Bæn og hugleiðing að morgni dags.

Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Grímseyingar (og bæjarráð Akureyrar) eru ósáttir við ákvörðun Vegagerðarinnar að fækka ferðum Grímseyjarferjunnar Sæfara fyrri hluta árs úr fimm í fjórar. Halla Ingólfsdóttir, framkvæmdastjóri Arctic Trip í Grímsey segir að stjórnvöld verði að gera upp við sig hvort áfram skuli búið í Grímsey eða ekki.

Standa á sérstakan vörð um landaheitið Ísland/Iceland á alþjóðlegum mörkuðum. Samkomulag þess efnis var undirritað á dögunum. Pétur Þ. Óskarsson, framkvæmdastjóri Íslandsstofu, sagði frá.

Björn Malmquist í Brussel flutti fréttir af vettvangi Evrópusamstarfs. Hann ræddi m.a. við Lilju Björk Guðmundsdóttur, yfirlögfræðing Samtaka iðnaðarins, um mikilvægi þess að íslenskar framleiðsluvörur falli undir væntanlega skilgreiningu sambandsins á evrópskum iðnaði.

Heimsmarkaðsverð á áli hefur hækkað mjög að undanförnu og er talsvert hærra nú en á síðasta ári. Margt ræður álverði og þróun þess, líkt og Guðríður Eldey Arnardóttir, framkvæmdastjóri Samáls, rakti. Hún sagði raforkukostnað íslenskra álvera hækkað mjög; talsvert meira en annars staðar í álfunni. Ísland stendur undir fjórðungi allrar álframleiðslu í Evrópu en aðeins einu til tveimur prósentum þegar kemur að heiminum öllum.

Tónlist:

Sunnudagsmorgunn - Jón Ólafsson,

Ísland er land þitt - Magnús Þór Sigmundsson,

Sports - Aaaron Parks.

07:30

Útvarpsfréttir.

.

08:30

Gestir úr öllum kimum þjóðfélagsins deila sögu sinni með hlustendum. Umsjón: Sigurlaug M. Jónasdóttir.

jakob svarar spurningunni hvort hann sé alltaf að fá hugmyndir.

Morgunleikfimi með Halldóru Björnsdóttur.

Veðurstofa Íslands.

Dægurflugur og söngvar frá ýmsum tímum.

Umsjón: Jónatan Garðarsson.

Leikin eru lög sem samin hafa verið við ljóð Steinunnar Sigurðardóttur, Magneu J. Matthíasdóttur og Ingibjargar Haraldsdóttur. Flest lögin eru eftir Ingva Þór Kormáksson og Tómas R. Einarsson, en það hljóma líka eftir fleiri höfunda. Lögin í þættinum heita Stafalogn, Tíminn í maí, Stefnumót, Yfirlýsing, Vor, Ég hata nóttina, Vinur eins og ég, Vegsummerki, Eyja, Nostalgía og Nú eru aðrir tímar. Umsjón: Jónatan Garðarsson.

Dánarfregnir.

Yfirlit hádegisfrétta kl. 12 virka daga.

Fólk úr ýmsum áttum flytur stuttar hugleiðingar sem tengjast sama umfjöllunarefni.

Umsjón hefur Guðmundur Óli Scheving.

Íslenskt lag eða tónverk.

Útvarpsfréttir.

Samkomulag um endalok átaka í Mið-Austurlöndum verður undirritað á föstudag, að sögn stjórnvalda í Bandaríkjunum og Íran. Málefni þeirra verða rædd á fundi G7 ríkjanna sem hefst í Sviss í dag.

Einn var fluttur á sjúkrahús með stungusár og þrír handteknir eftir áflog við úrræði fyrir umsækjendur um alþjóðlega vernd í Reykjanesbæ í nótt.

Fjármálaáætlun og stytting atvinnuleysisbótatímabils eru á meðal mála sem afgreidd verða á Alþingi í dag. Forsætisráðherra sér ekki ástæðu til að kalla saman þing í ágúst eins og Sjálfstæðisflokkurinn vill.

Hellaklaustrið, Pechersk Pe-tjersk Lavra Lavra, í Kænugarði í Úkraínu er skemmt eftir árásir Rússa í nótt. Klaustrið er á heimsminjaskrá UNESCO.

Marius Borg Høiby, stjúpsonur Hákonar krónprins í Noregi, var í morgun dæmdur í fjögurra ára fangelsi í Héraðsdómi Óslóar. Verjendur hans ætla að áfrýja dómnum. Saksóknari fagnar niðurstöðunni.

Enn er óvíst hvar símkerfið brást þegar fjölskylda í neyð á Skagaströnd reyndi án árangurs að ná sambandi við Neyðarlínuna. Málið er til skoðunar hjá Fjarskiptastofu, Neyðarlínunni og fjarskiptafélögunum.

Knattspyrnudeild Gróttu á Seltjarnarnesi fordæmir hegðun stuðningsmanna Fylkis á leik Fylkis og Gróttu í bikarkeppni karla í fótbolta í fyrradag. Þar höfðu áhorfendur meðal annars uppi kynferðisleg ummæli um unnustu eins leikmanna Gróttu.

Þjóðarhöll ehf. hefur gengið að tilboði Íslenskra aðalverktaka og samstarfsfyrirtækja þeirra um hönnun og byggingu þjóðarhallar í Laugardal. Tilboðið hljóðar upp á 16,8 milljarða króna.

Bresk stjórnvöld ætla að banna börnum yngri en 16 ára í Bretlandi að vera á samfélagsmiðlum. Fulltrúar miðlanna segja bann ýta börnum í dimmari afkima netsins.

Daglegur þáttur um stór og lítil fréttamál í umsjón Inga Freys Vilhjámssonar og Ingvars Þórs Björnssonar.

Það styttist í þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið og reglulega birtast niðurstöður skoðanakannana sem gefa mögulega mynd af því sem koma skal. Það sem vakti einna helst athygli í niðurstöðum könnunar Maskínu fyrir DV um helgina var afstaða stuðningsfólks vinstriflokkanna sem vilja að Ísland standi utan Evrópusambandsins, VG og Sósíalista, en 83,3 prósent kjósenda VG ætla að segja já í ágúst og 71,6 prósent Sósíalistaflokksins. Er gjá að myndast á milli grasrótar og forystu annars vegar og stuðningsfólks hins vegar þegar kemur að Evrópusambandinu?

Rætt er við Rósu Björk Brynjólfsdóttur, formann VG, Jón Ferdínand Estherarson, formann Sósíalistaflokksins, og Eirík Bergmann, prófessor í stjórnmálafræði.

Umsjón: Ingvar Þór Björnsson

Sameinuðu þjóðirnar hafa útnefnt árið 2025 ár skammtafræðinnar.

„Leggðu þig á láðið, hvar lækjarbunur hvína. Farðu svo að þenkja þar um þig og sköpunina," orti skáldið Sigurður Breiðfjörð á fyrri hluta 19. aldar. Við veljum okkur vænan íslenskan lautarbarm, látum okkur falla í dúnmjúkan mosann og hlýðum á streymi vatnsins allt um kring. Hefjum þar að þenkja um það smæsta, og í senn það stærsta; eindir jarðar, minnstu einingar alls og einskis samkvæmt skammtafræðinni. Í þessari þáttaröð horfum við á jörðu og himinsfar, hafsins firna díki, „Gættu að rétt, hver þú ert þar í þessu stóra ríki," eins og Sigurður Breiðfjörð orðaði það. Í þessum þáttum, frá 2023, kynnum við okkur heim skammtafræðinnar, og brjótum heilann um tímann, svarthol, grátt efni, hvítt efni og raunar allra handa efni.

Umsjón: Anna Gyða Sigurgísladóttir.

„Leggðu þig á láðið, hvar lækjarbunur hvína. Farðu svo að þenkja þar um þig og sköpunina," orti skáldið Sigurður Breiðfjörð á fyrri hluta 19. aldar. Við veljum okkur vænan íslenskan lautarbarm, látum okkur falla í dúnmjúkan mosann og hlýðum á streymi vatnsins allt um kring. Hefjum þar að þenkja um það smæsta, og í senn það stærsta; eindir jarðar, minnstu einingar alls og einskis samkvæmt skammtafræðinni. Í þessari þáttaröð horfum við á jörðu og himinsfar, hafsins firna díki, „Gættu að rétt, hver þú ert þar í þessu stóra ríki," eins og Sigurður Breiðfjörð orðaði það. Við kynnum okkur heim skammtafræðinnar, í því ljósi brjótum við heilann um tímann, svarthol, grátt efni, hvítt efni og raunar allra handa efni.

Umsjón: Anna Gyða Sigurgísladóttir.

Sígild og samtímatónlist frá ýmsum tímum. Íslenskt og erlent í bland.

Tónlistin í þættinum:

Meditation: Sinfónía fyrir selló og kammersveit eftir Valentin Silvestrov. Kammersveitin Musica Viva leikur ásamt sellóleikaranum Alexander Rudin. Stjórnandi er Nikolai Alexeyev. Útgefið á plötunni Valentin Silvestrov árið 1996.

Píanókonsert nr. 2 op. 102 í F-dúr eftir Dmitríj Shostakovitsj. Þættirnir verksins eru þrír : Allegro, Andante og Allegro. Alexander Melnikov leikur einleik á píanó með Mahler-kammersveitinni. Stjórnandi er Teodor Currentzis. Útgefið á plötunni Piano Concertos; Sonata for violin and piano op. 134 árið 2011.

Seinni þáttur af tveimur, Joc. Allegro vivace úr Ballöðu og dansi fyrir tvær fiðlur (1950) eftir György Ligeti. Flytjendur eru fiðluleikararnir Irvine Arditti og David Alberman. Útgefið á plötunni String Quartets und Duets árið 1996.

Erlendur Guðmundsson í Unuhúsi var velgjörðamaður listamanna á fyrrihluta tuttugustu aldar og ásamt móður sinni Unu Gísladóttur rak Unuhús, litla rauða timburhúsið í Garðastræti. Í þremur þáttum tileinkuðum Erlendi kynnumst við manninum gegnum augu vina hans, þeirra Þórbergs Þórðarsonar, Halldórs Laxness og Nínu Tryggvadóttur. Í Unuhúsi var rekið gistiheimili og voru þar haldnar kvöldvökur þar sem list, pólitík, heimsmál, heimspeki og trúmál voru rædd í þaula og má gera ráð fyrir að hafi verið skjól fyrir bæði fólk sem átti ekki í önnur hús að venda sem og róttæka hugmyndafræði. Verður sjónum einnig beint að rýminu Unuhúsi og því sem einkenndi það, sem og listinni sem var að brjótast upp á yfirborðið á þessum tíma.

Viðmælendur eru Pétur Gunnarsson, Soffía Auður Birgisdóttir, Jón Karl Helgason, Rósa Magnúsdóttir, Halldór Guðmundsson, Ásta Kristín Benediktsdóttir, Ásdís Ólafsdóttir og Aðalsteinn Ingólfsson.

Umsjón hefur Sunneva Kristín Sigurðardóttir.

Þórbergur Þórðarson kemur í Unuhús árið 1913 og hittir þá fyrst stórvin sinn Erlend Guðmundsson og móður hans Unu Gísladóttur. Mæðginin bjarga Þórbergi frá sulti sem vill alla tíð skrifa bók um Unuhús en lætur ekki verða að því nema viðtalsbók við Stefán frá Hvítadal, Í Unuhúsi. Í verkum Þórbergs koma þó fram lýsingar á Unuhúsi og Erlendi, í dagbókum og síðast drögum að bréfi til Erlendar yfir í annan heim. Þórbergur og Laxness áttu í ritdeilum um Erlend og velta upp pólitískri sannfæringu Erlendar sem og hinni réttu mynd mannsins. Kvöldvökurnar, sósíalisminn, snúðarnir...

Viðmælendur eru Soffía Auður Birgisdóttir hugvísindamaður við rannsóknarsetur Háskóla Íslands á Höfn í Hornafirði, Jón Karl Helgason prófessor í íslensku við Háskóla Íslands og Pétur Gunnarsson rithöfundur.

Útvarpsfréttir.

Þáttur fyrir áhugafólk um listir og menningu. Ljósi varpað á það sem efst er á baugi hverju sinni, menningin nær og fjær skoðuð frá ólíkum sjónarhornum og skapandi miðlar settir undir smásjána.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir.

Í Hvelfingu Norræna hússins stendur yfir sýningin Himna; Goðsagnir & skáldskapur úr jörðu. Sýningin er samsýning átta listamanna sem koma víðsvegar að en verk þeirra skoða endurnýjun jarðvegs sem grundvallarferli sem gerir jörðina byggilega og lífi kleift að kvikna, dafna og endurnýja sig. Í þætti dagsins gerum við okkur ferð í Norræan húsið og tökum sýningarstjórann Thomas Pausz tali um Himnu.

Haukur Þorgeirsson, rannsóknarprófessor, segir okkur frá skáldunum sem sömdu Íslendingasögurnar og endar á Njáls sögu. Var höfundurinn einhver frændi Snorra Sturlusonar - eða kannski frænka hans?

Gallerí Kichin var stofnað af þeim Skúla Thayer og Silju Rún Högnadóttur en upphafi miðaðist galleríið við eina óræða mublu sem þau fundu í Góða hirðinum. Mublan fékk heimili í vinnustofu þeirra í Listaháskólanum og með tímanum umbreyttist hún í sýningarrými. Í fyrra fór Kichin svo í samstarf við listahátíð í Reykjavík og úr urðu sex sýningar sem hófu göngu sína við upphaf listahátiðar og opna með viku millibili fram í júlí. Í þættinum lítum við inn í Kling og Bang og fáum að heyra af verkefninu.

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Föstudaginn 12. júní var Lestin tekin upp í Klúbbi Listahátíðar í Iðnó. Við veltum fyrir okkur stöðu listarinnar í samtímanum - á tímum snjallsíma, samfélagsmiðla, gervigreindar, á tímum þegar lýðræðið á undir högg að sækja, á stríðstímum, verðbólgutímum, á tímum Trump og tækni-kapítalisma.

Getur listin sagt eitthvað nýtt og áhugavert um þessa tíma, getur hún haft einhver alvöru áhrif, þegar hún þarf stöðugt að keppa við alla aðra afþreyingu á netinu, á samfélagsmiðlum, í athyglishagkerfinu.

Við ræðum við tvo listamenn, Cristophe Meierhans og Mat Dryhurst.

Fréttir

Fréttir

Forstjóri Heilbrigðisstofnunar Norðurlands segir að verkferlum hafi verið fylgt, þegar beiðni um sjúkrabíl var hafnað um helgina. Maður frá Skagaströnd hringdi beint í stofnunina og óskaði eftir sjúkrabíl eftir að hann náði ekki sambandi við Neyðarlínu þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir.

Samkeppniseftirlitið kannar enn hvort lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti fyrsta maí hafi skilað sér að fullu til neytenda. Forstjóri þess segir ótímabært að meta hvort olíufélög verði beitt sektum.

Verjendur fimm sakborninga í hoppukastalamálinu svokallaða fóru í dag fram á að málinu yrði vísað frá dómi. Meira en þrjú ár eru liðin síðan ákæra var gefin út.

Sviðsstjóri Netöryggismiðstöðvar Íslands vill sambærilegt bann hér á landi og bresk stjórnvöld kynntu í morgun, um samfélagsmiðlanotkun barna.

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Bresk stjórnvöld kynntu í morgun áform um bann við notkun samfélagsmiðla. Bannið nær til barna undir 16 ára aldri. Sviðsstjóri Netöryggismiðstöðvar Íslands vill sambærilegt bann hér á landi.

Dómur var kveðinn upp í dag yfir Mariusar Borg Høiby, stjúpsyni norska krónprinsins. Hann var dæmdur í fjögurra ára fangelsi fyrir tvær nauðganir og ofbeldi í nánu sambandi. Hann ætlar að áfrýja dómnum.

En við byrjum á menguðum jarðveg.

Nokkur vel valin lög

frá Veðurstofu Íslands

Dánarfregnir.

Hljóðritun frá tónleikum Kórs Hallgrímskirkju sem fram fóru á Listahátíð í Reykjavík, 7. júní í Hallgrímskirkju.

Tónleikarnir báru yfirskriftina Samhljómur kynslóða: Hildur Guðnadóttir og Jón Nordal. Þar mættust tvær kynslóðir íslenskrar tónsköpunar í áhrifamikilli dagskrá sem sameinaði verk eftir Jón Nordal (1926–2024) og Hildi Guðnadóttur (f. 1982).

Árið 2026 markar hundrað ár frá fæðingu Jóns Nordals, eins merkasta tónskálds Íslands á síðustu öld. Á tónleikunum var meðal annars flutt hið stórbrotna verk hans Óttusöngvar á vori, ásamt Toccötu fyrir orgel.

Hátíðarlistamaður Listahátíðar í Reykjavík 2026 er Hildur Guðnadóttir, sem hefur hlotið alþjóðlega viðurkenningu fyrir tónsmíðar sínar fyrir kvikmyndir, sjónvarp og tónleikaverk. Á tónleikunum voru flutt þrjú verk eftir hana: What is the Matter, Vichnaya Pamyat og Fólk fær andlit.

Ásamt Kór Hallgrímskirkju koma fram söngkonurnar Álfheiður Erla Guðmundsdóttir sópran og Hanna Dóra Sturludóttir messósópran, Björn Steinar Sólbergsson orgelleikari, Bryndís Halla Gylfadóttir sellóleikari og Frank Aarnink slagverksleikari.

Stjórnandi: Steinar Logi Helgason.

Umsjón: Arndís Björk Ásgeirsdóttir.

Sameinuðu þjóðirnar hafa útnefnt árið 2025 ár skammtafræðinnar.

„Leggðu þig á láðið, hvar lækjarbunur hvína. Farðu svo að þenkja þar um þig og sköpunina," orti skáldið Sigurður Breiðfjörð á fyrri hluta 19. aldar. Við veljum okkur vænan íslenskan lautarbarm, látum okkur falla í dúnmjúkan mosann og hlýðum á streymi vatnsins allt um kring. Hefjum þar að þenkja um það smæsta, og í senn það stærsta; eindir jarðar, minnstu einingar alls og einskis samkvæmt skammtafræðinni. Í þessari þáttaröð horfum við á jörðu og himinsfar, hafsins firna díki, „Gættu að rétt, hver þú ert þar í þessu stóra ríki," eins og Sigurður Breiðfjörð orðaði það. Í þessum þáttum, frá 2023, kynnum við okkur heim skammtafræðinnar, og brjótum heilann um tímann, svarthol, grátt efni, hvítt efni og raunar allra handa efni.

Umsjón: Anna Gyða Sigurgísladóttir.

„Leggðu þig á láðið, hvar lækjarbunur hvína. Farðu svo að þenkja þar um þig og sköpunina," orti skáldið Sigurður Breiðfjörð á fyrri hluta 19. aldar. Við veljum okkur vænan íslenskan lautarbarm, látum okkur falla í dúnmjúkan mosann og hlýðum á streymi vatnsins allt um kring. Hefjum þar að þenkja um það smæsta, og í senn það stærsta; eindir jarðar, minnstu einingar alls og einskis samkvæmt skammtafræðinni. Í þessari þáttaröð horfum við á jörðu og himinsfar, hafsins firna díki, „Gættu að rétt, hver þú ert þar í þessu stóra ríki," eins og Sigurður Breiðfjörð orðaði það. Við kynnum okkur heim skammtafræðinnar, í því ljósi brjótum við heilann um tímann, svarthol, grátt efni, hvítt efni og raunar allra handa efni.

Umsjón: Anna Gyða Sigurgísladóttir.

Ævisaga Árna prófasts Þórarinssonar. Þórbergur Þórðarson skráði. Pétur Pétursson les í hljóðritun frá 1988.

Ævisaga Árna prófasts Þórarinssonar. Skráð af Þórbergi Þórðarsyni.

Pétur Pétursson les.

frá Veðurstofu Íslands

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Við heyrðum í Ingu Eydal í dag, hún var í hljóðstofu fyrir norðan og við ræddum við hana um föður hennar Ingimar Eydal tónlistarmann en þessa dagana er einmitt verið að auglýsa tónleika honum til heiðurs, en hann hefði orðið níræður í haust. Ingimar lék á píanó og var einn vinsælasti hljómsveitarstjóri á Íslandi og fjölhæfur tónlistarmaður. Ingimar var einnig vinsæll kennari og tók virkan þátt í bæjarlífinu á Akureyri. Ingimar stofnaði eigin hljómsveit 1962, Hljómsveit Ingimars Eydal sem lék í Sjallanum á Akureyri um margra áratuga skeið.

Við skruppum á Þjóðskjalasafn Íslands og töluðum við Brynhildi Ingvarsdóttur fagstjóra miðlunar og útgáfu þar á bæ. Hún sagði frá hinum ýmsu leiðum miðlunar til að almenningur eigi sem greiðastan aðgang að safninu.

Lesandi vikunnar í þetta sinn var Vilhjálmur Pétursson rithöfundur og þýðandi. Hann var að gefa út fyrstu skáldsögu sína, nóvelluna, Harðindi, sem fékk fljúgandi start og vann samkeppnina Nýjar raddir hjá Forlaginu. En svo sagði hann okkur auðvitað frá því hvað hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Vilhjálmur talaði um eftirfarandi bækur og höfunda:

Huldukonan e. Fríðu Ísberg

Irpa e. Hildi Knútsdóttur

Project Hail Mary e. Andy Weir

Góðir Íslendingar e. Huldar Breiðfjörð

Minnisbók e. Sigurð Pálsson

Tónlistin í þættinum:

María Ísabel / Hljómsveit Ingimars Eydal (J. Moreno & L. Moreno, texti Ásta Sigurðardóttir)

Vor í Vaglaskógi / Hljómsveit Ingimars Eydal (Jónas Jónasson, texti Kristján frá Djúpalæk)

Reyndu aftur / Mannakorn (Magnús Eiríksson)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Föstudaginn 12. júní var Lestin tekin upp í Klúbbi Listahátíðar í Iðnó. Við veltum fyrir okkur stöðu listarinnar í samtímanum - á tímum snjallsíma, samfélagsmiðla, gervigreindar, á tímum þegar lýðræðið á undir högg að sækja, á stríðstímum, verðbólgutímum, á tímum Trump og tækni-kapítalisma.

Getur listin sagt eitthvað nýtt og áhugavert um þessa tíma, getur hún haft einhver alvöru áhrif, þegar hún þarf stöðugt að keppa við alla aðra afþreyingu á netinu, á samfélagsmiðlum, í athyglishagkerfinu.

Við ræðum við tvo listamenn, Cristophe Meierhans og Mat Dryhurst.