Bæn og hugleiðing að morgni dags.

Séra Arnaldur Máni Finnsson flytur.

Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Umsjónarmenn eru Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir.

Þórður Snær Júlíusson, ritstjóri Kjarnans, fór yfir hagnað viðskiptabankanna þriggja á fyrstu níu mánuðum ársins en hagnaður þeirra nam 60,3 milljörðum króna og jókst umtalsvert á milli ára. Eins var afkoma sjávarútvegsfyrirtækjana mjög góð og greiddu þau eigendum sínum arð upp á 21,5 millj­arða króna. Það var hæsta arð­greiðsla sem atvinnu­greinin hefur greitt til eig­enda sinna á einu ári. Á árinu 2020 greiddu útgerðarfélög lands­ins 17,4 millj­arða króna í opin­ber gjöld. Þar af veiði­gjald upp á 4,8 milljarða króna. Leið­togar G20-­ríkj­anna hafa kom­ist að sam­komu­lagi um 15 pró­sent lág­marks­skatt á alþjóð­leg stór­fyr­ir­tæki. Mark­mið skatt­lagn­ing­ar­innar er að koma í veg fyrir að stór­fyr­ir­tæki á borð við Facebook, Google og Apple nýti sér skatta­skjól þar sem fyr­ir­tækja­skattar eru lágir, svo sem á Írlandi.

Arthúr Björgvin Bollason fjallaði um ákvörðun þýska knattspyrnumannsins Joshua Kimmichs að láta ekki bólusetja sig við kórónuveirunni og áhrif þess á þýska umræðu að undanförnu. Í Berlínarspjalli dagsins var einnig rætt um siðbreytingardaginn sem haldinn var hátíðlegur í lúterskum kirkjum í Þýskalandi á sunnudag í tilefni þess að Lúther mun á þessum degi, 31. október 1517, hafa hengt andmæli sín við katólskunni á kirkjuhurðina í Wittenberg.

Svana Jóhannsdóttir söngkona var síðan með örnámskeið fyrir hlustendur í mexíkóskri tónlist en í dag er Dagur hinna dauðu. Þá er látinna minnst í Mexíkó og tónlist er ríkur þáttur í hátíðarhöldunum þar í landi.

Tónlist: Black Coffee með Sarah Vaughan, Las Simples cosas með Chavela Vargas, Como quien pierde una estrella með Alejandro Fernandes og Con toda palabra með Lhasa Se Sela.

Umsjón: Björn Þór Sigbjörnsson og Guðrún Hálfdánardóttir.

Útvarpsfréttir.

Útvarpsfréttir.

Umsjón: Andri Yrkill Valsson

Tæknimaður: Markús Hjaltason

Útvarpsfréttir.

Gestir úr öllum kimum þjóðfélagsins deila sögu sinni með hlustendum. Umsjón: Sigurlaug M. Jónasdóttir.

Valur Freyr leikari og leikstjóri segir frá öllu því sem er frábært.

Morgunleikfimi með Halldóru Björnsdóttur.

Útvarpsfréttir.

Umsjón: Kristján Kristjánsson.

Útvarpsfréttir.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Fyrir helgi fór fram málstofan Birtingarmyndir kynbundins ofbeldis og viðbrögð við því þar sem fjallað var um kynbundið ofbeldi frá ýmsum hliðum. Þar var, í nokkrum erindum, leitast við að svara eftirfarandi spurningum: Hvað eiga konur sem leitað hafa á bráðamóttöku vegna heimilisofbeldis sameiginlegt? Hvernig bregðast konur við kynferðislegri valdbeitingu á vinnustað? Hver eru viðbrögð þeirra sem sökuð eru um kynferðisofbeldi? Falla meiðyrðamál stefnendum eða stefndu í vil? Og hvaða áhrif hefur skrímslaorðræðan á gerendur? Við fengum Drífu Jónasdóttur, afbrotafræðing og doktorsnema við læknadeild Háskóla Íslands, til að segja okkur meira frá erindi sínu og doktorsverkefni þar sem hún rannsakar komu kvenna á bráðamóttöku Landspítala vegna áverka í kjölfar heimilisofbeldis eða annars konar ofbeldis.

Út er komin Arnar saga Björnssonar fyrrverandi útibússtjóra Íslandsbanka á Húsavík, Ekki standa á öðrum fæti allt lífið. Það er dóttir Arnar, Kristín Erna sem skráði söguna. Það skiptast á skin og skúrir í lífi Arnar sem og í íslensku samfélagi. Hann er hestamaður, veiðimaður, eiginmaður, faðir, skrifstofumaður, bóndi í Gauksmýri og síðast útibússtjóri. Feðginin Örn og Kristín komu í þáttinn í dag.

Áki Guðni Karlsson leggur stund á doktorsnám í þjóðfræði og rannsakar auk þess ýmislegt áhugavert sem á fjörur hans rekur. Sem dæmi má nefna að hann hélt fyrir stuttu fyrirlestur sem hann kallaði Covid og dauðinn. Kristín Einarsdóttir, okkar kona á Ströndum, hitti Áka og fékk hann til að segja frá þessum þjóðfræðivangaveltum.

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Yfirlit hádegisfrétta kl. 12 virka daga.

Útvarpsfréttir.

Hádegið er daglegur fréttaskýringaþáttur í umsjón Guðmundar Björns Þorbjörnssonar og Katrínar Ásmundsdóttur. Fjallað er um innlend og erlend fréttamál, menningu, íþróttir og daglegt líf. Fréttaskýringar, samtöl og umræður um það sem er efst á baugi.

Morð á ungri bandarískri stúlku, Gabrielle Petito, hefur hrundið af stað samtali og umræðu og varpað ljósi á ýmis konar samfélagsleg vandamál og misbresti. Til dæmis kerfislæga mismunun, fjölmiðlaumfjöllun, kynbundið ofbeldi, lífið í netheimum og sjálfskipaða internet-rannsóknarlögreglumenn, vopnaða tölvum og nettengingu - og ágæti þeirra.

Loftslagsráðstefna Sameinuðu Þjóðanna, COP26 var sett í Glasgow á sunnudag. Þar eru samankomnir um 120 þjóðarleiðtogar, auk ríkiserindrekaa, vísindamanna, sérfræðinga, fréttafólks og baráttufólks í loftslagsmálum. Markið ráðstefnunnar er ærið: að samþykkja nýjar skuldbindingar ríkja gagnvart Parísarsamkomulaginu, sem samþykkt var á síðustu loftslagsráðstefnu í París - 2015. Í síðari hluta þáttarins förum yfir það helsta sem gerðist á ráðstefnunni í gær.

Hádegið er fréttaþáttur sem er á dagskrá alla virka frá 12 til 13 í umsjón Guðmundar Björns Þorbjörnssonar og Katrínar Ásmundsdóttur.

Útvarpsfréttir.

Sólveig Anna Jónsdóttir hefur ekki sagt af sér embætti annars varaforseta ASÍ en forseti sambandsins á von á að hún tilkynni fljótlega um afsögn. Mál Eflingar verða til umræðu á miðstjórnarfundi ASÍ á morgun.

Rúmlega hundrað þjóðarleiðtogar á loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna hafa sammælst um að stöðva eyðingu skóga í heiminum fyrir árið 2030. Brasilíumenn eru þeirra á meðal.

Sérfræðingar Vegagerðarinnar meta nú aðstæður í Norðfjarðargöngum þar sem hluti af klæðningu féll úr lofti í gær. Göngin eru lokuð en frá hádegi verður stærri bílum hleypt í gegn í hollum. Minni bílar notast við gömlu göngin uppi í Oddsskarði.

Nýtútskrifaðir sálfræðingar fá ekki starfsleyfi hér á landi þar sem verklega þjálfun vantar í námið. Minnst tveir sálfræðingar hafa lent í vandræðum í Svíþjóð því íslenska námið stenst ekki þær kröfur sem gerðar eru annars staðar á Norðurlöndunum.

85 kórónuveirusmit greindust innanlands í gær. Búist er við talsverðum fjölda í sýnatöku á Selfossi í dag og reynir lögreglan að liðka fyrir umferð í kringum sýnatökustað.

Enn er beðið fregna af knattspyrnumanninum Emil Pálssyni, sem hneig niður í leik með liði sínu Sogndal í norsku b-deildinni í gærkvöldi.

Dánarfregnir

Opin og gagnrýnin umræða um vísindi, nýsköpun, umhverfi, fréttir og samfélagsmál.

Netfang: [email protected]

Við verðum áfram í tengingu við Loftlagsráðstefnuna í Glasgow - Þórey Þórðardóttir framkvæmdastjóri Landsamtaka lífeyrissjóða er þar.

Við ætlum líka að forvitnast um stóra rannsókn á áhrifum covid faraldursins á framhaldsskólana - Ómar Örn Magnússon doktorsnemi við menntavísindasvið er einn rannsakenda.

Í gær bárust fréttir af því að beinagrind af hval, sem rak á land á Snæfellsnesi fyrir nokkrum árum hefði verið stolið - Hilmar Malmquist forstöðumaður náttúruminjasafns Íslands ræðir framboð á og eftirspurn eftir hvalbeinum.

Útvarpsfréttir.

Lofthelgin býður hlustendum að fljóta frjálslega í tíma og rúmi á lignu hafi hughrifatónlistar. Frá endurómi fortíðar til nýjustu strauma 21. aldarinnar leitum við heimshornanna á milli að réttri stemningu og andrúmslofti til að leiða hlustandann á ný mið andans. Út fyrir endimörk algleymis.

Umsjón er í höndum Friðriks Margrétar-Guðmundsson.

Útvarpsfréttir.

Umsjónarmaður spjallar um hvaðeina milli himins og jarðar, oft af sögulegu tagi, les forvitnilega texta úr ýmsum áttum, bæði íslenska og erlenda, og reynir af öllum mætti að hafa ofan af fyrir hlustendum þá klukkustund sem þátturinn stendur. Umsjón: Illugi Jökulsson.

Fyrir ári las Illugi Jökulsson úr minningum Vigfúsar Guðmundssonar þar sem hann sagði frá ævintýrum sínum í Klettafjöllum á árum heimsstyrjaldarinnar fyrri. Að þessu sinni grípur Illugi niður í ferðasögu Vigfúsar til Suður-Ameríku, einkum Brasilíu, og hann segir ekki síst frá hinum íslensku Brasilíuförum.

Þáttur fyrir áhugafólk um listir og menningu. Ljósi varpað á það sem efst er á baugi hverju sinni, menningin nær og fjær skoðuð frá ólíkum sjónarhornum og skapandi miðlar settir undir smásjána.

Við sláum á þráðinn til Önnu Grétu Sigurðardóttur, en hún hefur verið búsett í Stokkhólmi síðustu 7 ár og gert garðinn frægan sem djasspíanisti. Anna hlaut meðal annars hin virtu Fasching verðlaun árið 2018, var valin bjartasta vonin á íslensku tónlistarverðlaununum árið 2015 og lék á Nóbelsverðlaunahátíðinni í fyrra. Nú kemur hún fram sem söngkona í fyrsta sinn með sólóplötu sinni ?Nightjar in the northern sky?.

Snorri Rafn Hallsson, dagskrárgerðarmaður og textasmiður í Vín heldur áfram pistlaröð sinni um möguleika og ómöguleika tækninnar. Dómsdagsklukkan tifar og endalokin nálgast, segir Snorri. En er leiðin út, sú sem Kísildalurinn boðar, að fara hratt og skemma hluti, sú eina rétta? Heyrum meira af því hér á eftir.

Og svo skoðum við eitt orð (orðið estrano, eða skrítið) innan úr einni óperu. La Traviata eftir Verdi verður tekin aftur til sýninga hjá Íslensku óperunni um helgina í Hörpu og um þar næstu helgi í Hofi á Akureyri. Við skoðum að þessu tilefni hvernig eitt orð getur táknað það þegar gæfan í lífi persóna getur snúist um 180 gráður.

Og við lítum líka inn í geymslur Ljósmyndasafns Íslands, þar sem Kristín Halla Baldvinsdóttir hefur starfað sem sérfræðingur í yfir áratug. Kristín Halla hefur sérstakan áhuga á ljósmyndum sem teknar voru í híbýlum fólks á fyrri hluta síðustu aldar, ljósmyndum sem sýna hvað prýddi veggi heimila Íslendinga. Kristín hélt fyrirlestur í hádeginu í dag þar sem hún deildi þessum myndum og áhuga sínum á efninu en ég leit til hennar í gær og við heyrum það spjall hér á eftir.

Útvarpsfréttir.

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Á dögunum kom út önnur sería af óvenjulegustu stefnumótaþáttum síðasta árs, Love on the Spectrum eða ást á rófinu. Í þáttunum er fylgst með ungu áströlsku fólki á einhverfurófinu stíga sín fyrstu skref í ástarlífinu og kolfella þá staðhæfingu að einhverft fólk hafi ekki áhuga á nánd, hlýju og rómantískri ást. Í tilefni nýrrar þáttaraðar rifjum við upp viðtal frá því í ágúst í fyrra við einhverfa konu, Elínu Sigurðardóttur, um hennar upplifun af þáttunum.

Í hverju felst fyrirbærið ást? Kristín Anna Hermannsdóttir er ekki viss, en veit það fyrir víst að ástin hlýtur að fela í sér einhvers konar grín. Í öðrum pistli sínum af þremur leitar hún í þjóðsögur fortíðar og uppistand í nútímanum, en meðal þess sem ber á góma eru þunglyndir grínistar og prinsessa sem hlær ekki.

Hvernig hljómar heimsendir. Það er spurning sem drífur áfram tónlistarsköpun þeirra Tómasar Manoury og Daníels Friðriks Böðvarssonar. Við kíkjum á æfingu hjá dúettinum Okuma, sem segist gera póst-apokalyptíska tónlist, heimsendatóna.

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Umsjón: Anna Kristín Jónsdóttir

Tæknimaður: Markús Hjaltason

Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra er bjartsýn á að á loftslagsráðstefnunni í Glasgow sjáist breyting frá ráðstefnunni í París. Í Glasgow sé rætt um beinar aðgerðir en ekki aðeins markmið. Jóhanna Vigdís Hjaltadóttir talaði við hana.

Yfir áttatíu þjóðir heita því að draga úr losun metangass úr andrúmsloftinu um þrjátíu af hundraði á næstu níu árum. Aðgerðirnar eru sagðar kosta lítið sem ekkert. Ásgeir Tómasson sagði frá.

Gert er ráð fyrir áframhaldandi hallarekstri hjá Reykjavíkurborg á næsta ári. Auknar fjárfestingar eru fyrirhugaðar en skuldir aukast sömuleiðis. Brynjólfur Þór Guðmundsson tók saman.

Knapi sem vikið var úr landsliði hestamanna um helgina segir stjórnarmenn Landssambands hestamannafélaga og forsvarsmenn landsliðsins hafa lengi vitað um dóm sem hann hlaut fyrir kynferðisbrot árið 1994. Landsliðseinvaldur segist hafa vitað óljóst af málinu. Bjarni Rúnarsson sagði frá.

Mjólkursamsalan stendur árlega fyrir teiknisamkeppni fyrir fjórðubekkinga í grunnskólum landsins í tilefni alþjóðlega skólamjólkurdagsins. Foreldrar hafa nokkrir gagnrýnt að stórfyrirtæki fái slíkan aðgang að börnum og einnig fullyrðingar um hollustu mjólkur sem þykja úreltar. Anna Þorbjörg Jónasdóttir ræddi við Eyrúnu Gísladóttur, móður og grænkera.

----------

Það virðast örlög afgönsku þjóðarinnar að vera á stöðugum flótta. Margir þeirra sem sneru heim úr útlegð fyrir 20 árum, við fall Talíbanastjórnarinnar, flýja nú landið enn á ný, segir fréttaritari okkar í Kabúl. Jón Björgvinsson í Kabúl sagði frá.

Þing Norðurlandaráðs hófst í Kaupmannahöfn í gær í Kristjánsborgarhöll. Þar er rætt um hvaða lærdóm megi draga af kórónuveirukreppunni og hvernig efla megi samstarfið. Viðbrögð Norðurlandanna hvers um sig þegar brast á með faraldri þótti sýna fram á nokkra bresti, til dæmis þegar bætt var í takmarkanir á landamærum þeirra á milli og ríkin fóru hvert í sína áttina með ráðstafanir, segir Kristján Sveinsson sagnfræðingur.Anna Kristín Jónsdóttir ræddi við hann.

Bretar og Frakkar hafa gert hlé á fiskirimmu sinni en deilan er ekki á enda. SIgrún Davíðsdóttir hefur fylgst með þeirri rimmu.

Umsjón: Fríða María Ásbergsdóttir.

Fríða María elskar að ferðast og í hverjum þætti tekur hún fyrir land sem hún hefur nú þegar ferðast til eða langar að koma til í framtíðinni. Í þessum þætti er Svíþjóð til umfjöllunar: popptónlist, kanelsnúðavika, Emil og Lína, Nóbelsverðlaun og fleira.

Gestur þáttarins er Eva Margrét en hún er fjórtán ára og bjó lengi í Svíþjóð! Hvað ætli sé uppáhaldið hennar við land og þjóð?

Viðmælandi: Eva Margrét Halldórsdóttir.

Stjórnandi: Fríða María Ásbergsdóttir.

Verkleg umsjón: Ingibjörg Fríða Helgadóttir.

Dánarfregnir

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Fyrir helgi fór fram málstofan Birtingarmyndir kynbundins ofbeldis og viðbrögð við því þar sem fjallað var um kynbundið ofbeldi frá ýmsum hliðum. Þar var, í nokkrum erindum, leitast við að svara eftirfarandi spurningum: Hvað eiga konur sem leitað hafa á bráðamóttöku vegna heimilisofbeldis sameiginlegt? Hvernig bregðast konur við kynferðislegri valdbeitingu á vinnustað? Hver eru viðbrögð þeirra sem sökuð eru um kynferðisofbeldi? Falla meiðyrðamál stefnendum eða stefndu í vil? Og hvaða áhrif hefur skrímslaorðræðan á gerendur? Við fengum Drífu Jónasdóttur, afbrotafræðing og doktorsnema við læknadeild Háskóla Íslands, til að segja okkur meira frá erindi sínu og doktorsverkefni þar sem hún rannsakar komu kvenna á bráðamóttöku Landspítala vegna áverka í kjölfar heimilisofbeldis eða annars konar ofbeldis.

Út er komin Arnar saga Björnssonar fyrrverandi útibússtjóra Íslandsbanka á Húsavík, Ekki standa á öðrum fæti allt lífið. Það er dóttir Arnar, Kristín Erna sem skráði söguna. Það skiptast á skin og skúrir í lífi Arnar sem og í íslensku samfélagi. Hann er hestamaður, veiðimaður, eiginmaður, faðir, skrifstofumaður, bóndi í Gauksmýri og síðast útibússtjóri. Feðginin Örn og Kristín komu í þáttinn í dag.

Áki Guðni Karlsson leggur stund á doktorsnám í þjóðfræði og rannsakar auk þess ýmislegt áhugavert sem á fjörur hans rekur. Sem dæmi má nefna að hann hélt fyrir stuttu fyrirlestur sem hann kallaði Covid og dauðinn. Kristín Einarsdóttir, okkar kona á Ströndum, hitti Áka og fékk hann til að segja frá þessum þjóðfræðivangaveltum.

UMSJÓN GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Sjálfsævisaga Theódórs Friðrikssonar (1876-1948) sem kom út árið 1941 í tveimur bindum. Friðrik segir frá lífskjörum alþýðufólks á seinni hluta 19. aldar og fyrri hluta 20. aldar á einstæðan hátt.

Gils Guðmundsson les stytta útgáfu sögunnar.

(Áður á dagskrá 1974)

Opin og gagnrýnin umræða um vísindi, nýsköpun, umhverfi, fréttir og samfélagsmál.

Netfang: [email protected]

Við verðum áfram í tengingu við Loftlagsráðstefnuna í Glasgow - Þórey Þórðardóttir framkvæmdastjóri Landsamtaka lífeyrissjóða er þar.

Við ætlum líka að forvitnast um stóra rannsókn á áhrifum covid faraldursins á framhaldsskólana - Ómar Örn Magnússon doktorsnemi við menntavísindasvið er einn rannsakenda.

Í gær bárust fréttir af því að beinagrind af hval, sem rak á land á Snæfellsnesi fyrir nokkrum árum hefði verið stolið - Hilmar Malmquist forstöðumaður náttúruminjasafns Íslands ræðir framboð á og eftirspurn eftir hvalbeinum.

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Á dögunum kom út önnur sería af óvenjulegustu stefnumótaþáttum síðasta árs, Love on the Spectrum eða ást á rófinu. Í þáttunum er fylgst með ungu áströlsku fólki á einhverfurófinu stíga sín fyrstu skref í ástarlífinu og kolfella þá staðhæfingu að einhverft fólk hafi ekki áhuga á nánd, hlýju og rómantískri ást. Í tilefni nýrrar þáttaraðar rifjum við upp viðtal frá því í ágúst í fyrra við einhverfa konu, Elínu Sigurðardóttur, um hennar upplifun af þáttunum.

Í hverju felst fyrirbærið ást? Kristín Anna Hermannsdóttir er ekki viss, en veit það fyrir víst að ástin hlýtur að fela í sér einhvers konar grín. Í öðrum pistli sínum af þremur leitar hún í þjóðsögur fortíðar og uppistand í nútímanum, en meðal þess sem ber á góma eru þunglyndir grínistar og prinsessa sem hlær ekki.

Hvernig hljómar heimsendir. Það er spurning sem drífur áfram tónlistarsköpun þeirra Tómasar Manoury og Daníels Friðriks Böðvarssonar. Við kíkjum á æfingu hjá dúettinum Okuma, sem segist gera póst-apokalyptíska tónlist, heimsendatóna.