Bæn og hugleiðing að morgni dags.

Séra Erla Björk Jónsdóttir flytur.

Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Björn Þór Sigbjörnsson, Þórunn Elísabet Bogadóttir og Gígja Hólmgeirsdóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Sjúkrahúsrými í landinu eru alltof fá. Þeim hefur fækkað á umliðnum árum og viðbótin sem fæst þegar nýbygging Landspítala við Hringbraut verður tekin í gagnið dugar ekki til að ná þeim fjölda sem er á hinum Norðurlöndunum. Svanur Sigurbjörnsson, læknir og kennari við Læknadeild HÍ, fjallaði um stöðuna en hann skrifaði grein um efnið í Læknablaðið.

Björn Malmquist fréttamaður er fluttur búferlum til Brussel og mun flytja fréttir þaðan á miðlum Ríkisútvarpsins. Hann verður á Morgunvaktinni á mánudögum og segir frá því sem er efst á baugi í borginni sem stundum er kölluð "höuðborg Evrópu" vegna mikils fjölda alþjóðastofnana sem þar eru.

Lífskjarakrísa er í Bretlandi; verðlag hefur hækkað, skortur er á tilteknum grænmetis- og ávaxtategundum og gripið hefur verið til verkfalla og tímabundinna vinnustöðvana. Sigrún Davíðsdóttir fór yfir ástand mála.

Tónlist:

Jolene - Dolly Parton,

Un di felice, eterea (úr La Traviata) - Roland Villazón og Anna Netrebko,

You can call me Al - Paul Simon.

Umsjón: Björn Þór Sigbjörnsson.

Útvarpsfréttir.

07:30

Útvarpsfréttir.

Umsjón: Ásrún Brynja Ingvarsdóttir

Tæknimaður: Jón Þór Helgason

08:30

Útvarpsfréttir.

Gestir úr öllum kimum þjóðfélagsins deila sögu sinni með hlustendum. Umsjón: Sigurlaug M. Jónasdóttir.

Friðþjófur hefur hannað um 50 leikhús um allan heim, allt frá 100 sæta einkaleikhúsi þjóðhöfðingja yfir í 21.000 sæta sérhæfða sjónleikjahallir.

Morgunleikfimi með Halldóru Björnsdóttur.

Útvarpsfréttir.

Veðurstofa Íslands.

Dægurflugur og söngvar frá ýmsum tímum.

Umsjón: Jónatan Garðarsson.

Fjallað um fyrstu árin sem bandarísku tónlistarmennirnir Jimmy Seals og Dash Crofts störfuðu saman sem dúettinn Seals & Crofts. Þeir héldu m.a. tvenna tónleika hér á landi árið 1971 á vegum Bahaí samfélgsins. Fjallað um árin 1969 til 1972 og leikin tónlist frá þeim tíma.

Umsjón: Jónatan Garðarsson.

Útvarpsfréttir.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Við forvitnuðumst um fyrirtæki sem var stofnað árið 2018 á Djúpavogi. Þar eru framleiddar heitar sósur, eða svokallaðar hot sauce, uppá enskuna. Það eru þau William Óðinn Lefever og Gréta Mjöll Samúelsdóttir sem standa að fyrirtækinu og sósa úr þeirra framleiðslu var fyrsta íslenska heita sósan til að koma á markað. Síðan þá hefur vörunum þeirra fjölgað og starsemi þeirra vaxið. Við skruppum í heimsókn til þeirra Óðins og Grétu í þættinum í dag.

Við fengum vinkil í dag frá Guðjóni Helga Ólafssyni eins og aðra mánudaga. Í dag lagði Guðjón Helgi vinkilinn að klukkum og bjöllum og skoða þær frá margvíslegum vinklum.

Lesandi vikunnar í þetta sinn var svo Þorbjörg Þorvaldsdóttir, málfræðingur, kennari og bæjarfulltrúi í Garðabæ. Við fengum að vita hvaða bækur hún hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hana í gegnum tíðina.

Hún sagði frá eftirtöldum bókum og höfundum:

Veisla í greninu e. Juan Pablo Villalobos, María Rán Guðjónsdóttir þýddi á íslensku,

Rythm of War e. Brandon Sanderson (hluti af Storm light archive bókunum),

Sjö systur e. Lucinda Riley,

Sossubækurnar eftir Magneu frá Kleifum,

Þagnarbindindi e. Höllu Þórlaugu Óskarsdóttur og

Við Urðarbrunn og Nornadómur e. Vilborgu Davíðsdóttur.

Tónlist í þættinum í dag:

Franskar (sósa og salat) / Stuðmenn (Egill Ólafsson, Valgeir Guðjónsson og Gunnar B. Jónsson)

Kærleikur og tími / KK (Kristján Kristjánsson)

Sólin er komin / Mugison (Örn Elías Guðmundsson)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GÍGJA HÓLMGEIRSDÓTTIR

Dánarfregnir.

Yfirlit hádegisfrétta kl. 12 virka daga.

Útvarpsfréttir.

Fólk úr ýmsum áttum flytur stuttar hugleiðingar sem tengjast sama umfjöllunarefni.

Umsjón hefur Áslaug Arnoldsdóttir gjörgæsluhjúkrunarfræðingur og fyrrum sendifulltrúi Rauða Krossins.

Íslenskt lag eða tónverk.

Útvarpsfréttir.

Leiðtogi rússnesku Wagner-málaliðanna sakar stjórnvöld í Moskvu um svik vegna versnandi skotfæraskorts. Breska varnarmálaráðuneytið segir að rússneskir hermenn séu sendir til orrustu við Úkraínuher með aðeins byssur og skóflur að vopni

Boðað hefur verið til atkvæðagreiðslu á Alþingi í dag um synjun forseta Alþingis á óskum þingmanna um að bera fram fyrirspurnir varðandi Lindarhvolsmálið og Ríkisendurskoðun. Álíka atkvæðagreiðsla fór síðast fram fyrir rúmum 30 árum.

Maður sem réðist með exi á barnsmóður sína hefur verið ákærður fyrir tilraun til manndráps og stórfellt brot í nánu sambandi. Konunni tókst að flýja frá árásarmanninum og leita sér skjóls í grunnskóla.

Sveitarstjóri Húnabyggðar segir töluvert vanta upp á svo sveitarfélög á landsbyggðinni verði sjálfbær. Hann gagnrýnir hvernig viðskipti sveitarfélaga og ríkis fara fram.

Forsætisráðherra Eistlands útilokar samstarf við þjóðernisflokkinn EKRE, sem er næst stærsti flokkurinn á þingi eftir þingkosningarnar í gær. Flokkur forsætisráðherra - Umbótaflokkurinn - er sigurvegari kosninganna.

Húnvetningar vona að úttekt Háskólans á Akureyri á ástandi Vatnsnesvegar, flýti fyrirhuguðum vegaframkvæmdum. Sveitarstjórn Húnaþings vestra segir brýnt að koma illa förnum veginum í lag sem allra fyrst.

Lagið Power eftir Pálma Ragnar og Diljá Pétursdóttur hlaut flest heildaratkvæði á úrslitakvöldi Söngvakeppninnar á laugardag. Lagið fékk samtals um 164 þúsund atkvæði á úrslitakvöldinu en OK með Langa Sela og Skuggunum var í öðru sæti með tæplega 96 þúsund atkvæði.

Daglegur þáttur um stór og lítil fréttamál í umsjón Inga Freys Vilhjámssonar og Ingvars Þórs Björnssonar.

Daglegur fréttaskýringaþáttur þar sem stór og lítil fréttamál eru matreidd á einfaldan hátt.

Börnum í ofþyngd fjölgar og sama má segja um börn með offitu. Hátt í átta prósent drengja og sjö prósent stúlkna á Íslandi mældust í fyrra með offitu. Fleiri leita til lækna vegna kæfisvefns, fitulifur og einkenna sem eru undanfarar sykursýki. Þessi þróun er auðvitað ekki sér íslensk - bandarísku Barnalæknasamtökin sendu nýverið frá sér breytt tilmæli um hvernig bregðast skyldi við offitu barna - og þau vilja að gripið sé hraðar inn í og með dramatískari hætti en áður. Rætt er við Tryggva Helgason barnalækni. Ragnhildur Thorlacius sér um þáttinn.

Opin og gagnrýnin umræða um vísindi, nýsköpun, umhverfi, fréttir og samfélagsmál.

Netfang: [email protected]

Við ætlum að ræða aðeins samkomulag sem náðist á vettvangi Sameinuðu þjóðanna í gær um verndun hafsvæða. Þetta samkomulag hefur ekki verið endanlega útfært en það snýr að hafsvæðum utan landhelgi ríkja og var lengi í vinnslu. Það er stefnt að því að á þessum áratug náist að vernda 30% þessara svæða. Við förum yfir þetta betur með Lísu Anne Libungan sérfræðingui í vistkerfi hafs hjá Samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi.

VIð ræðum við Ingrid Kuhlman sem er formaður Lífsvirðingar, félags sem berst fyrir lögleiðingu dánaraðstoðar á Íslandi - við ætlum að ræða svokallaða lífsviljaskrá, sem stóð íslendingum til boða um tíma en var svo aflögð. Félagið vill fá hana aftur í gagnið. Við ræðum líka um dánaraðstoð og hvar umræða um þau mál standa á Íslandi í dag, en vísbendingar eru um að heilbrigðisstarfsfólk líti slíkt sífellt jákvæðari augum.

Við fáum heimsókn frá Helgu Láru Þorsteinsdóttur safnstjóra RÚV og málfarsmínútan verður líka á sínum stað.

Útvarpsfréttir.

Í þættinum verður ferðast á fáfarnar en áhugaverðar slóðir vítt og breitt um veröldina. Saga hvers staðar verður rakin og tónlist tengd honum leikin. Í hverjum þætti verður rætt við fólk sem hefur ferðast um viðkomandi land og það segir frá þeim áhrifum sem það varð fyrir af náttúru og menningu. Netfang þáttarins: <a href="mailto:[email protected]">[email protected]</a>

Umsjón Magnús R. Einarsson. Þættirnir eru einnig á hlaðvarpi RÚV <a href="http://www.ruv.is/podcast"> HLAÐVARP RÚV</a>

Ólafur Stephensen, jazzpíanisti með meiru, hefur undanfarið verið búsettur í Portúgal, í borginni Aveiro (frb: avero). Í þættinum segir hann frá kynnum sínum af landi og þjóð.

Útvarpsfréttir.

Fréttaskýringaþáttur sem fjallar á ítarlegan og lifandi hátt um heimsmálin, um allt það sem ekki gerist á Íslandi.

Umsjón: Birta Björnsdóttir og Bjarni Pétur Jónsson.

Nígeríumenn fá líklega ekki þær breytingar og endurnýjun sem svo margir höfðu kallað eftir. Bola Tinubu var sigurvegari kosninganna þar í vikunni, en hann er úr sama flokki og Buhari fráfarandi forseti. Tinubu hefur verið lengi í stjórnmálum og slagorð hans í kosningabaráttunni var - nú er komið að mér. Átti að vera tákn mikilla breytinga en það er mjög ólíklegt að af þeim verði. Nígería er eitt fjölmennasta ríki heims og hefur átt í miklum efnahagserfiðleikum, þó það stefni að því að verða stærsta hagkerfi Afríku. Þar, eins og víða í Afríku, er búist við mikilli mannfjölgun á næstu áratugum. Því er spáð að árið 2070 taki Nígería fram úr Kína í fjölda barnsfæðinga. Árið 2100 verður Nígería sömuleiðis þriðja fjölmennasta land heimsins, á eftir Indlandi, sem verður í fyrsta sæti, og svo Kína.

Svo fjöllum við um umsvif Rússa í Afríku. Vladimír Pútín Rússlandsforseti hefur á síðustu árum gert hernaðarlegt samkomulag við um tuttugu Afríkuríki og samkomulag við enn fleiri um hvers kyns auðlindavinnslu, svo sem gull- og úrangröft. En sækist Pútín eftir fleiru? Við ræddum við Steven Gruzd en hann er álitsgjafi suðurafríska ríkissjónvarpsins í alþjóðamálum. Hann segir að þær upphæðir sem Rússar fjárfesta fyrir í álfunni séu ekkert svimandi háar í samanburði við önnur lönd, en Rússar fari sínar eigin leiðir til að seilast til áhrifa.

Umsjón með Heimskviðum hafa Birta Björnsdóttir, Bjarni Pétur Jónsson og Sunna Valgerðardóttir.

Útvarpsfréttir.

Þáttur fyrir áhugafólk um listir og menningu. Ljósi varpað á það sem efst er á baugi hverju sinni, menningin nær og fjær skoðuð frá ólíkum sjónarhornum og skapandi miðlar settir undir smásjána.

Endurvarp kallast sýning Ingunnar Fjólu Ingþórsdóttur í Listvali á Granda. Á sýningunni kannar Ingunn Fjóla mörk málverks og vefnaðar, þar sem verkin verða hugleiðing og tilraun til að fanga óstöðugt ástand lita. Og jafnvel óstöðugt ástand yfirleitt, því Ingunn Fjóla segist að einhverju leyti vera að leita uppi fegurð í heimi sem mætti stundum vera stöðugri, og fallegri. Meira um það í þætti dagsins. Einnig heyrum við rýni Sölva Halldórssonar í skáldsögu Sigurlínar Bjarneyjar Gísladóttur, Sólrúnu. Og við kynnum okkur tónlistarmanninn Wayne Shorter með Eyþóri Gunnarssyni.

Umsjón: Guðni Tómasson og Halla Harðardóttir

Útvarpsfréttir.

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Þann 6. mars árið 1973 fyrir sléttum fimmtíu árum kom út fyrsta plata tónlistarmannsins Tom Waits, Closing time. Barnum var þá auðvitað ekkert að loka á ferli söngvaskáldsins. Waits er enn sprækur, 73 ára og á að baki ógrynni af plötum og bíómyndir en hann hefur reglulega sýnt sig á hvíta tjaldinu í gegnum tíðina. Á þessari frumraun sinni frá 1973 var Waits bara 23 ára en hljómar eins og maður sem hefur lifað heila mannsævi og jafnvel nokkrar. Jóhannes Ólafsson ræddi við tónlistarmanninn og leikstjórann Eyvind Karlsson um þessa merkilegu plötu.

Jakub Stachowiak er nýr pistlahöfundur í Lestinni. Að þessu sinni fer hann með okkur í ferðalag til Abú Dabí þar sem PCR-próf og rakningarúr koma við sögu. Ferðalag sem minnir á vísindaskáldskap.

Við ætlum að kynna okkur nánar fyrirbærið steypiboð, eða svokölluð baby shower. Um er að ræða nýjan sið á Íslandi þar sem ófrískum mæðrum eru haldnar óvæntar veislur stuttu fyrir fæðingu. Við ræðum við Hugrúnu Snorradóttur, sem skrifaði BA-ritgerð sína í mannfræði um upptöku þessarar hefðar hér á landi, en steypiboð eiga rætur sínar að rekja til Bandaríkjanna.

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Kröfur um gæði og öryggi eiga að vera í öndvegi hjá Vegagerðinni og taka þarf stefnumörkun stofnunarinnar fastari tökum. Þetta er meðal þess sem kemur fram í nýrri skýrslu Ríkisendurskoðunar um Vegagerðina.

Kostnaður vegna sálfræðiþjónustu starfsfólks barna- og menntamálaráðuneytisins meira en tífaldaðist á síðustu fimm árum. Kostnaður annarra ráðuneyta var mun lægri.

Verkbannsboðun Samtaka atvinnulífsins var löglega boðuð. Félagsdómur komst að þessarri niðurstöðu í dag. Niðurstaða úr atkvæðagreiðslu um miðlunartillögu ríkissáttasemjara ræður því hvort að til verkbanns kemur eða ekki .

Um þúsund stúlkur hafa verið fluttar á sjúkrahús seinustu mánuði vegna gruns um eitrun í írönskum skólum. Erkiklerkur landsins segir að taka þurfi málið alvarlega. Þeir sem beri ábyrgð eigi ekkert annað skilið en dauðarefsingu.

----

Stúlkur í Íran óttast að það sé eitrað fyrir þeim í skólanum. Grunur leikur á að frá því í nóvember hafi verið eitrað fyrir stúlkum í yfir 50 skólum í 21 af 30 héruðum landsins. Gasi sé með einhverjum hætti dælt inn í skólana. Engin stúlka hefur enn látist en yfir þúsund hafa verið fluttar veikar á spítala. Einkennin eru yfirleitt höfuðverkur, ör hjartsláttur, sljóleiki, og vanmáttur. Sumar stúlknanna sögðust hafa fundið lykt af sítrus, klór eða ilmefnum. Almenningur óttast að það séu annað hvort öfl sem leggjast gegn menntun kvenna sem standa að ódæðunum eða þá að eitranirnir séu hefnd, því konur voru í fararbroddi mikillar mótmælaöldu gegn stjórnvöldum í haust eftir að Masha Amini lést í haldi siðgæðislögreglu. Bjarni Rúnarsson fjallar um málið.

Til margs er að líta þegar hinir ólíku virkjunarkostir eru vegnir og metnir og eitt af því er óhjákvæmilega arðsemi þeirra.

Við mat á henni eru bornir saman ýmsir þættir á borð við vænt afköst eða orkugetu, stofn- og rekstrarkostnað og væntanlegar tekjur. Einnig er leitast við að meta önnur bein hagræn áhrif, svo sem vegna tengikostnaðar og áhrifa á uppbyggingu meginflutningskerfis raforku, og einnig vegna tekna af öðru en beinni orkusölu. Íslendingar búa að mikilli og langri reynslu af byggingu og rekstri vatnsafls- og jarðvarmavirkjana, sem nýtist vel við þessa vinnu. Lítil reynsla er hins vegar af vindorkuverum, sem ætla mætti að torveldi matið á arðsemi þeirra. Páll Jensson, rekstrarverkfræðingur og fyrrverandi prófessor fer fyrir sérfræðingahópi rammaáætlunar, sem hefur það á sinni könnu. Ævar Örn Jósefsson talar við hann.

Það er ástand hjá yfirstjórn sænsku lögreglunnar. Einn af æðstu yfirmönnum hennar fannst látinn nýlega , sama dag og mælt v

Í Krakkakiljunni er fjallað um barnabækur úr öllum áttum, bæði gamlar og nýjar. Fulltrúar bókaormaráðs KrakkaRÚV koma í heimsókn til okkar, segja frá og spyrja höfundinn út í bókina.

Umsjón: Jóhannes Ólafsson og Sigyn Blöndal

Þau Andri Snær, Vigdís Una og Sigyn spjalla um Söguna af bláa hnettinum sem kom út fyrir 20 árum síðan. Bókin hefur farið sigurför um heiminn, verið þýdd yfir á fjölda tungumála og á jafnvel meira erindi í dag en fyrir 20 árum, eða hvað?

Umsjón: Sigyn Blöndal

Bókaormur: Vigdís Una Tómasdóttir

Höfundur: Andri Snær Magnason

Veðurstofa Íslands.

Dánarfregnir.

Hljóðritanir frá sumartónlistarhátíðum víðs vegar að úr Evrópu.

Hljóðritun frá tónleikum Sinfóníuhljómsveitarinnar í Bern sem fram fóru 16. febrúar s.l.

Á efnisskrá eru verk eftir Igor Stravinskíj, Felix Mendelssohn, Vivian Fung og Wolfgang Amadeus Mozart.

Einleikari: Tobias Feldmann fiðluleikari.

Stjórnandi: Gemma New.

Umsjón: Guðni Tómasson.

Opin og gagnrýnin umræða um vísindi, nýsköpun, umhverfi, fréttir og samfélagsmál.

Netfang: [email protected]

Við ætlum að ræða aðeins samkomulag sem náðist á vettvangi Sameinuðu þjóðanna í gær um verndun hafsvæða. Þetta samkomulag hefur ekki verið endanlega útfært en það snýr að hafsvæðum utan landhelgi ríkja og var lengi í vinnslu. Það er stefnt að því að á þessum áratug náist að vernda 30% þessara svæða. Við förum yfir þetta betur með Lísu Anne Libungan sérfræðingui í vistkerfi hafs hjá Samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi.

VIð ræðum við Ingrid Kuhlman sem er formaður Lífsvirðingar, félags sem berst fyrir lögleiðingu dánaraðstoðar á Íslandi - við ætlum að ræða svokallaða lífsviljaskrá, sem stóð íslendingum til boða um tíma en var svo aflögð. Félagið vill fá hana aftur í gagnið. Við ræðum líka um dánaraðstoð og hvar umræða um þau mál standa á Íslandi í dag, en vísbendingar eru um að heilbrigðisstarfsfólk líti slíkt sífellt jákvæðari augum.

Við fáum heimsókn frá Helgu Láru Þorsteinsdóttur safnstjóra RÚV og málfarsmínútan verður líka á sínum stað.

Guðsgjafaþula kom út árið 1972. Þar segir af hinum ótrúlega síldarspekúlant Íslandsbersa og fjölskyldu hans og samskiptum kornungs rithöfundar við Bersa sem hefjast einn vordag í Kaupmannahöfn árið 1920.

Höfundur les. Hljóðritað árið 1979.

Lestrar Halldórs Laxness úr safni RÚV eru færðir þjóðinni að gjöf í samstarfi við Guðnýju Halldórsdóttur og Sigríði Halldórsdóttur, dætur skáldsins.

eftir Halldór Laxness.

Höfundur les.

(Hljóðritað 1979)

Útvarpsfréttir.

Veðurstofa Íslands.

Sverrir Kristjánsson, sagnfræðingur, les. Á undan lestrinum hljómar upphaf tilheyrandi sálmalags sem Páll Ísólfsson leikur á orgel Dómkirkjunnar.

Dægurflugur og söngvar frá ýmsum tímum.

Umsjón: Jónatan Garðarsson.

Fjallað um fyrstu árin sem bandarísku tónlistarmennirnir Jimmy Seals og Dash Crofts störfuðu saman sem dúettinn Seals & Crofts. Þeir héldu m.a. tvenna tónleika hér á landi árið 1971 á vegum Bahaí samfélgsins. Fjallað um árin 1969 til 1972 og leikin tónlist frá þeim tíma.

Umsjón: Jónatan Garðarsson.

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Þann 6. mars árið 1973 fyrir sléttum fimmtíu árum kom út fyrsta plata tónlistarmannsins Tom Waits, Closing time. Barnum var þá auðvitað ekkert að loka á ferli söngvaskáldsins. Waits er enn sprækur, 73 ára og á að baki ógrynni af plötum og bíómyndir en hann hefur reglulega sýnt sig á hvíta tjaldinu í gegnum tíðina. Á þessari frumraun sinni frá 1973 var Waits bara 23 ára en hljómar eins og maður sem hefur lifað heila mannsævi og jafnvel nokkrar. Jóhannes Ólafsson ræddi við tónlistarmanninn og leikstjórann Eyvind Karlsson um þessa merkilegu plötu.

Jakub Stachowiak er nýr pistlahöfundur í Lestinni. Að þessu sinni fer hann með okkur í ferðalag til Abú Dabí þar sem PCR-próf og rakningarúr koma við sögu. Ferðalag sem minnir á vísindaskáldskap.

Við ætlum að kynna okkur nánar fyrirbærið steypiboð, eða svokölluð baby shower. Um er að ræða nýjan sið á Íslandi þar sem ófrískum mæðrum eru haldnar óvæntar veislur stuttu fyrir fæðingu. Við ræðum við Hugrúnu Snorradóttur, sem skrifaði BA-ritgerð sína í mannfræði um upptöku þessarar hefðar hér á landi, en steypiboð eiga rætur sínar að rekja til Bandaríkjanna.