Bæn og hugleiðing að morgni dags.

Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Bergþóra Kristinsdóttir, framkvæmdastjóri Malbikunarstöðvarinnar, var fyrsti gestur þáttarins. Hún veit allt um malbik, skrifaði meistararitgerð um það og hefur starfað í þessum geira lengi.

Arthúr Björgvin Bollason fór yfir kosninganiðurstöðurnar í Saxen-Anhalt um helgina, þar sem AfD hlaut yfirburðakosningu. Hann sagði líka frá umfangsmiklum tölvuglæp, þar sem miklu magni gagni var stolið úr tölvukerfi stjórnsýslunnar í Berlín.

Við ræddum um Gloriu Steinem, sem lést í síðustu viku, en hún var einhver þekktasti kvenréttindafrömuður Bandaríkjanna. Gyða Margrét Pétursdóttir, prófessor í kynjafræði, talaði um hana og baráttumálin.

Tónlist:

Góss - Ó, blessuð vertu sumarsól.

Marta Kubisová - Hey Jude.

Sixties - Sól mín og sumar.

Aretha Franklin - Respect.

Otis Redding - Respect.

07:30

Útvarpsfréttir.

08:30

Gestir úr öllum kimum þjóðfélagsins deila sögu sinni með hlustendum. Umsjón: Sigurlaug M. Jónasdóttir.

Morgunleikfimi með Halldóru Björnsdóttur.

Veðurstofa Íslands.

Umsjón: Kristján Kristjánsson.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Stjórnmálin verða að svara þeim sem minnst hafa. Þetta er fyrirsögn greinar sem Björn Snæbjörnsson, formaður Landsambands eldri borgara, skrifaði. Hann segir að það sé kominn tími til að stjórnmálamenn hætti að tala um eldri borgara sem einsleitan hóp, því þeir eru fjölmennur og fjölbreyttur hópur þar sem sumir búa við ágæt kjör en aðrir þurfa að snúa hverri krónu og hafa verulegar áhyggjur af því að ná endum saman. Um 8.000 eldri borgarar eru með heildartekjur undir lægsta taxta á vinnumarkaði þrátt fyrir að hafa lagt sitt af mörkum til samfélagsins alla sína ævi. Björn kom í þáttinn í dag ásamt Oddnýju Árnadóttur, framkvæmdastjóra LEB, og þau fóru yfir stöðuna með okkur.

Flest okkar sem eru á vinnumarkaði þurfum að taka starfsmannaviðtöl við starfsfólk og/eða yfirmenn og flestir gera þetta reglulega, td einu sinni á ári. Það er hægt að fara á námskeið í að eiga árangursríkt starfsmannaviðtal. Inga Þórisdóttir stjórnendaþjálfi er með hvorki meira né minna en þrjár gerðir af slíkum námskeiðum. Við heyrðum í henni í dag.

Í lok þáttar tengdumst við við Ragnar Hólm Ragnarsson, þar sem hann var staddur í hljóðveri RÚV á Akureyri. En Ragnar stýrir Vatnslitahátíð Íslands sem hefst á Akureyri á fimmtudaginn, en þegar er uppselt á hana. Von er á ríflega hundrað manns til bæjarins, innlendum og erlendum, þar á meðal fimm heimsþekktir listamenn sem hafa helgað ævistarf sitt vantslitum. Ragnar sagði okkur betur frá vatnslitum og hátíðinni í þættinum.

Tónlist í þættinum í dag:

Angelía / Vilhjálmur Vilhjálmsson (W. Meisel, texti Theódór Einarsson)

My Friend and I / Trúbrot (Magnús Kjartansson, texti Jóhann Hjálmarsson, þýðandi Rúnar Júlíusson)

When the Rain Has Gone / Unni Birna Björnsdóttir (Unnur Birna Björnsdóttir og Pálmi J. Sigurhjartarson, texti Unnur Birna Björnsdóttir)

Yes sir I can boogie / Baccara (Rolf Soja & Frank Dostal)

Tasko Tostada / Hljómar (Rúnar Júlíusson)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Dánarfregnir.

Yfirlit hádegisfrétta kl. 12 virka daga.

Fólk úr ýmsum áttum flytur stuttar hugleiðingar sem tengjast sama umfjöllunarefni.

Pistil dagsins um vind flytur Örlygur Sigurjónsson, leiðsögumaður.

Íslenskt lag eða tónverk.

Útvarpsfréttir.

Niðurstöður PISA-könnunarinnar 2025 sýna verri árangur íslenskra grunnskólabarna en nokkur fyrri PISA-mæling. Færri nemendur en áður búa yfir grunnhæfni í stærðfræði og lesskilningi, og færri sýna afburðahæfni.

Mynd Bandaríkjaforseta af Íslandi og nágrannaríkjum þöktum bandarískum fána er móðgun og það er hvorki fyndið né eðlilegt að gera grín að fullveldi ríkja segir forsætisráðherra. Utanríkisráðherra tekur í sama streng.

Alþingi kemur saman á ný í dag. Bann við mánaðarlegri vísitölutengingu húsaleigu, aldurstakmark á samfélagsmiðla og bókun 35 eru á meðal mála sem lögð verða fram.

Árásir Rússa á Kyiv hófust að nýju í nótt, eftir hlé vegna funda fulltrúa Bandaríkjastjórnar í Moskvu og Kyiv. Stefnt er á að fulltrúar allra þriggja ríkja hittist síðar í mánuðinum.

Aðalmeðferð í Höfðatorgsmálinu er í Héraðsdómi Reykjavíkur í dag. Þremur mönnum er gefið að sök að hafa gert tilraun til manndráps í bílakjallaranum við Höfðatorg 17. mars.

Sannar sögur úr íslenskum samtíma.

Fyrir síðustu aldamót fóru bæði Kópavogur og Reykjavík að ásælast Vatnsendajörðina. Erfingjar jarðarinnar urðu þá óvænt lykilviðsemjendur stjórnmálamanna sem vildu reisa þar fjölmenna byggð. 90 ára gömul erfðaskrá kom hins vegar í veg fyrir að hægt væri að selja jörðina.

Gunnar Birgisson, þáverandi bæjarstjóri í Kópavogi, ákvað að höggva á hnútinn með umdeildum samningi við Vatnsendaerfingjann.

Í þessum þætti er fjallað um tímabilið sem fjölmenn byggð reis á Vatnsenda og átökin sem urðu á bæjarskrifstofum Kópavogs, í Hjaltested-ættinni og dómsölum landsins.

Við sögu koma meðal annars Guðjón Ármannsson, Víðir Smári Petersen, Guðríður Eldey Arnardóttir, Ármann Kr. Ólafsson, Gunnar Birgisson, Ásgeir Þór Davíðsson, Magnús Hjaltested, Þorsteinn Hjaltested, Magnús Pétur Hjaltested og Kristrún Ólöf Jónsdóttir.

Dagskrárgerð: Þóra Tómasdóttir

Tónlist: Atli Örvarsson (Úr kvikmyndinni Hrútum)

Hljóðblöndun: Markús Hjaltason

Bein útsending frá guðsþjónustu í Dómkirkjunni og setningu Alþingis.

Séra Sveinn Valgeirsson þjónar fyrir altari. Biskup Íslands, Guðrún Karls Helgudóttir lýsir blessun.

Predikari/Ræðumaður: Séra Oddur Bjarni Þorkelsson

Organisti: Matthías Harðarson

Kór/Sönghópur: Kammerkór Dómkirkjunnar

Stjórnandi: Matthías Harðarson

TÓNLIST Í MESSUNNI :

Fyrir predikun

Forspil: Hundrað ár Hildigunnur Rúnarsdóttir/ Hjálmar Jónsson

Sálmur 485 Lofið vorn Drottin Stralsund 1665/Helgi Hálfdánarson

Sálmur 580 Þú, mikli Guð Hollenskt þjóðlag/ Sigurbjörn Einarsson

Eftir predikun

Sálmur 608 Þú heimsins ljós Nürnberg 1676/Sigurbjörn Einarsson

Sálmur 787 Faðir andana Frá Sikiley – Heder 1807/Matthías Jochumsson

Eftirspil: Toccata úr Suite gothique Op. 25 Léon Boëllmann

Umsjónarmaður spjallar um hvaðeina milli himins og jarðar, oft af sögulegu tagi, les forvitnilega texta úr ýmsum áttum, bæði íslenska og erlenda, og reynir af öllum mætti að hafa ofan af fyrir hlustendum þá klukkustund sem þátturinn stendur. Umsjón: Illugi Jökulsson.

7. nóvember 1550 voru Jón Arason biskup á Hólum og synir hans Björn og Ari líflátnir í Skálholti. Þrír íslenskir skáldsagnahöfundar hafa lýst aftökunni í verkum sínum, Torfhildur Hólm, Gunnar Gunnarsson og Ólafur Gunnarsson. Umsjónarmaður fjallar stuttlega um aðdraganda aftökunnar og les síðan kaflana þrjá.

Útvarpsfréttir.

Þáttur fyrir áhugafólk um listir og menningu. Ljósi varpað á það sem efst er á baugi hverju sinni, menningin nær og fjær skoðuð frá ólíkum sjónarhornum og skapandi miðlar settir undir smásjána.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Tómas Ævar Ólafsson.

Led Zeppelin kom hingað til lands sumarið 1970 sem eins konar varalausn á Listahátíð eftir að annar listamaður, Donovan, reyndist of kostnaðarsamur fyrir tónleikahaldara - í þætti dagsins hleypum við nýjum dagskrárgerðarmanni að hljóðnemanum; Diljá Valsdóttir tekur við stjórninni og mun reyna að setja okkur inn í hugarheim fólksins sem sótti tónleika Led Zeppelin í Laugardalshöll á sínum tíma.

Haukur Þorgeirsson segir frá tengslum íslensku og grísku og leiðir okkur svo inn í Trójustríðið en þegar allt virtist glatað fengu íbúar Tróju liðsauka frá Amasónum sem blésu tróverskum konum baráttuanda í brjóst.

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Það er alþjóðlegur dagur læsis. Læsi er í þó nokkurri útrýmingarhættu en bara rétt rúmlega helmingur íslenskra unglinga býr yfir grunnhæfni í lesskilningi. Við veltum fyrir okkur hvers konar samfélag tekur við þegar lestur og bækur hætta að skipta máli, það sem á ensku er kallað post-literate samfélag.

Anna María Tómasdóttir og Gígja Hilmarsdóttir hafa skapað öðruvísi leikhúsupplifun í Tjarnarbíói undir yfirskriftinni Tilboð mánaðarins. Í stað hefðbundinna uppsetninga er hér á ferðinni leiklestur og miðinn kostar bara 2000 krónur. Í kvöld mun Hjörtur Jóhann Jónsson, leikari, lesa fyrsta verk Tyrfings Tyrfingssonar, Grande.

Næstu vikur ætlum verður matargerðarlist í Lestinni á þriðjudögum. Björn Teitsson ætlar að flytja okkur pistlaröð um matarmenningu, hvernig við njótum og neytum matar og matartengds menningarefnis í samtímanum. Í fyrsta pistlinum fjallar hann um kokkinn og sjónvarpsmanninn Anthony Bourdain heitinn, sem var mikil rokkstjarna meðal matarperra. Nýlega kom út kvikmyndin Tony sem byggir á ævi hans og endurminningum.

Fréttir

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Niðurstöður nýjustu PISA-könnunar voru kynntar í dag og voru verri á flestum sviðum en í síðustu könnun. Umboðsmaður barna telur niðurstöðurnar, sem ná líka til þess hvernig börnum líður, mjög alvarlegar. Annars staðar á Norðurlöndum eru niðurstöðurnar sagðar áfall og skammarlegar.

Kosningaúrslitin í Saxlandi-Anhalt, þar sem hægriöfgaflokkurinn Alternative für Deutschland, fékk langmest fylgi allra flokka, varpa ljósi á fyrirbæri sem sálfræðingar og stjórnmálafræðingar hafa rannsakað æ meira undanfarin ár: hvernig vantraust á stofnunum getur smám saman breyst úr afstöðu til einstakra mála í heila heimsmynd. Hulda Þórisdóttir stjórnmálasálfræðingur hefur rannsakað fylgnina og útskýrir í Speglinum.

Nokkur vel valin lög

Nokkur vel valin lög

Lagalistinn:

Carpenters - We've just begun (Remix).

Elektra Ensemble - Contrasti (2015) : Scherzo. (Hugi Guðmundsson)

Brimkló, Björgvin Halldórsson - Skólaball.

Þórarinn Stefánsson - Rapsódía yfir íslenzk þjóðlög (Sveinbjörn Sveinbjörnsson)

Danshljómsveit Bjarna Böðvarssonar - I rutschebanen : polki.

frá Veðurstofu Íslands

Dánarfregnir.

Tónleikurinn áskilur sér rétt til að fara í allar áttir, ákveðin tónskáld verða tekin fyrir í sumum þáttum, í öðrum eltir þáttastjórnandi ákveðnar tilfinningar, liti eða kenndir. Aðrir tónlistarmenn en tónskáld verða líka til umfjöllunar, flytjendur teknir tali og spurðir spjörunum úr. Einnig verður farið í ferðalög útfrá nöfnum og verkum tónskálda sem eru á dagskrá hjá Sinfóníuhljómsveit Íslands eða á öðrum vettvangi þau skoðuð í víðu samhengi og leikin önnur verk eftir sömu tónskáld.

Umsjón: Ingibjörg Eyþórsdóttir

Tónleikurinn beinir sjónum sínum í tvær áttir í dag; annars vegar að Hauki Tómassyni tónskáldi, og hins vegar að kontrabassanum.

Leikin verða tvö verk eftir Hauk Tómasson, það fyrra er Strati sem verður á tónleikum Sinfóníuhljómsveitar Íslands 15. október næstkomandi, hitt er Skíma – konsert fyrir tvo kontrabassa og hljómsveit. Auk þess verða leikin tvö stutt lög þar sem kontrabassinn er í burðarhlutverki; lagið Opnunartími eftir Davíð Þór Jónsson þar sem Valdimar Kolbeinn Sigurjónsson leikur á kontrabassann; Davíð er þar á píanó og Helgi Svavar Helgason á trommur. Hitt lagið er Minning eftir Tómas R. Einarsson, sem leikur ásamt Olivier Manoury bandeoneon-leikara.

Tónlistarhljóðrit frá ýmsum tímum úr safni útvarpsins

Sannar sögur úr íslenskum samtíma.

Fyrir síðustu aldamót fóru bæði Kópavogur og Reykjavík að ásælast Vatnsendajörðina. Erfingjar jarðarinnar urðu þá óvænt lykilviðsemjendur stjórnmálamanna sem vildu reisa þar fjölmenna byggð. 90 ára gömul erfðaskrá kom hins vegar í veg fyrir að hægt væri að selja jörðina.

Gunnar Birgisson, þáverandi bæjarstjóri í Kópavogi, ákvað að höggva á hnútinn með umdeildum samningi við Vatnsendaerfingjann.

Í þessum þætti er fjallað um tímabilið sem fjölmenn byggð reis á Vatnsenda og átökin sem urðu á bæjarskrifstofum Kópavogs, í Hjaltested-ættinni og dómsölum landsins.

Við sögu koma meðal annars Guðjón Ármannsson, Víðir Smári Petersen, Guðríður Eldey Arnardóttir, Ármann Kr. Ólafsson, Gunnar Birgisson, Ásgeir Þór Davíðsson, Magnús Hjaltested, Þorsteinn Hjaltested, Magnús Pétur Hjaltested og Kristrún Ólöf Jónsdóttir.

Dagskrárgerð: Þóra Tómasdóttir

Tónlist: Atli Örvarsson (Úr kvikmyndinni Hrútum)

Hljóðblöndun: Markús Hjaltason

Að loknum 14. lestri Völsunga sögu ræðir Ragnheiður Gyða Jónsdóttir við Guðrúnu Þórhallsdóttur samanburðarmálfræðing og lektor við Háskóla Íslands, um mál og framburð til forna

Frumflutt 07.04.1993

frá Veðurstofu Íslands

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Stjórnmálin verða að svara þeim sem minnst hafa. Þetta er fyrirsögn greinar sem Björn Snæbjörnsson, formaður Landsambands eldri borgara, skrifaði. Hann segir að það sé kominn tími til að stjórnmálamenn hætti að tala um eldri borgara sem einsleitan hóp, því þeir eru fjölmennur og fjölbreyttur hópur þar sem sumir búa við ágæt kjör en aðrir þurfa að snúa hverri krónu og hafa verulegar áhyggjur af því að ná endum saman. Um 8.000 eldri borgarar eru með heildartekjur undir lægsta taxta á vinnumarkaði þrátt fyrir að hafa lagt sitt af mörkum til samfélagsins alla sína ævi. Björn kom í þáttinn í dag ásamt Oddnýju Árnadóttur, framkvæmdastjóra LEB, og þau fóru yfir stöðuna með okkur.

Flest okkar sem eru á vinnumarkaði þurfum að taka starfsmannaviðtöl við starfsfólk og/eða yfirmenn og flestir gera þetta reglulega, td einu sinni á ári. Það er hægt að fara á námskeið í að eiga árangursríkt starfsmannaviðtal. Inga Þórisdóttir stjórnendaþjálfi er með hvorki meira né minna en þrjár gerðir af slíkum námskeiðum. Við heyrðum í henni í dag.

Í lok þáttar tengdumst við við Ragnar Hólm Ragnarsson, þar sem hann var staddur í hljóðveri RÚV á Akureyri. En Ragnar stýrir Vatnslitahátíð Íslands sem hefst á Akureyri á fimmtudaginn, en þegar er uppselt á hana. Von er á ríflega hundrað manns til bæjarins, innlendum og erlendum, þar á meðal fimm heimsþekktir listamenn sem hafa helgað ævistarf sitt vantslitum. Ragnar sagði okkur betur frá vatnslitum og hátíðinni í þættinum.

Tónlist í þættinum í dag:

Angelía / Vilhjálmur Vilhjálmsson (W. Meisel, texti Theódór Einarsson)

My Friend and I / Trúbrot (Magnús Kjartansson, texti Jóhann Hjálmarsson, þýðandi Rúnar Júlíusson)

When the Rain Has Gone / Unni Birna Björnsdóttir (Unnur Birna Björnsdóttir og Pálmi J. Sigurhjartarson, texti Unnur Birna Björnsdóttir)

Yes sir I can boogie / Baccara (Rolf Soja & Frank Dostal)

Tasko Tostada / Hljómar (Rúnar Júlíusson)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Það er alþjóðlegur dagur læsis. Læsi er í þó nokkurri útrýmingarhættu en bara rétt rúmlega helmingur íslenskra unglinga býr yfir grunnhæfni í lesskilningi. Við veltum fyrir okkur hvers konar samfélag tekur við þegar lestur og bækur hætta að skipta máli, það sem á ensku er kallað post-literate samfélag.

Anna María Tómasdóttir og Gígja Hilmarsdóttir hafa skapað öðruvísi leikhúsupplifun í Tjarnarbíói undir yfirskriftinni Tilboð mánaðarins. Í stað hefðbundinna uppsetninga er hér á ferðinni leiklestur og miðinn kostar bara 2000 krónur. Í kvöld mun Hjörtur Jóhann Jónsson, leikari, lesa fyrsta verk Tyrfings Tyrfingssonar, Grande.

Næstu vikur ætlum verður matargerðarlist í Lestinni á þriðjudögum. Björn Teitsson ætlar að flytja okkur pistlaröð um matarmenningu, hvernig við njótum og neytum matar og matartengds menningarefnis í samtímanum. Í fyrsta pistlinum fjallar hann um kokkinn og sjónvarpsmanninn Anthony Bourdain heitinn, sem var mikil rokkstjarna meðal matarperra. Nýlega kom út kvikmyndin Tony sem byggir á ævi hans og endurminningum.