því að hún er víða kennsluefni í ensku, þar á meðal hér á Íslandi. Flosi Ólafsson þýddi verkið árið 1975 og heitir Bjargvætturinn í grasinu.

Viðmælendur: Hjálmar Sveinsson, Pétur Már Sigurjónsson og nafnlaus ritlistarnemi.

Leikin er tónlist með Thelonious Monk, Eyþóri Gunnarssyni og brot úr útvarpsþættinum Segið aldrei neinum frá neinu (2009) og upplestri Elíasar Mar á Vögguvísu frá 1974.

Útvarpsfréttir.

Þáttur fyrir áhugafólk um listir og menningu. Ljósi varpað á það sem efst er á baugi hverju sinni, menningin nær og fjær skoðuð frá ólíkum sjónarhornum og skapandi miðlar settir undir smásjána.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir.

Í fyrra sendi hlaðvarparinn frægi Jad Abumrad, sem þekktur er fyrir Radiolab og Dolly Partons America, frá sér nýja hlaðvarpsseríu um tónlistarmanninn Fela Kuti og arleifð hans. En við munum kynna okkur tónlistarmanninn að gefnu tilefni í þættinum.

Nýverið kom út bókin The Sacred and the Profane in premodern Icelandic literature, ca. 1500–1800 (í. Hið heilaga og hið vanhelga í íslenskum bókmenntum síðari alda um 1.500 - 1800) hjá forlaginu De Gruyter. Í bókinni er sjónum beint að samspili milli trúarlegra og veraldlegra þátta í handritum og prentuðum bókmenntum. Við ræðum við ritstjóra bókarinnar þær Margréti Eggertsdóttur, Katelin Marit Parsons og Aðalheiði Guðmundsdóttur.

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Í þætti dagsins fjöllum við um leikræna tilburði stjórnmálafólks. Á Íslandi hafa pólitíkusar framið alls kyns gjörninga til að vekja athygli á þeim málum sem þeir vilja koma á dagskrá. Við förum yfir nokkra slíka og veltum fyrir okkur hvað stóra núll Kristrúnar Frostadóttur merkir í því samhengi.

Eftir alvarlegt atvik í júlí óttast nú margir að mannkynið geti ekki haft stjórn á gervigreindinni sem það er að þróa. Meira en 1200 gervigreindar-agentar frá OpenAI sem voru í prófunum fundu leiðir til að eiga í samskiptum sín á milli, hópurinn skipulagði sig, laumaðist út af afmörkuðu æfingasvæði sínu, og hakkaði og gerði óskunda hjá hugbúnaðarsíðunni Hugging Face. Við ræðum málið við Tryggva Frey Elínarson hjá Datera.

Brynja Hjálmsdóttir kemur við og segir frá þáttaröðinni Furious. Um er að ræða lögguþætti sem gætu þó höfðað til þeirra sem hafa ekki gaman af lögguþáttum alla jafna.

Fréttir

Fréttir

Fjárlagafrumvarpið er ekki verðbólguhvetjandi að mati dósents í hagfræði en hækkun krónutölugjalda kom á óvart.

Bandaríkjaforseti birti á samfélagsmiðlum í dag landakort þar sem Ísland, Grænland og fleiri ríki eru í bandarísku fánalitunum. Evrópusambandið tilkynnti í dag um umfangsmiklar fjárfestingar á Grænlandi.

Marglyttur herjuðu á lax í kvíum Kaldvíkur í Reyðarfirði um helgina, fyrirtækið sendi tilkynningu til kauphalla í Osló og á Íslandi í dag vegna affalla.

Íþróttafélög á landsbyggðinni rukka að jafnaði lægri æfingagjöld en félög á höfuðsborgarsvæðinu samkvæmt nýlegri úttekt ASÍ. Yfirþjálfari handknattleiksdeildar Þórs segir samanburðinn þó ekki gefa rétta mynd, foreldrar á landsbyggðinni beri líklega meiri kostnað af íþróttaiðkun barna sé ferðakostnaður með talinn.

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Fjármálaráðherra gerir ráð fyrir fimm milljarða afgangi í fjárlagafrumvarpinu. Það á eftir að fara í gegnum þingið hver verður niðurstaðan eftir það. Rætt við Sigurjón Þórðarson (F) formann fjárlaganefndar og Njál Trausta Friðbertsson (D) sem situr í henni.

Þing-, landsþings- og sveitarstjórnarkosningar eru í Svíþjóð 13.september. Skoðanakannanir benda til þess að mjótt verði á mununum milli núverandi ríkisstjórnarflokka og stjórnarandstöðunnar. Rætt við Anders Svenson sænskan blaðamanna um horfurnar.

Nokkur vel valin lög

Nokkur vel valin lög

Lagalistinn:

Laufey - Sabotage.

Hildur Guðnadóttir - Líður (Chernobyl version).

Staatskapelle Berlin, Berlin State Opera Chorus, Gunnar Guðbjörnsson - Den Bronnen, den uns Wolfram nannte (Walther, Ritter, Edelfrauen).

Jones, Norah - Seven years.

Pacifica Quartet - String quartet no. 5 : 9. Interlude IV -.

Bridges, J'Nai, James, Zachary, Costanzo, Anthony Roth, Metropolitan Opera Orchestra, Dísella Lárusdóttir, Metropolitan Opera Chorus - Act I: Year 1 of Akhnaten's reign. Thebes : Scene 3: The window of apperances.

Víkingur Heiðar Ólafsson - Variatio 18 Canone alla Sesta. A 1 Clav..

frá Veðurstofu Íslands

Dánarfregnir.

Í byrjun ágústmánaðar 2026 fór fram í Hörpu tónlistarhátíðin Seigla, sem hefur fært tónlistaráhugafólki ferska strauma bæði sígildrar og samtímatónlistar undanfarin ár. Fjölmargir viðburðir á dagskrá dagana 7-9. ágúst sem spönnuðu allt litróf tónlistarinnar auk þess að gera sér far um að höfða til allra aldurshópa með upplfunum fyrir alla fjölskylduna og þá yngstu í viðburðum undir nafninu Litla Seigla.

Í fyrri hluta yfirreiðar Rásar 1 yfir dagskrá Seiglu er byrjað á tónleikum undir nafninu Vættir og óvættir. Söngkonurnar Harpa Ósk Björnsdóttir, Kristín Einarsdóttir Mäntylä og Hildigunnur Einarsdóttir, ásamt Elísabet Waage á hörpu og Matthildi Önnu Gísladóttur á píanó, leiddu saman óperu, sönglög og þjóðlagaarf frá ýmsum löndum Evrópu.

Edward Elgar (1857–1934)

From Sea Pictures:

Sea Slumber Song

Where Corals Lie 1

- Hildigunnur Einarsdóttir

Rebecca Clarke (1886–1979)

The Seal Man

- Kristín Einarsdóttir Mäntylä

Claude Debussy (1862–1918)

Beau soir

- Harpa Björnsdóttir

Antonín Dvořák (1841–1904)

From the opera Rusalka:

Trio of the Water Nymphs “Hou hou hou,

stojí měsíc nad vodou!”

Měsíčku na nebi hlubokém (“Song to the

Moon”)

Marcel Lucien Tournier (1879 –1951)

Vers la source dans le bois (1921)

- Elísabet Waage, harpa

Jórunn Viðar (1918-2017)

Únglíngurinn í skóginum

- Hildigunnur Einarsdóttir

Engelbert Humperdinck (1854–1921)

From Hänsel und Gretel

Abendsegen (Evening Prayer)

Wo bin ich?... Mir ist so wohl

Knusper, knusper, knäuschen

- Harpa Ósk Björnsdóttir og Kristín Mentyle

Matthildur Anna Gísladóttir, píanó og Elísabet Waage, harpa

Viðtal við Ernu Völu Arnardóttur og Hjört Pál Eggertsson úr Morgunglugga Rásar 1

Veronique Vaka - Vatn

- víóluleikarinn Rita Porfiris og fiðluleikarinn Anton Miller

Gyorgy Kurtág (1926)

Játékok

Signs, Games and Messages

- sellóleikarinn Nina Vanhoenacker og píanóleikarinn Ann-Kristín Sofroniou

Veronika Voetman (b. 1986):

Historien om Phaethon (2026), frumflutningur

Bára Grímsdóttir (b. 1960):

María, drottins lilja

Hildigunnar Rúnarsdóttir (1964)

Hygg að og herm hið sanna

- Poul Emborg stjórnar DUVE - Det unge Vokalensmble - dönskum gestum Seiglu árið 2026.

Hildigunnur Rúnarsdóttir

Snæfellsjökulsþjóðgarður

- Rita Porfiris, víóla og Anton Miller, fiðla

Þorgrímur Þorsteinsson hljóðritaði

Umsjón: Pétur Grétarsson

Anna Gyða Sigurgísladóttir ræðir við fólk um einstakar hugmyndir sem mótað hafa skilning okkar á heiminum. Trú, heimspeki og vísindi eru efst á baugi, og kann fortíð og samtíð að vera skeytt saman með hjálp hnýsilegs arkífs ríkisútvarpsins.

,,Það sem er sárast er að horfa upp á það hatur, þann fjandskap og þá heimsku sem beinist að trans fólki á Íslandi,’’ segir Þorvaldur Kristinsson, rithöfundur og fyrrverandi formaður Samtakanna 78. Þorvaldur er einn þeirra sem tóku slaginn á fyrstu árum réttindabaráttu hinsegin fólks á Íslandi. Í þættinum er ferðast aftur í tímann. Spiluð eru brot úr útvarpsþætti frá 1983 þar sem hlustendum gafst kostur á að hringja inn og deila skoðunum sínum á málefnum „hómósexúal fólks“ eins og það var kallað á þeim tíma. Hljóðbrotin gefa innsýn í tíðarandann á níunda áratugnum og baráttu Samtakanna 78.

Rúmum fjórum áratugum síðar setjumst við niður með baráttufólki fyrir réttindum hinsegin fólks frá upphafi, fólki sem man tímana tvenna. Við ræðum líðan og stöðu mála í dag því að orðræða samtímans minnir eldri kynslóðina á hið liðna, eða eins og Þorvaldur orðar það: ,,Þarna er verið að endurtaka í rauninni allan þann vonda áróður sem ég kynntist fyrir áratugum síðan. Það er sama orðræðan, sömu viðbrögð. Þetta óttablandna hatur við það sem við ekki þekkjum.’’

Í þættinum er rætt við Ragnhildi Sverrisdóttur, Þorvald Kristinsson og Þorstein Vilhjálmsson.

Að loknum 13. lestri Völsunga sögu ræðir Annna Margrét Sigurðardóttir við Baldur Hafstað dósent við Kennaraháskóla Íslands um hið þýska Nibelungenlied sem er um sama efni og Völsunga saga (21,16 mín.)

Frumflutt 07.04.1993

frá Veðurstofu Íslands

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Í þætti dagsins fjöllum við um leikræna tilburði stjórnmálafólks. Á Íslandi hafa pólitíkusar framið alls kyns gjörninga til að vekja athygli á þeim málum sem þeir vilja koma á dagskrá. Við förum yfir nokkra slíka og veltum fyrir okkur hvað stóra núll Kristrúnar Frostadóttur merkir í því samhengi.

Eftir alvarlegt atvik í júlí óttast nú margir að mannkynið geti ekki haft stjórn á gervigreindinni sem það er að þróa. Meira en 1200 gervigreindar-agentar frá OpenAI sem voru í prófunum fundu leiðir til að eiga í samskiptum sín á milli, hópurinn skipulagði sig, laumaðist út af afmörkuðu æfingasvæði sínu, og hakkaði og gerði óskunda hjá hugbúnaðarsíðunni Hugging Face. Við ræðum málið við Tryggva Frey Elínarson hjá Datera.

Brynja Hjálmsdóttir kemur við og segir frá þáttaröðinni Furious. Um er að ræða lögguþætti sem gætu þó höfðað til þeirra sem hafa ekki gaman af lögguþáttum alla jafna.