Bæn og hugleiðing að morgni dags.

Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Nýjar landsstjórnir hafa verið myndaðar bæði í Færeyjum og á Grænlandi, og hugmyndir eru uppi um að Bandaríkjamenn komi sér á ný upp herstöð í Narsarsuaq á Grænlandi. Þetta var til umræðu í Heimsglugganum með Boga Ágústssyni. Hann ræddi líka um gagnrýni Bandaríkjaforseta á páfann og um minningarstund samfélags gyðinga um helförina hér á landi.

Við fjölluðum um dýrtíð, verðbólgu og vísitölur.

Í síðasta hluta þáttarins var rætt við Birnu Mjöll Atladóttur, hótelstjóra á Breiðavík, um vorið, sumarið, samgöngur og ferðaþjónustu svo eitthvað sé nefnt. Hún fékk fyrstu bókunina fyrir almyrkvann í sumar fyrir tólf árum síðan.

Tónlist:

Ólafur Vignir Albertsson, Sigurður Björnsson, Kristinn Hallsson - Ég bið að heilsa.

Mannakorn - Garún.

Ragnar Bjarnason - Það styttir alltaf upp.

Tríó Björns Thoroddsen, Andrea Gylfadóttir - Vorvindar glaðir.

07:30

Útvarpsfréttir.

08:30

Gestir úr öllum kimum þjóðfélagsins deila sögu sinni með hlustendum. Umsjón: Sigurlaug M. Jónasdóttir.

Þær Sigga og Vala úr hjómsveitinni Evu ræða kosmískt skítamix

Morgunleikfimi með Halldóru Björnsdóttur.

Veðurstofa Íslands.

Umsjón: Kristján Kristjánsson.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Við fræddumst um svokallaðan minningarstein í þættinum, en fjórir ungir menn tóku þátt í frumkvöðlakeppni þar sem þeirra vara var minningarsteinninn Eilífð. Á hverjum og einum steini er QR kóði sem leiðir inn á vefsíðu þar hægt verður að sjá myndir og myndbönd af þeim sem hefur fallið frá. Baldur Orrason Gröndal og Jóel Þeyr Kárason komu í þáttinn og útskýrðu betur fyrir okkur hvernig þetta virkar.

Valdimar Þór Svavarsson kemur til okkar á fimmtudögum og fræðir okkur um mannleg samskipti. Síðustu tvo fimmtudaga var hann að tala um höfnunaróttann sem herjar á marga og getur verið snúið að glíma við. Hann hélt áfram á þeim nótum og fýr dýpra í þær í dag.

Það eru spennandi verkefni framundan hjá Hrólfi Sæmundssyni óperusöngvara. Hann er að fara að syngja sjálfan Óðinn, í fyrstu heildaruppfærslu Eistlendinga á Niflungahringnum. Æfingar byrja í maí en fáir Íslendingar hafa sungið það hlutverk en það þykir eitt mest krefjandi hlutverk óperubókmenntanna.Við heyrðum í Hrólfi í þættinum.

Tónlist í þættinum í dag:

Þó líði ár og öld / Björgvin Halldórsson (erlend lag, texti Hrafn Gunnlaugsson)

Mamma / Björgvin Halldórsson (Þórunn Franz, texti Ólafur Gaukur Þórhallsson)

Ég fann þig/Björgvin Halldórsson (Amerískt þjóðlag, texti Jón Sigurðsson)

Selja litla / Björgvin Halldórsson (Jón Jónsson frá Hvanná, texti Guðmundur Ingi Kristjánsson)

UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Dánarfregnir.

Yfirlit hádegisfrétta kl. 12 virka daga.

Fólk úr ýmsum áttum flytur stuttar hugleiðingar sem tengjast sama umfjöllunarefni.

Kolbrún Sverrisdóttir fuglafræðingur fjallar um loft.

Íslenskt lag eða tónverk.

Útvarpsfréttir.

Formaður Sjálfstæðisflokksins telur að forsætisráðherra hafi misbeitt valdi sínu þegar stefnumál Samfylkingarinnar fyrir sveitarstjórnarkosningarnar voru kynnt . Forsætisráðherra minnir á að hún er jafnframt formaður flokksins.

Formaður Kennarasambandsins krefur stjórnvöld um framtíðarsýn í menntamálum. Þau fari fram með skyndiákvarðanir án samráðs.

Leiðtogar Ísraels og Líbanons ræða mögulega saman í síma í dag, það yrði fyrsta samtal leiðtoga ríkjanna í áratugi og framhald af viðræðum sendiherra þeirra í fyrradag.

Lokun Hormússunds er farin að hafa áhrif á birgðir af þotueldsneyti í Evrópu. Forstjóri Skeljungs segir birgðastöðu á Íslandi góða en lítið megi útaf bera.

Breytingar á Loftbrú eru í skoðun hjá innviðaráðuneytinu. Hvorki á þó að hætta með verkefnið né draga úr fjárveitingum, að sögn ráðherra.

Icelandair og Vegagerðin hafa samið um flug til Ísafjarðar næstu fjögur ár - samið var um töluvert færri ferðir en kveðið var á um í útboði.

Oddaleikir eru fram undan í úrslitakeppni í körfubolta, undanúrslit eru hafin í handbolta kvenna sem og úrslitarimma í blaki karla.

Daglegur þáttur um stór og lítil fréttamál í umsjón Inga Freys Vilhjámssonar og Ingvars Þórs Björnssonar.

Facebook-færsla eiganda fósturheimilisins Gauksstaða í Garðinum í vikunni reitti nokkra af þeim sem bjuggu á fósturheimilinu sem börn og unglingar til reiði. Eigandi fósturheimilisins heitir Jón Steinar Konráðsson.

Í Þetta helst í dag segir einn maður og tvær konur sem dvöldu á fósturheimilinu frá upplifun sinni.

Einn af þeim var ósáttur við færsluna er Burkni Þór Sveinsson sem bjó á fósturheimilinu þegar hann var 15 til 16 ára gamall á árunum 2011 til 2012. Burkni segir að eini hvatinn sem reki hann áfram sé að barnaverndarkerfið viðurkenni að það hafi skitið upp á bak, eins og hann orðar það, þegar börn voru send í fóstur á Gauksstöðum.

Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Bryndís Björgvinsdóttir setur upp garðhanskana.

Í þáttunum er fræjum sáð og fróðleik um hvers kyns gróður mokað upp. Fjallað er um garða, skóga, umhirðu og græn svæði – og ekki síst gæðastundirnar í náttúrunni.

Í þættinum er ferðast um suðurhöf í gegnum íslenskan garðagróður sem á heimkynni sín á suðurhveli jarðar – í Argentínu, Síle, Ástralíu og Nýja–Sjálandi. Sérstaklega er fjallað um apahrelli og sneplur. Þá er einnig rætt um stofuplöntuna stofugreni frá Norfolk-eyju sem er að segja má í tísku. Einnig er kafað ofan í nýlegar ákvarðanir Nýsjálendinga um að veita vissum náttúrufyrirbærum þar í landi réttindi til jafns við einstaklinga. Fjallað er um þau náttúrutengsl sem þær ákvarðanir endurspegla og hvaðan þau koma.

Umsjón: Una Margrét Jónsdóttir.

Í þessum þætti eru fluttir átthagasöngvar, en það orð er notað um söngva sem mæra einhvern tiltekinn stað á landinu. Oftast eru höfundar slíkra ljóða að yrkja um átthaga sína, landsvæðið þar sem þeir hafa alist upp eða átt heima í mörg ár. Meðal frægra íslenskra átthagasöngva eru „Skín við sólu Skagafjörður“ eftir Sigurð Helgason við ljóð Matthíasar Jochumssonar, „Blessuð sértu sveitin mín“ eftir Bjarna Þorsteinsson við kvæði Sigurðrar Jónssonar frá Arnarvatni, og „Átthagaljóð“, lag Inga T. Lárussonar við ljóð Sigurðar Arngrímssonar. Þessir söngvar verða fluttir í þættinum, og margir fleiri, sumir alkunnir, en aðrir lítt þekktir.

Einstaklingar héðan og þaðan leika tónlist að eigin vali í þáttaröð frá vetrinum 2013-2014

Einstaklingar héðan og þaðan leika tónlist að eigin vali í þáttaröð frá vetrinum 2013-2014

Umsjón: Steinunn Ólína Þorsteinsdóttir

Útvarpsfréttir.

Þáttur fyrir áhugafólk um listir og menningu. Ljósi varpað á það sem efst er á baugi hverju sinni, menningin nær og fjær skoðuð frá ólíkum sjónarhornum og skapandi miðlar settir undir smásjána.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir.

Meðal verðlaunahafa á Hönnunarverðlaunum Íslands 2025 var þverfaglega hönnunarteymið Terta. Hópurinn endurhannaði Elliðaárstöð og umhverfi hennar fyrir Orkuveituna og úr varð eftirtektarverður áfangastaður, svæði sem var áður afvikið iðnaðarsvæði en iðar nú af lífi árið um kring. Við hittum tvo meðlimi Tertu, þær Brynhildi Pálsdóttur, hönnuð og Evu Huld Friðriksdóttur, arkitekt í þætti dagsins.

Við lítum við líka í Gallery Berg og ræðum við Þórdísi Erlu Zoega um sýningu hennar Domestic Sci-fi. Þar vinnur Þórdís meðal annars með þá tilfinningu að nútíminn sé löngu farinn fram úr þeirri framtíðarsýn sem við ólumst upp við. Hið heimilislega er orðið að vísindaskáldskap.

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Á næstu árum er óhjákvæmilegt að einhver muni þróa stórhættulega ofur-gervigreind. Það er spurning upp á líf og dauða hver það er sem muni stjórna þessari tækni. Sam Altman vill að við treystum honum fyrir því. Það eru þó ekki allir sammála því að stórhættulega ofur-gervigreindin sé óhjákvæmleg og finnst jafnvel önnur vandamál af völdum gervigreindar meira aðkallandi að leysa. Um þetta er fólk innan gervigreindargeirans ekki sammála.

Altman er kurteis, strákslegur og hefur sakleysislegt yfirbragð. Hann hefur á undanförnum árum orðið að andliti gervigreindarbyltingarinnar, hann er maðurinn á bakvið OpenAI og spjallmennið ChatGPT. Hann hefur verið kallaður mannætukóngurinn af læriföður sínum.

Efni sem við studdumst við við gerð þáttarins

Bækur

The Optimist: Sam Altman, OpenAI, and the Race to Invent the Future (2025) eftir Keach Hagey

Empire of AI (2025) eftir Karen Hao

Viðtöl

Dario Amodei hjá New York Times - https://www.youtube.com/watch?v=N5JDzS9MQYI&t=1671s

Sam Altman hjá Lex Fridman - https://www.youtube.com/watch?v=L_Guz73e6fw

Eilezer Yudkowsky hjá New York Times - https://www.youtube.com/watch?v=2Nn0-kAE5c0&t=1205s

Greinar og blogg

Blogg Sam Altman - https://blog.samaltman.com/2279512

https://openai.com/charter/

New Yorker grein um Sam Altman - https://www.newyorker.com/magazine/2026/04/13/sam-altman-may-control-our-future-can-he-be-trusted

Fréttir

Fréttir

Foreldrar drengs sem var kynferðislega áreittur á heimili sínu í Hafnarfirði segja vægan dóm yfir brotamanninum áfall. Barninu sé ekki trúað og þeim líði eins og föngum á eigin heimili eftir að manninum var sleppt úr haldi í gær.

Menntamálaráðherra segir rangt að breytingar á einkunnagjöf í grunnskólum hafi komið kennurum í opna skjöldu. Þeir lýsa alvarlegum áhyggjum af framgöngu ráðherrans.

Leo páfi telur heiminn í heljargreipum nokkurra kúgara. Hann hefur gagnrýnt aukinn hernað í heiminum að undanförnu, við litla hrifningu Bandaríkjaforseta.

Forstjóri Kviku segir að ekki hafi verið mögulegt að halda samrunaviðræðum áfram við Arion banka þar sem Samkeppniseftirlitið hafi álitið Kviku of samkeppnislega mikilvægt fyrirtæki.

Umsjón: Andri Yrkill Valsson

Tæknimaður: Mark Eldred

Stjórn útsendingar: Nanna Guðrún Sigurðardóttir

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Árásarstríð Bandaríkjamanna og Ísraela við Íran hefur skilað helstu olíurisum heimsins sem svarar 90 milljörðum króna aukahagnaði á degi hverjum frá því að það hófst, um 2.700 milljörðum á mánuði. Ástæðan er mikil hækkun á heimsmarkaðsverði olíu vegna lokunar Hormússunds og óvissu í olíuframleiðslu og -flutningum, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn varar við alheimskreppu að óbreyttu, það er, ef ekki tekst að binda enda á stríðið hið snarasta. Ævar Örn Jósepsson segir frá.

Inga Sæland mennta- og barnamálaráðherra fór vítt og breitt þegar hún ávarpaði þing Kennarasambands Íslands í gær. Mesta athygli hafa ummæli hennar um einkunnagjöf vakið. Foreldrar hefðu meðal annars bent á að erfitt væri að geta ekki farið yfir próf barna sinna til að átta sig á stöðu þeirra og vildu meira gagnsæi. Anna Kristín Jónsdóttir ræðir þetta við Þórunni Sif Böðvarsdóttur kennara.

Ógnir sem Landhelgisgæsla Íslands þarf að bregðast við eru orðnar fjölbreyttari og flóknari en áður. Þar vega þungt GPS-truflanir, tilraunir skipa til að senda rangar staðsetningarupplýsingar og aukin umferð svokallaðs skuggaflota nærri íslenskri lögsögu. Heimsmyndin er breytt og ógnirnar aðrar, segir Auðunn Kristinsson í viðtali við Ingólf Bjarna Sigfússon,

Umsjón: Ævar Örn Jósepsson

Tæknimaður: Mark Eldred

Nokkur vel valin lög

frá Veðurstofu Íslands

Dánarfregnir.

Umfjöllun um tónleika Sinfóníuhljómsveitar Íslands sem í kjölfar þáttarins hljóma í beinni útsendingu Rásar 1 úr Eldborg Hörpu.

Í þættinum er tínt til eitt og anna sem tengist sköpunarsögunni.

Þjóðsagnaþættir Þorsteins frá Hamri, textinn úr Sköpuninni eftir Haydn - Anna Kristín Arngrímsdóttir les. Einnig er hugað að Ruth Crawford Seeger, amerískri tónskáldkonu frá byrjun 20. aldar.

Umsjón: Pétur Grétarsson

Bein útsending frá tónleikum Sinfóníuhljómsveitar Íslands í Eldborg, Hörpu.

Á efnisskrá:

Kynning óreiðunnar, úr Sköpuninni eftir Joseph Haydn.

Andante fyrir strengjasveit eftir Ruth Crawford Seeger.

Sinfónía nr. 64, Tempora Mutantur, eftir Joseph Haydn.

Lontano eftir György Ligeti.

Svo mælti Zaraþústra eftir Richard Strauss.

Hljómsveitarstjóri: Barbara Hannigan.

Í hléi hljómar pistill Tómasar Ævars Ólafssonar um ofurmennið Línu Langsokk og brot úr þætti Þórunnar Jörlu Valdimarsdóttur um mismunandi skoðanir á sköpunarsögunni. (Úr menningarsögunni 1989)

Kynnir: Pétur Grétarsson.

Bryndís Björgvinsdóttir setur upp garðhanskana.

Í þáttunum er fræjum sáð og fróðleik um hvers kyns gróður mokað upp. Fjallað er um garða, skóga, umhirðu og græn svæði – og ekki síst gæðastundirnar í náttúrunni.

Í þættinum er ferðast um suðurhöf í gegnum íslenskan garðagróður sem á heimkynni sín á suðurhveli jarðar – í Argentínu, Síle, Ástralíu og Nýja–Sjálandi. Sérstaklega er fjallað um apahrelli og sneplur. Þá er einnig rætt um stofuplöntuna stofugreni frá Norfolk-eyju sem er að segja má í tísku. Einnig er kafað ofan í nýlegar ákvarðanir Nýsjálendinga um að veita vissum náttúrufyrirbærum þar í landi réttindi til jafns við einstaklinga. Fjallað er um þau náttúrutengsl sem þær ákvarðanir endurspegla og hvaðan þau koma.

frá Veðurstofu Íslands

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Við fræddumst um svokallaðan minningarstein í þættinum, en fjórir ungir menn tóku þátt í frumkvöðlakeppni þar sem þeirra vara var minningarsteinninn Eilífð. Á hverjum og einum steini er QR kóði sem leiðir inn á vefsíðu þar hægt verður að sjá myndir og myndbönd af þeim sem hefur fallið frá. Baldur Orrason Gröndal og Jóel Þeyr Kárason komu í þáttinn og útskýrðu betur fyrir okkur hvernig þetta virkar.

Valdimar Þór Svavarsson kemur til okkar á fimmtudögum og fræðir okkur um mannleg samskipti. Síðustu tvo fimmtudaga var hann að tala um höfnunaróttann sem herjar á marga og getur verið snúið að glíma við. Hann hélt áfram á þeim nótum og fýr dýpra í þær í dag.

Það eru spennandi verkefni framundan hjá Hrólfi Sæmundssyni óperusöngvara. Hann er að fara að syngja sjálfan Óðinn, í fyrstu heildaruppfærslu Eistlendinga á Niflungahringnum. Æfingar byrja í maí en fáir Íslendingar hafa sungið það hlutverk en það þykir eitt mest krefjandi hlutverk óperubókmenntanna.Við heyrðum í Hrólfi í þættinum.

Tónlist í þættinum í dag:

Þó líði ár og öld / Björgvin Halldórsson (erlend lag, texti Hrafn Gunnlaugsson)

Mamma / Björgvin Halldórsson (Þórunn Franz, texti Ólafur Gaukur Þórhallsson)

Ég fann þig/Björgvin Halldórsson (Amerískt þjóðlag, texti Jón Sigurðsson)

Selja litla / Björgvin Halldórsson (Jón Jónsson frá Hvanná, texti Guðmundur Ingi Kristjánsson)

UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Á næstu árum er óhjákvæmilegt að einhver muni þróa stórhættulega ofur-gervigreind. Það er spurning upp á líf og dauða hver það er sem muni stjórna þessari tækni. Sam Altman vill að við treystum honum fyrir því. Það eru þó ekki allir sammála því að stórhættulega ofur-gervigreindin sé óhjákvæmleg og finnst jafnvel önnur vandamál af völdum gervigreindar meira aðkallandi að leysa. Um þetta er fólk innan gervigreindargeirans ekki sammála.

Altman er kurteis, strákslegur og hefur sakleysislegt yfirbragð. Hann hefur á undanförnum árum orðið að andliti gervigreindarbyltingarinnar, hann er maðurinn á bakvið OpenAI og spjallmennið ChatGPT. Hann hefur verið kallaður mannætukóngurinn af læriföður sínum.

Efni sem við studdumst við við gerð þáttarins

Bækur

The Optimist: Sam Altman, OpenAI, and the Race to Invent the Future (2025) eftir Keach Hagey

Empire of AI (2025) eftir Karen Hao

Viðtöl

Dario Amodei hjá New York Times - https://www.youtube.com/watch?v=N5JDzS9MQYI&t=1671s

Sam Altman hjá Lex Fridman - https://www.youtube.com/watch?v=L_Guz73e6fw

Eilezer Yudkowsky hjá New York Times - https://www.youtube.com/watch?v=2Nn0-kAE5c0&t=1205s

Greinar og blogg

Blogg Sam Altman - https://blog.samaltman.com/2279512

https://openai.com/charter/

New Yorker grein um Sam Altman - https://www.newyorker.com/magazine/2026/04/13/sam-altman-may-control-our-future-can-he-be-trusted