Bæn og hugleiðing að morgni dags.

Séra Helga Bragadóttir flytur.

Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Björn Þór Sigbjörnsson, Þórunn Elísabet Bogadóttir og Gígja Hólmgeirsdóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Í spjalli um efnahag og samfélag fór Þórður Snær Júlíusson, ritstjóri Heimildarinnar, yfir stöðu efnahagsmála á Íslandi. Hann ræddi um verðbólgu og vaxtahækkanir, hátt fasteignaverð og minnkandi kaupmátt. Þá fjallaði hann um þrot og vandræði banka í útlöndum.

Arthúr Björgvin Bollason sagði frá óeiningu um hvert bera að stefna í samgöngumálum í Þýskalandi. Samgönguráðherrann er sagður hallur undir stóru bílaverksmjurnar og vill ekki setja hraðahámark á hraðbrautir né efla lestarsamgöngur. Hann talaði líka um skemmdarverkin sem unnin voru á Nordstream-gasleiðslunum á síðsta ári en sökudólgar hafa enn ekki fundist og nýja kenningu þekkts þýsks heimspekings sem vill meina að það geri fólki gott að róla.

Snúin staða er í frönskum stjórnmálum. Staða Macrons forseta er veik en stjórn hans stóð með naumindum af sér vantrauststillögu í franska þinginu í gær. Torfi Tulinius, prófessor við Háskóla Íslands, varpaði ljósi á gang mála.

Tónlist:

I don?t know why - Norah Jones,

Daydreame believer - The Monkees.

Umsjón: Björn Þór Sigbjörnsson.

Útvarpsfréttir.

07:30

08:30

Útvarpsfréttir.

Gestir úr öllum kimum þjóðfélagsins deila sögu sinni með hlustendum. Umsjón: Sigurlaug M. Jónasdóttir.

Ólöf Bjarki er formaður Trans Íslands, hán segir frá lífi sínu á Dalvík, hestamennsku og segir frá Kváradeginum.

Morgunleikfimi með Halldóru Björnsdóttur.

Útvarpsfréttir.

Veðurstofa Íslands.

Umsjón: Kristján Kristjánsson.

Útvarpsfréttir.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Við höfum fjallað talsvert undanfarið í þættinum um áföll og afleiðingar áfalla og áfallastreitu og meðferðarúrræði. Í þeim umræðum, við sálfræðinga og sérfræðinga í úrvinnslu og greiningu áfalla hefur EMDR meðferð oft verið nefnd. En hvað er EMDR meðferð? Dr. Gyða Eyjólfsdóttir, sálfræðingur og sérfræðingur í klínískri sálfræði kom í þáttinn í dag og fræddi okkur um EMDR meðferðir.

Helena Jónsdóttir leikstjóri, dansari og listakona kom svo í þáttinn, en hún hefur sett saman dagskrá alþjóðlegra stuttmynda fyrir Stockfish kvikmyndahátíðina sem verða sýndar 23. mars til 2. apríl víðs vegar um borgina. Helena hefur nýverið gengið í gegnum missi á eiginmanni, móður, systur og bestu vinkonu á tiltölulega stuttum tíma, en listin hefur sannarlega verið henni stuðningur í þessu ferli. Stuttmyndirnar sem hún valdi á hátíðina hafa til dæmis haft sömu áhrif á hana eins og hughreystandi ljóð eða bók.

Elín Björk Jónasdóttir veðurfræðingur kom svo til okkar í dag í sitt vikulega veðurspjall. Hún sagði okkur frá alþjóðlega veðurfræðideginum sem er á fimmtudaginn og svo sagði hún einnig frá nýrri skýrslu í loftslagsmálum frá Milliríkjanefnd Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar.

Tónlist í þættinum í dag

Hvítu mávar / Helena Eyjólfsdóttir (Walter Lange, texti Björn Bragi Magnússon)

Ástarsæla / Júníus Meyvant (Gunnar Þórðarson og Þorsteinn Eggertsson)

Jón á Gili / J.M. kvartettinn og Steinunn Bjarnadóttir (Reg Connelly, Frederick Hollander, Böðvar Guðmundsson)

Söngur fjallkonunnar / Stuðmenn (Egill Ólafsson og Jakob Frímann Magnússon)

UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Dánarfregnir.

Yfirlit hádegisfrétta kl. 12 virka daga.

Útvarpsfréttir.

Fólk úr ýmsum áttum flytur stuttar hugleiðingar sem tengjast sama umfjöllunarefni.

Umsjón hefur Anna Lísa Rúnarsdóttir doktor í mannfræði.

Íslenskt lag eða tónverk.

Útvarpsfréttir.

Fjölmennasta þingfesting sögunnar er í héraðsdómi Reykjavíkur í dag. Tuttugu og fimm sakborningar verða leiddir fyrir dómara vegna hnífstunguárásar í Bankastræti í nóvember.

Stjórnvöldum í Kína er mikið í mun að koma á friði í Úkraínu enda hefur stríðið sett Kínverja í óþægilega stöðu, segir prófessor í kínverskum fræðum. Á meðan forsetar Kína og Rússlands ræða málin í Moskvu er forsætisráðherra Japans kominn til Kyiv.

Þjóðaröryggisráð fundar þessa stundina vegna framtíðarskipulags þjóðaröryggismála. Ríkislögreglustjóri segir mikilvægt að vera vel undirbúin í ljósi stöðu heimsmála.

Þrjátíu hjúkrunarrými á Hlíð á Akureyri eru óíbúðarhæf vegna myglu. Stjórnendur kalla eftir tafarlausum úrbótum og segja ríki og bæ varpa ábyrgð hvort á annað.

Ekkert barn hefur fæðst með Downs-heilkennið hér á landi í hátt í þrjú ár. Faðir barns með heilkennið segir þetta hræðilega staðreynd, barnið sé hans lífsins gæfa. Alþjóðadagur Downs-heilkennisins er í dag.

Félag íslenskra bifreiðaeigenda, FÍB, leggur til að núverandi skattlagning á eldsneyti og bifreiðagjald falli niður og í staðinn komi gjald fyrir hvern ekinn kílómetra. Gjaldið á að endurspegla áhrif bíls á umhverfið.

Kynþáttafordómar, kvenfyrirlitning og fordómar gegn hinsegin fólki eru landlægir í lögreglunni í Lundúnum samkvæmt nýrri skýrslu. Lögreglustjórinn tekur undir efni skýrslunnar að mestu leyti og lofar úrbótum.

Daglegur þáttur um stór og lítil fréttamál í umsjón Inga Freys Vilhjámssonar og Ingvars Þórs Björnssonar.

Daglegur fréttaskýringaþáttur þar sem stór og lítil fréttamál eru matreidd á einfaldan hátt.

Stórleikarinn Alec Baldwin sætir ákæru fyrir manndráp af gáleysi eftir að skot hljóp úr skammbyssu sem Baldwin mundaði á tökustað kvikmyndarinnar Rust haustið 2021. Skotið hæfði hina 42 ára kvikmyndatökukonu Halynu Hutchins í bringuna áður en það endaði í öxl leikstjórans Joel Souza. Hann særðist lítillega og náði sér fljótt en Halyna lést af sárum sínum. Þetta var ekki viljaverk. Byssan var leikmunur í kvikmyndinni, períóduvestra sem gerist undir lok 19. aldar. Þar sem að um slys var að ræða kom nokkuð á óvart að Baldwin skyldi vera ákærður en rannsóknin hefur einnig beinst að vopnaverði myndarinnar, sem hefur einnig verið ákærð, auk aðstoðarleikstjórans. Í ljós hefur komið að ýmsu var ábótavant varðandi starfsaðstæður og öryggismál á tökustað, tími og peningar hafi ráðið för við framleiðslu myndarinnar. Nú í vor, einu og hálfu ári eftir atvikið, er stefnt á að ljúka tökum en enginn útgáfudagur hefur verið settur. Snorri Rafn Hallsson fer yfir málið í þætti dagsins.

Opin og gagnrýnin umræða um vísindi, nýsköpun, umhverfi, fréttir og samfélagsmál.

Netfang: [email protected]

Það er litið sífellt meira til vindorkuvera, vindmyllugarða, þegar kemur að rafmagnsframsleiðslu á Íslandi og mikið rætt um að þarna sé á ferðinni umhverfisvænni raforkukostur. Í dag verður haldið málþing á vegum Fuglaverndar þar sem þetta er skoðað, hvaða áhrif hafa vindorkuver á fuglalíf á Íslandi? Eru vindorkuver áhættunar virði? Við ræðum við Aðalstein Örn Snæþórsson og Kristinn Hauk Skarphéðinsson fuglafræðinga um rannsóknir á þessum málum.

Við klæðum okkur í sýnileikavesti og setjum á okkur hjálm í Samfélaginu því við ætlum að heimsækja nýtt skrifstofuhús Alþingis í þættinum. Þar er verið að slípa gólf og reisa milliveggi - og auðvitað allt þar á millli. Ragna Árnadóttir skrifstofustjóri Alþingis ætlar að leiða okkur um húsið.

Ruslarabb um gluggaumslög

Neytendaspjall við Brynhildi Pétursdóttur ritstjóra Neytendablaðsins um 70 ára afmæli samtakanna. Þau hafa mæðst í mörgu í gegnum tíðina og unnið mál sem hafa verið til mikilla bóta fyrir neytendur á Íslandi. Brynhildur rifjar nokkur upp.

Útvarpsfréttir.

Íslensk jaðartónlist úr ýmsum áttum frá ýmsum hliðum. Umsjón: Árni Matthíasson

Ægir Sindri Bjarnason rekur tónlistarsögu sína og leiðina úr trommunum inn í tilraunakenndan tölvuspuna. Umsjón: Árni Matthíasson.

Lagalisti:

Crooked Bangs - maybe a bit insecure

The Earth Grew Uncertain - forgetting that it could kill me (æ4.1.1)

Af hverju grætur hundurinn minn meðan hann sefur? - Blind bisexual goose named thomas who spent six years in a love triangle with two swans and helped raise 68 babies dies at the ripe old age of 40

tem end lopo - mual erc

the portal rose - the dreams is talk to you

accepting uncertainty - submit to the rhythms of your speech

accepting uncertainty - devastating insomnia (feat. MSEA)

Útvarpsfréttir.

Umsjónarmaður spjallar um hvaðeina milli himins og jarðar, oft af sögulegu tagi, les forvitnilega texta úr ýmsum áttum, bæði íslenska og erlenda, og reynir af öllum mætti að hafa ofan af fyrir hlustendum þá klukkustund sem þátturinn stendur. Umsjón: Illugi Jökulsson.

Hornhöfði, syðsti oddi Suður-Ameríku, er sakleysislegur í góðu veðri en sumarið (veturinn!) 1838 var bandaríska skipið Alert vikum saman að reyna að brjótast fyrir hann gegnum hafísbreiður, jakaborgir og illviðri sem stóðu vikum saman. Fyrir viku las Illugi Jökulsson úr frásögnum Richard Henry Dana, háseta á Alert, en þá voru aðstæður um borð orðnar svo skelfilegar að skipverjar voru farnir að undirbúa uppreisn gegn skipstjóra sínum. Löðrið gengur yfir skipverjana þar sem þeir hírast uppí rá og reiða í stormum og frosti.

Útvarpsfréttir.

Þáttur fyrir áhugafólk um listir og menningu. Ljósi varpað á það sem efst er á baugi hverju sinni, menningin nær og fjær skoðuð frá ólíkum sjónarhornum og skapandi miðlar settir undir smásjána.

Í Gerðarsafni stendur nú yfir sýningin Að rekja brot, þar sem sex erlendir listamenn rannsaka nýlenduhyggju, rasisma og kúgun. Með því að rekja brot sinnar eigin sögu og sjálfsmyndar rannsaka listamennirnir um leið stöðu sína í samfélaginu og setja fram á fjölbreyttan hátt. Daría Sól Andrews er hugmyndasmiður og sýningarstjóri sýningarinnar en hún segir viðfangsefnið hafa verið sér hugleikið til fjölda ára. Henni finnist vanta fjölbreytileika og sýnileika hér á landi, ekki bara í formi sagna og listaverka, heldur einnig í sýningahaldi, og þar að auki tengi hún sterkt við efnið persónulega. Við ræðum við Daríu Sól í þætti dagsins.

Við ræðum einnig við Bergsvein Þórsson, safnafræðing og dósent við Háskólann á Bifröst um safnastarf á tímum mannaldar. Er umhverfisvitund fyrst og fremst gluggaskraut til þess létta á mannaldarmóralnum? Getur menningarstarfsemi lagt eitthvað til í umhverfis- og loftslagsmálum?

Einnig heyrum við pistil frá Freyju Þórsdóttur sem í dag fjallar um fegurðina í hversdagsleikanum. Það gerir hún meðal annars með hliðsjón af ólíkum hugmyndum um guðleikann og skoðar í því samhengi muninn á transhúmanískri hugsun og heimspeki Simone Weil.

Og svo hugum við að ljóðum en í dag er alþjóðlegur dagur ljóðsins.

Útvarpsfréttir.

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Lestarþáttur dagsins í dag verður helgaður kvikmyndinni Volaða land. Við ræðum við leikstjóra og handritshöfund myndarinnar, Hlyn Pálmason.

Myndin er nú í kvikmyndahúsum hér landi næstum ári eftir að hún var frumsýnd á Cannes í maí í fyrra. Myndin sem öll er tekin upp á filmu segir sögu danska prestsins Lúkasar, sem fer í háskaför um hálendið undir lok 19. aldar. Ætlun hans er að reisa kirkju og mynda íbúa og náttúru Íslands. Það er hægt að lesa ýmislegt í myndina um samband nýlenduherra og hjálendu, manns og náttúru, um valdið sem felst í ljósmyndatækninni, því hvernig við horfum og skrásetjum. Við ræðum við Hlyn um allt þetta og meira í þætti dagsins.

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

21 sakborningur í Bankastrætismálinu mætti fyrir dómara í dag í umfangsmestu þingfestingu sem sést hefur í héraðsdómi. Allir neituðu sök.

Forsætisráðherra segir að stjórnvöld hafi ekki brugðist við af nægilegri festu í loftslagsmálum. Yfirmaður skrifstofu loftlagsþjónustu og aðlögunar segir nauðsynlegar mótvægisaðgerðir við loftslagsbreytingum ekki á færi einstaklinga, þær séu undir stjórnvöldum komnar.

Menn verða að flýta sér hægt í orkuskiptum og taka tillit til fuglalífs þegar staðsetning vindorkugarða er ákveðin. Þetta segir fuglafræðingur hjá Náttúrufræðistofnun.

Karlar voru í miklum meirihluta í valnefndum Eddunnar. Konur í kvikmyndum gagnrýna þetta harðlega og segja það ótrúlegt eftir allt sem á undan sé gengið.

-----

Börnin okkar munu lifa í breyttum og heitari heimi en ákvarðanir okkar skipta sköpum um hve gjörbreyttur hann verður frá því sem við þekkjum. Heimsbyggðin hefur tvö ár til snúa hlýnun jarðar við áður en hún verður óstöðvandi og stjórnlaus. Milliríkjanefnd Sameinuðu þjóðanna birtir nákvæmar leiðbeiningar um hvernig hægt er að gera það í nýjustu skýrslu sinni sem kom út í gær. Gríðarmiklar kerfisbreytingar þarf til og þær eru ekki á færi einstaklinga. Hafdís Helga Helgadóttir ræðir við Önnu Huldu Ólafsdóttur,yfirmann skrifstofu loftlagsþjónustu og aðlögunar.

Lögreglunni í Lundúnum eru ekki vandaðar kveðjurnar í nýrri skýrslu sem gefin var út í dag. Kynþáttafordómar eru alls ráðandi innan lögreglunnar og nauðgunarmál hafa fallið niður vegna innanhússklúðurs.

Meðal annars var sett beikon í skó íslamsks lögreglumanns og kynlífstæki í kaffibolla kvenlögreglumanna. Lögreglustjórinn og stjórnvöld lofa umbótum. Bjarni Rúnarsson fjallar um málið

Það er góðæri til sjávarins og fiskverð hátt á Íslandi sem i Noregi. En norskir útvegsmenn eru venjufremur svartsýnir á framtíðina. Með norska kvótakerfinu átti að sníða af gallana sem fylgja því íslenska. En núna sjá norskir útvegsmenn fram á að missa stóran hluta af kvótum sínum og fá þá í hendur stjórnmálamanna. Gísli Kristjánsson segir frá.

Spegillinn 21. mars 2023.

Umsjón:Bjarni Rúnarsson.

Tæknimaður: Jón Þór Helgason.

Stjórn fréttaútsendingar: Margrét Júlía Ingimarsdóttir.

Þáttur fyrir forvitna krakka og aðra fjölskyldumeðlimi. Sigyn Blöndal segir frá uppfinningum og algengum hlutum í umhverfi okkar á upplýsandi hátt.

Í þætti dagsins ætlum við að fræðast um útvarp. Útvarpstækið breytti gríðarlega miklu í samfélagi okkar og ætlum við að heyra um upphafið og þær merku uppfinningar sem þurftu að smella saman svo útvarpið yrði að veruleika. Við heyrum svo um hvernig og hvenær útvarpið kom til Íslands, hvað var hægt að gera með útvarpstækjunum annað en að hlusta á útsendinguna og hrekki sem voru gerðir í útvarpi hér á árum áður.

Sérfræðingur þáttarins er: Hreinn Valdimarsson

Veðurstofa Íslands.

Dánarfregnir.

Hljóðritanir frá sumartónlistarhátíðum víðs vegar að úr Evrópu.

Hljóðritun frá tónleikum Collegium Marianum kammersveitarinnar á Snemmtónlistarhátíðinni í Herne í Þýskalandi í fyrra.

Á efnisskrá eru verk eftir Antonio Vivaldi, Georg Philipp Telemann, Michel-Richard de Lalande, Marin Marais og Georg Friedrich Händel.

Stjórnandi: Jana Semerádová flautuleikari.

Umsjón: Melkorka Ólafsdóttir.

Opin og gagnrýnin umræða um vísindi, nýsköpun, umhverfi, fréttir og samfélagsmál.

Netfang: [email protected]

Það er litið sífellt meira til vindorkuvera, vindmyllugarða, þegar kemur að rafmagnsframsleiðslu á Íslandi og mikið rætt um að þarna sé á ferðinni umhverfisvænni raforkukostur. Í dag verður haldið málþing á vegum Fuglaverndar þar sem þetta er skoðað, hvaða áhrif hafa vindorkuver á fuglalíf á Íslandi? Eru vindorkuver áhættunar virði? Við ræðum við Aðalstein Örn Snæþórsson og Kristinn Hauk Skarphéðinsson fuglafræðinga um rannsóknir á þessum málum.

Við klæðum okkur í sýnileikavesti og setjum á okkur hjálm í Samfélaginu því við ætlum að heimsækja nýtt skrifstofuhús Alþingis í þættinum. Þar er verið að slípa gólf og reisa milliveggi - og auðvitað allt þar á millli. Ragna Árnadóttir skrifstofustjóri Alþingis ætlar að leiða okkur um húsið.

Ruslarabb um gluggaumslög

Neytendaspjall við Brynhildi Pétursdóttur ritstjóra Neytendablaðsins um 70 ára afmæli samtakanna. Þau hafa mæðst í mörgu í gegnum tíðina og unnið mál sem hafa verið til mikilla bóta fyrir neytendur á Íslandi. Brynhildur rifjar nokkur upp.

Guðsgjafaþula kom út árið 1972. Þar segir af hinum ótrúlega síldarspekúlant Íslandsbersa og fjölskyldu hans og samskiptum kornungs rithöfundar við Bersa sem hefjast einn vordag í Kaupmannahöfn árið 1920.

Höfundur les. Hljóðritað árið 1979.

Lestrar Halldórs Laxness úr safni RÚV eru færðir þjóðinni að gjöf í samstarfi við Guðnýju Halldórsdóttur og Sigríði Halldórsdóttur, dætur skáldsins.

eftir Halldór Laxness.

Höfundur les.

(Hljóðritað 1979)

Útvarpsfréttir.

Veðurstofa Íslands.

Sverrir Kristjánsson, sagnfræðingur, les. Á undan lestrinum hljómar upphaf tilheyrandi sálmalags sem Páll Ísólfsson leikur á orgel Dómkirkjunnar.

Umsjón: Kristján Kristjánsson.

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Lestarþáttur dagsins í dag verður helgaður kvikmyndinni Volaða land. Við ræðum við leikstjóra og handritshöfund myndarinnar, Hlyn Pálmason.

Myndin er nú í kvikmyndahúsum hér landi næstum ári eftir að hún var frumsýnd á Cannes í maí í fyrra. Myndin sem öll er tekin upp á filmu segir sögu danska prestsins Lúkasar, sem fer í háskaför um hálendið undir lok 19. aldar. Ætlun hans er að reisa kirkju og mynda íbúa og náttúru Íslands. Það er hægt að lesa ýmislegt í myndina um samband nýlenduherra og hjálendu, manns og náttúru, um valdið sem felst í ljósmyndatækninni, því hvernig við horfum og skrásetjum. Við ræðum við Hlyn um allt þetta og meira í þætti dagsins.