Bæn og hugleiðing að morgni dags.

Útvarpsfréttir.

Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Í byrjun þáttar var rætt við Aldísi Hafsteinsdóttur sveitarstjóra í Hrunamannahreppi. Hreppurinn er sveitarfélag ársins, mæld er starfsánægja starfsfólks sveitarfélaga. Aldís sagði líka frá því að íbúar Hrunamannahrepps eru orðnir eitt þúsund, og reyndar gott betur en það.

Út er komin bókin Bréfið sem leiddi til byltingar. Í henni rekur Anna Agnarsdóttir sagnfræðingur aðdraganda þess að Jörundur hundadagakonungur ríkti hér í níu vikur sumarið 1809. Bréf, ritað tveimur árum áður, leiddi til þessa undarlega tíma í Íslandssögunni.

Í tilefni þess að Saminn Sigbjørn Skåden er handhafi Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs í ár var endurleikinn hluti úr viðtali um Sama, sögu þeirra og menningu, frá 2020. Viðmælendur voru Sigurður Helgi Guðjónsson lögmaður og Hilmar Örn Hilmarsson allsherjargoði.

Þættinum lauk á umfjöllun Magnúsar Lyngdal um sígilda tónlist.

Tónlist:

Honesty - Pálmi J. Sigurhjartarson,

Goodbye yellow brick road - Pálmi J. Sigurhjartarson,

Sem kóngur ríkti hann - Þrjú á palli,

Elle - Mari Boine.

07:30

Útvarpsfréttir.

.

08:30

Útvarpsfréttir.

Í þættinum eru atburðir og málefni líðandi stundar skoðaðir í ljósi sögunnar. Umsjón: Vera Illugadóttir.

Í þættinum er fjallað um Ahmed Zogu, sem árið 1928 tók sér titil konungs í heimalandi sínu Albaníu.

Morgunleikfimi með Halldóru Björnsdóttur.

Útvarpsfréttir.

Veðurstofa Íslands.

Útvarpsfréttir.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1. Netfang: [email protected]. Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Föstudagsgestur Mannlega þáttarins í þetta sinn var Guðmundur Andri Thorsson rithöfundur. Hann hefur reynslu á mörgum sviðum, er fyrrverandi alþingismaður, var blaðamaður, ritstjóri og þáttagerðarmaður í útvarpi auk þess að vera söngvari og gítarleikari í hljómsveitinni Spaðar. Við fengum hann til að fara með okkur fram og aftur í tíma, í ræturnar í Vogunum og svo á handahlaupum í gegnum lífið til dagsins í dag og fengum hann til að segja okkur frá því hvað hann er að bralla þessa dagana.

Svo var það matarspjallið með Sigurlaugu Margréti. Þar var nostalgían fyrirferðamikil og mislangar og misvelheppnaðar búðarferðir. Auk þess sem við hélldum áfram að blaða í Eldhúsbókinni góðu.

Tónlist í þættinum í dag:

Þú ert / Guðmundur Andri Thorsson með Tómasi R. Einarssyni og hljómsveit (Tómas R. Einarsson, texti Sigurður Guðmundsson)

Haustvísa / Guðmundur Andri Thorsson (Guðmundur Andri Thorsson)

Sól í sinni / Guðmundur Andri Thorsson (Guðmundur Andri Thorsson)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Dánarfregnir.

Yfirlit hádegisfrétta kl. 12 virka daga.

Fólk úr ýmsum áttum flytur stuttar hugleiðingar sem tengjast sama umfjöllunarefni.

Uppástand. Umræðuefnið:SÁL-Þór Breiðfjörð leikari og söngvari

Íslenskt lag eða tónverk.

Útvarpsfréttir.

Menntamálaráðherra segir áhyggjur af nýjum námsmatskvarða, úr bókstöfum í tölustafi, vera storm í vatnsglasi. Nægur tími sé til innleiðingar. Henni verði ekki frestað.

Ísraelar hafa fyrirskipað útgöngubann á Vesturbakkanum vegna árásar í morgun. Spenna er í Ísrael í aðdraganda kosninga á þriðjudag. Ráðherra hótar að örlög Vesturbakkans verði þau sömu og Gaza.

Lögregla fær að gera bíla náttúruspilla upptæka ef frumvarp umhverfisráðherra verður að lögum. Aðgerðir gegn utanvegaakstri verða hertar.

Sértækur byggðakvóti er áhrifaríkasta stjórnartækið til að efla sjávarbyggðir, samkvæmt nýrri rannsókn. Strandveiðar og línuívilnun komu lakast út.

Nú er hægt að hefja nám í dýralækningum á Íslandi. Vonast er til að við það fjölgi dýralæknum á landsbyggðinni.

Danir ætla að hætta minkarækt. Evrópusambandið skilgreinir mink sem ágenga tegund og hefur bannað ræktun hans,.

Daglegur þáttur um stór og lítil fréttamál í umsjón Inga Freys Vilhjámssonar og Ingvars Þórs Björnssonar.

Bókaútgáfa hefur gjörbreyst á síðustu árum og áratugum og sala á pappírsbókum dregist saman. Internetið, samfélagsmiðlar og hljóðbækur hófu innreið sína en skila ekki tekjum í sama mæli og prentuð eintök. Tekjur höfunda hafa rýrnað, hvort sem þær eru vegna bóksölu, listamannalauna, útlána á bókasöfnum eða annarra verkefna.

Bryndís Björgvinsdóttir setur upp garðhanskana.

Í þáttunum er fræjum sáð og fróðleik um hvers kyns gróður mokað upp. Fjallað er um garða, skóga, umhirðu og græn svæði – og ekki síst gæðastundirnar í náttúrunni.

Í þættinum er dvalið við Miklubraut og Hringbraut þar sem linditré og hin sögufræga Hringbrautarrós koma við sögu. Staldrað er við Klambratún og Skaftahlíð þar sem fyrsti landslagsarkitekt landsins, Jón H. Björnsson, átti heima. Rætt er við sérfræðinga um einkenni Hlíða og Holts. Staldrað er við funkish-stíl Norðurmýrar og litið er inn í vel lukkaða garða Búsetaíbúðanna við Einholt, Þverholt og Háteigsveg þar sem 150 plöntutegundir njóta sín. Húsin þykja vel heppnuð en arkitektarnir voru Guðrún Ingvarsdóttir og Sigríður Ólafsdóttir. Rætt er hvorutveggja um gróin hverfi og nýstárlegri verkefni sem setja má í samhengi við þéttingu byggðar á gömlum iðnaðarreitum.

Viðmælendur: Anna Dröfn Ágústsdóttir, Þráinn Hauksson og Hermann Georg Gunnlaugsson.

Útvarpsfréttir.

Veraldarvefur tónlistarinnar. Lagasyrpur héðan og þaðan úr víðri veröld.

Embarec, Kheirana - Nana.

Mega dhol blasters, Orient club - Heer.

N'Dour, Youssou, Sène, Yandé Codou - Sama guent guii.

Tama, Raman, Susheela - Snimbe.

Bekithemba Heralds - Tula baha.

Habtè, Bèyènè - Embi ila.

Ojos de Brujo - Ley de gravedad.

Amparanoia - Puerto claridad.

Ocho - Coco may may.

Pelaia, Alfredo, Paolantonio - Uruguayita.

Veloso, Caetano - A Cobra Do Caos.

Útvarpsfréttir.

Við heyrum aftur sögurnar sem sagðar voru í þáttaröðinni Sögum af landi, sem var á dagskrá Rásar 1 frá árinu 2015-2023. Þar var flakkað um landið, rætt við fólk sem hafði sögur að segja, kynntir voru áhugaverðir staðir og fréttamál líðandi stundar skoðuð - oft með nýjum augum. Efni í þættina unnu frétta- og dagskrárgerðarfólk RÚV um allt land.

Umsjón: Gígja Hólmgeirsdóttir

Þáttur frá 10. desember 2017: Í þessum þætti ætlum við að fjalla um hetjur. Hetjur eru að sjálfsögðu margskonar og fæst okkar lenda í þeim aðstæðum á lífsleiðinni að þurfa að fremja hetjudáðir, sem betur fer. Það eru til hvunndagshetur, söguhetjur og ofurhetjur. Allt eru þetta fínir flokkar og eflaust til margir fleiri. Innslög unnu Dagur Gunnarsson, Sunna Valgerðardóttir og Rúnar Snær Reynisson.

Umsjón með endurliti: Gígja Hólmgeirsdóttir.

Útvarpsfréttir.

Vínil plata úr safninu dregin fram og spiluð í heild.

Vínill vikunnar er tónleikaplata Johnny Cash tekin upp í febrúar 1969 í San Quentin fangelsinu í Kaliforníu.

Kristján Guðjónsson kynnir plötuna og spjallar við Önnu Marsibil Clausen um San Quentin fangelsið.

Útvarpsfréttir.

Púlsinn tekinn á menningarlífi landsins í lok viku. Rætt um menningu í vikunni sem er að líða, það sem er efst á baugi þessa stundina og framundan um helgina.

Gestir Gígju Hólmgeirsdóttir í Menningarpúlsinum voru þau Pétur Guðjónsson leikstjóri, Sindri Swan leikari og Freyja Reynisdóttir myndlistarmaður. Þátturinn var sendur út frá Akureyri og umræðan snérist um menningarlífið fyrir norðan. Spjallað var um grasrótina sem er að eflast, Fasteignamartröðina hjá Leikfélagi Akureyrar auk frumsýningar Undir sömu stjörnu hjá Þjóðaróperunni.

Fréttir.

Þingflokksformaður Samfylkingarinnar segir sögulegan fjölda mála hafa verið samþykktan á vorþingi og gefur lítið fyrir gagnrýni minnihlutans á hve fá stjórnarfrumvörp hafi verið lögð fram á þingi í haust.

Bæjarstjórar á landsbyggðinni segja breytingar á Loftbrú fela í sér beina skerðingu á stuðningi við íbúa. Innviðaráðuneytið kynnti kerfisbreytingu fyrr í dag.

Danska lyfjafyrirtækið Novo Nordisk heldur úti lista yfir lækna og hjúkrunarfræðinga og flokkar þá eftir því hversu afkastamiklir þeir eru við að ávísa lyfjum fyrirtækisins. Listinn var afhjúpaður eftir netárás í sumar.

Öryggisgalli í PHP forritunarmálinu ógnar enn vefsíðum víða um heim. Fagstjóri hjá CERT-IS segir engin staðfest tilvik um innbrot út frá þessum veikleikum enn sem komið er.

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Sértækur byggðakvóti er áhrifaríkasta stjórnartækið til að efla sjávarbyggðir, samkvæmt nýrri rannsókn. Innviðaráðherra hefur boðað heildarendurskoðun á byggðakerfi sjávarútvegs í haust. Sértæki byggðakvótinn eru aflaheimildir sem Byggðastofnun úthlutar. Strandveiðar og línuívilnun komu lakast út hvað byggðafestumarkmiðin varðar. Gréta Sigríður Einarsdóttir ræddi við Vífil Karlsson.

Hafnaryfirvöld í sveitarfélaginu Múlaþingi telja nauðsynlegt að fjölga verkefnum og styrkja höfnina á Seyðisfirði þar sem útlit er fyrir talsverðan samdrátt í flutningum um höfnina. Reglulegar landanir á fiski hafa þegar dregist verulega saman og Dagmar Ýr Stefánsdóttir, sveitar- og hafnarstjóri Múlaþings, segir einnig útlit fyrir samdrátt í komum skemmtiferðaskipa. Ágúst Ólafsson ræddi við hana.

Skammt utan við smábæinn Muhos í norðanverðu Finnlandi, spottakorn frá Oulu, er um 330 hektara, vandlega afgirt svöðusár í annars ræktarlegum skóginum sem umlykur bæinn. Þar er búið að fella um 250.000 tré síðan í sumar, til að rýma fyrir gagnaveri á vegum Google. Opinber eftirlitsstofnun hefur stöðvað framkvæmdirnar og hyggst kæra þær til lögreglu. Það þykir mörgum heldur seint í rassinn gripið. Ævar Örn Jósepsson fjallaði um þessar framkvæmdir.

Umsjón: Rúnar Pálmason.

Tæknimaður: Jón Þór Helgason.

Brot úr Morgunvaktinni.

frá Veðurstofu Íslands

Dánarfregnir.

Dægurflugur og söngvar frá ýmsum tímum.

Umsjón: Jónatan Garðarsson.

Leikin eru lög við ljóð eftir Kristján Jónsson Fjallaskáld, Jóhannes úr Kötlum og Jón Helgason, prófessor, rithöfund og ljóðskáld. Guðmundur Andri Thorsson flytur eigið lag við Yfir kaldan eyðisand og fleiri stökur eftir Kristján Fjallaskáld, Rebekka Blöndal syngur lag Jóns Ásgeirssonar við Tárið eftir Kristján, og reggae sveitin Ojba Rasta flytur lagið Hreppstjórinn. Ingólfur Steinsson flytur lag sem hann og Leifur Hauksson sömdu við Jesús Maríuson eftir Jóhannes úr Kötlum. Magnús Eiríksson syngur eigið lag við ljóðið Ef allt þetta fólk eftir Jón Helgason, Kristjana Arngrímsdótir syngur Lestin brunar, Ingólfur Steinsson flytur brot úr kvæðinu Í Árnasafni, Egill Ólafsson og Sverrir Guðjónsson flytja lag Ríkarðs Arnar Pálssonar við ljóðið Í djúpum míns hjarta eftir Jón Helgason og Háskólabandið flytur enskt lag og þýðingu Jóns Helgasonar á söngkvæðinu sem heitir Jón Bygg.

Samantekt hvers þema (fimm þátta) úr örþáttaröðinni.

Upprifjun úr Uppástandi frá því í mars 2023. Jóna Guðrún Jónsdóttir, Rannveig Björk Þorkelsdóttir, Einar Örn Jónsson, Svanhildur Eva Stefánsdóttir og Róbert Marshall fjalla um leik.

Gestur úr Mannlega þættinum talar um bækur.

Lesandi vikunnar í Mannlega þættinum í þetta sinn er Birgir Tjörvi Pétursson lögmaður og nú rithöfundur, en þessa dagana kemur út hans fyrsta skáldsaga, Skuggar af Kili þar sem söguhetjan leggur í rannsókn á uppruna sérkennilegra reglna sem móðurfjölskylda hans hefur farið eftir í 250 ár. Svo segir hann okkur auðvitað frá því hvaða bækur hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Birgir talaði um eftirfarandi bækur og höfunda.

Þöglu myndirnar, Pensilskrift og Ótíð í víti eftir Gyrði Elíasson.

The Wind-Up Bird Chronicle e. Murakami

Bróðir minn ljónshjarta e. Astrid Lindgren

Stephen King

Bryndís Björgvinsdóttir setur upp garðhanskana.

Í þáttunum er fræjum sáð og fróðleik um hvers kyns gróður mokað upp. Fjallað er um garða, skóga, umhirðu og græn svæði – og ekki síst gæðastundirnar í náttúrunni.

Í þættinum er dvalið við Miklubraut og Hringbraut þar sem linditré og hin sögufræga Hringbrautarrós koma við sögu. Staldrað er við Klambratún og Skaftahlíð þar sem fyrsti landslagsarkitekt landsins, Jón H. Björnsson, átti heima. Rætt er við sérfræðinga um einkenni Hlíða og Holts. Staldrað er við funkish-stíl Norðurmýrar og litið er inn í vel lukkaða garða Búsetaíbúðanna við Einholt, Þverholt og Háteigsveg þar sem 150 plöntutegundir njóta sín. Húsin þykja vel heppnuð en arkitektarnir voru Guðrún Ingvarsdóttir og Sigríður Ólafsdóttir. Rætt er hvorutveggja um gróin hverfi og nýstárlegri verkefni sem setja má í samhengi við þéttingu byggðar á gömlum iðnaðarreitum.

Viðmælendur: Anna Dröfn Ágústsdóttir, Þráinn Hauksson og Hermann Georg Gunnlaugsson.

Smásaga eftir Tsjekov frá 1998. Upplestur og þýðing: Árni Bergmann.

Útvarpsfréttir.

frá Veðurstofu Íslands

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1. Netfang: [email protected]. Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Föstudagsgestur Mannlega þáttarins í þetta sinn var Guðmundur Andri Thorsson rithöfundur. Hann hefur reynslu á mörgum sviðum, er fyrrverandi alþingismaður, var blaðamaður, ritstjóri og þáttagerðarmaður í útvarpi auk þess að vera söngvari og gítarleikari í hljómsveitinni Spaðar. Við fengum hann til að fara með okkur fram og aftur í tíma, í ræturnar í Vogunum og svo á handahlaupum í gegnum lífið til dagsins í dag og fengum hann til að segja okkur frá því hvað hann er að bralla þessa dagana.

Svo var það matarspjallið með Sigurlaugu Margréti. Þar var nostalgían fyrirferðamikil og mislangar og misvelheppnaðar búðarferðir. Auk þess sem við hélldum áfram að blaða í Eldhúsbókinni góðu.

Tónlist í þættinum í dag:

Þú ert / Guðmundur Andri Thorsson með Tómasi R. Einarssyni og hljómsveit (Tómas R. Einarsson, texti Sigurður Guðmundsson)

Haustvísa / Guðmundur Andri Thorsson (Guðmundur Andri Thorsson)

Sól í sinni / Guðmundur Andri Thorsson (Guðmundur Andri Thorsson)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Púlsinn tekinn á menningarlífi landsins í lok viku. Rætt um menningu í vikunni sem er að líða, það sem er efst á baugi þessa stundina og framundan um helgina.

Gestir Gígju Hólmgeirsdóttir í Menningarpúlsinum voru þau Pétur Guðjónsson leikstjóri, Sindri Swan leikari og Freyja Reynisdóttir myndlistarmaður. Þátturinn var sendur út frá Akureyri og umræðan snérist um menningarlífið fyrir norðan. Spjallað var um grasrótina sem er að eflast, Fasteignamartröðina hjá Leikfélagi Akureyrar auk frumsýningar Undir sömu stjörnu hjá Þjóðaróperunni.