Bæn og hugleiðing að morgni dags.

Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Í byrjun þáttar var stuttlega fjallað um þjóðfánann, litið á lögin sem um hann gilda og gluggað í umfjöllun um fánann frá 1915. Þetta var í framhaldi af viðtali við Hörð Lárusson um fánann fyrir fáeinum dögum.

Katrín Ólafsdóttir hagfræðingur var fyrsti gestur. Rætt var um ástand og horfur í efnahagsmálum. Verðbólgan hefur verið þrálát og fátt bendir til að hún taki að hjaðna á allra næstu mánuðum.

Björn Malmquist fréttamaður sagði frá tíðindum í Brussel. Hann ræddi m.a. við seðlabankastjóra Króatíu um tveggja ára reynslu Króata af evru og áhrif þess á vexti í landinu. Þeir hafa lækkað.

Í hönd fer mikil pólitísk umræða í landinu, á dagskrá eru sveitarstjórnarkosningar í maí og atvkæðagreiðsla í ágústlok um hvort halda beri áfram aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Rætt var um pólitíska umræðuhefð í landinu við Huldu Þórisdóttur, sálfræðing og prófessor. Hún sagði m.a. frá svokallaðri markmiðadrifinni hugsun sem gerir að verkum að við erum almennt ólíkleg til að skipta um skoðun ef við höfum einu sinni tekið afstöðu til máls.

Tónlist:

Þjóðlegur blús - Útlendingahersveitin,

La golondrina - Placido Domingo,

Við heimtum aukavinnu - Bubbi Morthens.

07:30

Útvarpsfréttir.

08:30

Gestir úr öllum kimum þjóðfélagsins deila sögu sinni með hlustendum. Umsjón: Sigurlaug M. Jónasdóttir.

Sigyn Blöndal er kynningarstjóri Unicef á Íslandi.

Morgunleikfimi með Halldóru Björnsdóttur.

Veðurstofa Íslands.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Guðrún Hálfdánardóttir, dagskrárgerðarkona hér á Rás kíkti til okkar í dag og sagði okkur frá þáttum sem hún hefur verið að gera, Sprengjan sem sprakk, sem segir áhugaverðar sögu og frásagnir tengdar hernámi Breta á fimmta áratug síðustu aldar, atburðir sem aldrei hafa liðið úr huga þeirra sem þá upplifðu. Hún segir okkur frá símtali sem hún fékk frá hlustanda, Erni Smith, 82gja ára og er búsettur í Hveragerði. Hann hafði mjög merkilega sögu að segja um sprengju sem hann og vinir hans fundu á sjötta áratugnum fyrir austan fjall. Við fengum að heyra brot úr viðtalinu við hann og Guðrún kom með brot úr sprengjunni sem Örn færði henni. Guðrún sagði okkur frekar frá þættinum og nýjum þáttum sem hún hefur einnig verið að vinna, enn um menntamálin, Kerfið, sem hefja göngu sína á Rás 1 á morgun, þriðjudaginn 10.mars.

Svo var það enn einn gullmolinn af safni RÚV sem Helga Lára Þorsteinsdóttir, safnstjóri RÚV, deilir með okkur hér í þættinum annan hvern mánudag. Í þetta sinn var það viðtal Stefáns Jónssonar, frá 1968, við Kristleif Jónsson sem var fæddur 1899 og var brautryðjandi í vegagerð á Vestfjörðum. Helga sagði okkur betur frá viðtalinu og við heyrðum það í þættinum.

Svo var það auðvitað lesandi vikunnar, í þetta sinn var það Benedikt Hjartarson bókmenntafræðingur, sem býr á Indlandi, en er á landinu til að fylgja eftir bók, Gáttir, sem kemur út á næstunni og því gripum við hann glóðvolgan og fengum hann til að segja okkur frá því hvaða bækur hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Benedikt talaði um eftirfarandi bækur og höfunda:

Mother Mary Comes to Me e. Arundhati Roy

Ghost Eye e. Amitav Ghosh

Gabriel García Marquez: Hundrað ára einsemd

Marcel Proust: Í leit að glötuðum tíma

Rainer Maria Rilke: Minnisblöð Maltes Laurids Brigge

Tónlist í þættinum:

Við viljum lifa / Ríó tríó (Alberto, texti Helgi Pétursson)

Angelía / Vilhjálmur Vilhjálmsson ( Meisel, texti Theódór Einarsson)

Moist / PPCX

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON

Dánarfregnir.

Yfirlit hádegisfrétta kl. 12 virka daga.

Fólk úr ýmsum áttum flytur stuttar hugleiðingar sem tengjast sama umfjöllunarefni.

Umsjón hefur Nanna Rögnvaldardóttir rithöfundur og eldabuska.

Íslenskt lag eða tónverk.

Útvarpsfréttir.

Búist er við hitafundi á Alþingi í dag þegar umræða um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild að ESB hefst. Líklegt er að umræðan klárist á morgun.

Ísraelsher hefur hafið umfangsmiklar loftárásir á Íran á ný. Íranar skutu eldflaugum að Ísrael í nótt og gerðu árásir í morgun, þær fyrstu eftir að nýr æðstiklerkur var valinn. Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna segja 83 börn hafa verið drepin í loftárásum Ísraela á Líbanon.

G7-ríkin - helstu iðnríki heims - ræða í dag hvort nýta eigi neyðarbirgðir olíu vegna hækkandi heimsmarkaðsverðs. Evrópusambandið segir að olíuskortur sé ekki yfirvofandi í heimsálfunni þar sem aðildarríki búi að 90 daga neyðarbirgðum.

Fjörutíu og einn Íslendingur hefur yfirgefið átakasvæði í Miðausturlöndum með skipulögðu björgunarflugi með aðstoð borgaraþjónustu utanríkisráðuneytisins og Almannavarna.

Verktakar hófu í morgun að rífa íbúðahús sem eyðilögðust í jarðhræringunum í Grindavík.

Netverslanir og smáframleiðendur á landsbyggðinni vilja aukna samkeppni í póstflutningum. Dropp skoðar að fjölga móttökustöðvum. Hægt er að senda vörur frá þremur stöðum á Norðurlandi.

Íslenska karlalandsliðið í handbolta spilar tvo æfingaleiki við Svíþjóð í næstu viku. Arna Sigríður Albertsdóttir, eini íslenski keppandinn á Vetrarólympíumóti fatlaðra, keppir í sprettgöngu á morgun.

Daglegur þáttur um stór og lítil fréttamál í umsjón Inga Freys Vilhjámssonar og Ingvars Þórs Björnssonar.

Í þætti dagsins beinum við sjónum okkar að ört vaxandi gagnaversiðnaði hér á landi. Rætt er við Björn Brynjúlfsson, forstjóra Borealis Data Center og formann Samtaka gagnavera og Tinnu Traustadóttur, framkvæmdastjóra sölu og þjónustu hjá Landsvirkjun.

Anna Gyða Sigurgísladóttir ræðir við fólk um einstakar hugmyndir sem mótað hafa skilning okkar á heiminum. Trú, heimspeki og vísindi eru efst á baugi, og kann fortíð og samtíð að vera skeytt saman með hjálp hnýsilegs arkífs ríkisútvarpsins.

„Við erum eins og eiginkonur Guðs,“ segir systir María de Pentecostés og bendir á gullhring á baugfingri vinstri handar. „Okkur langar að gefa Guði allt okkar líf.“ Við kynnumst systur Pentecostés í þættinum en hún er postulleg Maríusystir við St. Jósefskirkju sem tilheyrir reglunni Þernur drottins og Maríu meyjar frá Matará. Systurnar eru rúmlega 1200 í meira en 35 löndum víðs vegar um heiminn. Þær klæðast gráum kyrtli, skærbláum herðaklæðum og blárri blæju.

Heilög Teresa af Avíla kemur sömuleiðis fyrir í þættinum, Maríusystur á samfélagsmiðlum, nun core-kvikmyndir, Black Narcissus, tónlistarkonan Rósalía og sitthvað fleira.

Sígild og samtímatónlist frá ýmsum tímum. Íslenskt og erlent í bland.

Tónlistin í þættinum:

Prélude VI eftir Claude Debussy. Útsetning Paul Cassidy fyrir strengi á Prélude VI (... des pas sur la neige (Sporin í snjónum)) eftir Claude Debussy, upphaflega samið fyrir einleikspíanó, úr Préludes bók 1 (1910). Þættirnir eru eftirfarandi:

Triste et lent - En animant surtout dans léxpression - Plus lent - Très lent.

Brodsky kvartettinn leikur en hann er svo skipaður: Krysia Osostowicz, fyrsta fiðla; Ian Belton, önnur fiðla; Paul Cassidy, víóla; Jacqueline Thomas, selló); og einnig leikur með þeim sellóleikarinn Laura van der Heijden. Upptökur fóru fram í St Michael’s Church, Highgate, London 4.–6. apríl 2022.

Útgefið 17. mars 2023 á plötunni Golden Oldies – More Favourite Encores

Dark Rosaleen - Rhapsody on a Air by James Joyce eftir Lee Hoiby. Ames píanókvartettinn leikur. Hann er svo skipaður: William David, píanó; Mahlon Darlington, fiða; Jonathan Sturm, víóla; George Work, selló.

Upptaka fór fram 12.-14. maí 2005 í Martha-Ellen Tye Recital Hall, Iowa Sate Univeristy, Ames IA.

Útgefið árið 2005 á plötunni: Dark Rosaleen - New American Quartets

2. undirþáttur, Calme régulier - Agité - Brusque úr VI. kafla verksins

Anthèmes 2 (1997) eftir Pierre Boulez. Meðlimir í The Ensemble Intercontemporain flytja ; Hae-Sun Kang, fiðla ; Andrew Gerzso rafhljóðfæri.

Útgefið árið 2000 á plötunni Boulez : Sur incises.

Five studies for 'Jacob's ladder' fyrir einleiksgítar eftir Hafliða Hallgrímsson. Tileinkað Pétri Jónassyni. - Verkið er í fimm þáttum:

1. Prologue

2. Steinar

3. Svefn

4. Jakobsstigi (draumur)

5. Englar og epilogue.

Pétur Jónasson leikur á gítar.

Deux interludes for flute violin and harpsichord eftir Jacques Ibert. Verkið er í tveimur þáttum:

I. Andante espressivo,

II. Allegro vivo

Flytjendur eru Eleonore Pameijer, flauta; Kees Hulsmann, fiðla og Menno van Delft, semball.

Útgefið árið 2000 á plötunni Complete chamber music = L'intégrale de la musique de chambre.

Echos from a Psalm (Bergmál sálms), lokaþáttur af fimm úr verkinu Coniunctio eftir Huga Guðmundsson. Sigurgeir Agnarsson leikur einleik á selló. Útgefið 2025 á plötunni Nánd.

Þáttur um bókmenntir, bæði hér heima og úti í heimi. Hlustendum er fylgt í gegnum lestur athyglisverðra bókmenntaverka og rætt við höfunda, útgefendur og fræðimenn um stefnur, strauma, tákn og tilvísanir.

Umsjón: Jóhannes Ólafsson.

Við verðum með verðlaunagripi á lofti í þættinum, það er ýmislegt í íslenskum bókmenntum sem hefur verið verðlaunað á síðustu viku. Fyrir örfáum dögum voru Fjöruverðlaunin veitt, bókmenntaverðlaun kvenna og kvára og í lok febrúar voru þýðingarverðlaunin afhent. Við förum yfir þær bækur sem voru verðlaunaðar að þessu sinni og heyrum brot úr umfjöllun Rásar 1 um bækurnar.

Viðmælendur: Maó Alheimsdóttir, Brynhildur Þórarinsdóttir, Kristín Guðrún Jónsdóttir, Elísabet Gunnarsdóttir og Áslaug Agnarsdóttir.

Útvarpsfréttir.

Þáttur fyrir áhugafólk um listir og menningu. Ljósi varpað á það sem efst er á baugi hverju sinni, menningin nær og fjær skoðuð frá ólíkum sjónarhornum og skapandi miðlar settir undir smásjána.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir.

Í Víðsjá dagsins heyrum af nýjum bókaklúbbi fréttastofunnar á Rúv. Þau eru nýbúin að lesa eitt þekktasta rit upplýsingarinnar, Birting eftir Voltaire, sem kom fyrst út í Frakklandi á því herrans ári 1759. Gauti Kristmannsson rýnir í Heima eftir þýska rithöfundinn Judith Hermann og við veltum upp tengslum Steins Elliða, aðalpersónu Vefarans mikla frá Kasmír eftir Halldór Kiljan Laxness og áhangendum tónlistarmannsins Bob Dylans.

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Pauliina Oinonen stýrir grænlensku listahátíðinni Suilaa, sem er haldin annað hvert ár í Nuuk. Við setjumst niður með henni í Katuaq menningarmiðstöðinni í Nuuk og veltum fyrir okkur listformum og stílum, þemum og umfjöllunarefnum í grænlenskri list.

Svo heyrum við stutt brot úr þættinum Elsta land í heimi, þar sem fjallað er um grænlenskt leikhús og sagnamennsku.

Á hugvísindaþingi á laugardag ætlar Gústav Adolf Bergmann Sigurbjörnsson, heimspekingur, að taka til varna fyrir dómstól götunnar í erindi sem hann kallar Vitnisburður, orðrómur, rógur. Gústav heimsækir Lestina og veltir því fyrir sér hvort eitthvað sé til sem heiti dómstóll götunnar og hvaða gagn sé þá af honum.

Fréttir

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Alþingismenn tókust fram eftir degi á um fundarstjórn forseta og komið var á sjötta tímann þegar utanríkisráðherra byrjaði að mæla fyrir tillögu sinn um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við ESB. Mælendaskráin var fljót að fyllast þegar eiginlega umræða hófst.

Framleiðendur verja margir miklu fé í að þróa nýja tækni, sem neytendur nýta sér svo ekki og telja jafnvel óþarfa en kostnaðurinn við vöruþróunina hlýtur engu síður að enda í verðinu. Farsímar og bílar eru tæki sem búa yfir rándýrum möguleikum sem fáir hafa áhuga á að nýta sér.

Nokkur vel valin lög

frá Veðurstofu Íslands

Dánarfregnir.

Tónhjólið snýst og snýst og upp koma sögur af tónlist, nýrri og gamalli. Ólíkar stefnur og straumar skjóta upp kolli og líka hljóðfæri, hugtök og túlkunarmöguleikar. Hugað verður að einhverju því sem hæst ber á tónlistarsviðinu í heimi sígildrar tónlistar og djasstónlistar á hverjum tíma.

Í þættinum er hægferðug tónlist í aðalhlutverki en hún er eftir Julie Herndon, Rachel Beetz, Sóleyju Stefánsdóttur, Pauline Oliveros og the Deep Listening Band, og Eliane Radigue.

Verk sem leikin eru í þættinum:

Eliane Radigue: Usral og brot úr Occam XXV

The Deep Listening Band: Suiren

Sóley Stefánsdóttir: Harmóník I

Rachel Beetz: Reverb

Julie Herndon: From Nothing

Sóley Stefánsdóttir: Harmóník II; She felt like grieving him og Improvisations

Anna Gyða Sigurgísladóttir ræðir við fólk um einstakar hugmyndir sem mótað hafa skilning okkar á heiminum. Trú, heimspeki og vísindi eru efst á baugi, og kann fortíð og samtíð að vera skeytt saman með hjálp hnýsilegs arkífs ríkisútvarpsins.

„Við erum eins og eiginkonur Guðs,“ segir systir María de Pentecostés og bendir á gullhring á baugfingri vinstri handar. „Okkur langar að gefa Guði allt okkar líf.“ Við kynnumst systur Pentecostés í þættinum en hún er postulleg Maríusystir við St. Jósefskirkju sem tilheyrir reglunni Þernur drottins og Maríu meyjar frá Matará. Systurnar eru rúmlega 1200 í meira en 35 löndum víðs vegar um heiminn. Þær klæðast gráum kyrtli, skærbláum herðaklæðum og blárri blæju.

Heilög Teresa af Avíla kemur sömuleiðis fyrir í þættinum, Maríusystur á samfélagsmiðlum, nun core-kvikmyndir, Black Narcissus, tónlistarkonan Rósalía og sitthvað fleira.

Skáldsaga Halldórs Laxness um hinn 18 ára gamla Stein Elliða kom út árið 1927 þegar Halldór var sjálfur 25 ára gamall.

Þessi saga um leit ungs manns að eigin lífsskoðunum þótti marka tímamót í íslenskri bókmenntasögu.

Valdimar Örn Flygenring las söguna fyrir útvarpið árið 1991.

Í 5., 6. og 34. lestri les Bára Lyngdal Magnúsdóttir ásamt Valdimar Erni og í 7. og 8. lestri les Guðrún S. Gísladóttir ásamt Valdimar.

frá Veðurstofu Íslands

Svanhildur Óskarsdóttir les sálmana í hljóðritun frá árinu 1998.

Árið 1944 var tekinn upp sá siður hjá Ríkisútvarpinu að lesa alla Passíusálma Hallgríms Péturssonar á föstunni.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Guðrún Hálfdánardóttir, dagskrárgerðarkona hér á Rás kíkti til okkar í dag og sagði okkur frá þáttum sem hún hefur verið að gera, Sprengjan sem sprakk, sem segir áhugaverðar sögu og frásagnir tengdar hernámi Breta á fimmta áratug síðustu aldar, atburðir sem aldrei hafa liðið úr huga þeirra sem þá upplifðu. Hún segir okkur frá símtali sem hún fékk frá hlustanda, Erni Smith, 82gja ára og er búsettur í Hveragerði. Hann hafði mjög merkilega sögu að segja um sprengju sem hann og vinir hans fundu á sjötta áratugnum fyrir austan fjall. Við fengum að heyra brot úr viðtalinu við hann og Guðrún kom með brot úr sprengjunni sem Örn færði henni. Guðrún sagði okkur frekar frá þættinum og nýjum þáttum sem hún hefur einnig verið að vinna, enn um menntamálin, Kerfið, sem hefja göngu sína á Rás 1 á morgun, þriðjudaginn 10.mars.

Svo var það enn einn gullmolinn af safni RÚV sem Helga Lára Þorsteinsdóttir, safnstjóri RÚV, deilir með okkur hér í þættinum annan hvern mánudag. Í þetta sinn var það viðtal Stefáns Jónssonar, frá 1968, við Kristleif Jónsson sem var fæddur 1899 og var brautryðjandi í vegagerð á Vestfjörðum. Helga sagði okkur betur frá viðtalinu og við heyrðum það í þættinum.

Svo var það auðvitað lesandi vikunnar, í þetta sinn var það Benedikt Hjartarson bókmenntafræðingur, sem býr á Indlandi, en er á landinu til að fylgja eftir bók, Gáttir, sem kemur út á næstunni og því gripum við hann glóðvolgan og fengum hann til að segja okkur frá því hvaða bækur hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Benedikt talaði um eftirfarandi bækur og höfunda:

Mother Mary Comes to Me e. Arundhati Roy

Ghost Eye e. Amitav Ghosh

Gabriel García Marquez: Hundrað ára einsemd

Marcel Proust: Í leit að glötuðum tíma

Rainer Maria Rilke: Minnisblöð Maltes Laurids Brigge

Tónlist í þættinum:

Við viljum lifa / Ríó tríó (Alberto, texti Helgi Pétursson)

Angelía / Vilhjálmur Vilhjálmsson ( Meisel, texti Theódór Einarsson)

Moist / PPCX

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Pauliina Oinonen stýrir grænlensku listahátíðinni Suilaa, sem er haldin annað hvert ár í Nuuk. Við setjumst niður með henni í Katuaq menningarmiðstöðinni í Nuuk og veltum fyrir okkur listformum og stílum, þemum og umfjöllunarefnum í grænlenskri list.

Svo heyrum við stutt brot úr þættinum Elsta land í heimi, þar sem fjallað er um grænlenskt leikhús og sagnamennsku.

Á hugvísindaþingi á laugardag ætlar Gústav Adolf Bergmann Sigurbjörnsson, heimspekingur, að taka til varna fyrir dómstól götunnar í erindi sem hann kallar Vitnisburður, orðrómur, rógur. Gústav heimsækir Lestina og veltir því fyrir sér hvort eitthvað sé til sem heiti dómstóll götunnar og hvaða gagn sé þá af honum.