Bæn og hugleiðing að morgni dags.

Í þáttunum Steypiregn kynnir Margrét Kristín Blöndal tónlistarmenn og tónlistarkonur sem hafa átt ríkan þátt í gera heiminn enn betri og fegurri. Í hverjum þætti er einn listamaður tekinn fyrir og verk hans kynnt fyrir hlustendum.

Þættirnir voru áður á dagskrá árið 2014.

Útvarpsfréttir.

Umsjón: Una Margrét Jónsdóttir.

Haustið 2024 fundust á söfnum áður óþekkt tónverk eftir tvo af mestu tónsnillingum sögunnar. Á Tónlistarsafninu í Leipzig fannst Serenaða í C-dúr eftir Wolfgang Amadeus Mozart, verk fyrir tvær fiðlur og bassa. Verkið hefur verið kallað „Ganz kleine Nachtmusik“ (Mjög lítið næturljóð) í stíl við hið fræga tónverk Mozarts „Eine kleine Nachtmusik“ (Lítið næturljóð), en hið nýtundna verk er samið mun fyrr, sennilega á árunum 1766-69. Á Morgan-bóka- og minjasafninu í New York fannst áður óþekktur Vals í a-moll eftir Frédéric Chopin, stuttur vals fyrir píanó. Tónverkin verða bæði flutt í þættinum „Á tónsviðinu“ auk annarra verka eftir tónskáldin. Umsjón með þættinum hefur Una Margrét Jónsdóttir.

Leikin eru lög eftir dægurlagahöfunda sem hafa annarsvegar verið samin sem dans- og dægurlög en síðan hlotið útbreiðslu sem kórlög, kvartettasöngvar eða einsöngslög. Hinsvegar eru leikin lög eftir dægurlagahöfunda sem eru sérstaklega hugsuð af þeirra hálfu sem einsöngslög eða kórlög. Lögin eru eftir Gunnar Þórðarson, Magnús Kjartansson, Jóhann G. Jóhannsson, Jón Jónsson frá Hvanná, Jónas Jónasson, Hörð G. Ólafsson, Geirmund Valtýsson, bræðurna Jónas og Jón Múla Árnasyni, Spilverk þjóðanna og Finn Torfa Stefánsson.

Ennfremur er endurflutt erindi sem Magnús Thoroddsen, þáverandi borgardómari og formaður Stúdentafélags Reykjavíkur, hélt 1. desember 1969. Hann fjallar um sögu félagsins og helstu áhrifamenn félagsins frá stofnun þess, auk þess sem hann ræðir það sem efst er á baugi árið 1969, s.s. virkjunarmál, stóriðjumál, inngönguna í EFTA o.fl.

Umsjón hefur Jónatan Garðarsson.

(Áður á dagskrá 1999)

frá Veðurstofu Íslands.

Að „sampla“ í tónlist merkir að fá að láni hljóðbrot úr eldra lagi. Þessi aðferð hefur tíðkast í rúm fjörutíu ár, sérstaklega í hipphoppi, þar sem bassalínur og hljómar úr eldri diskólögum og fönki voru lengi grunnurinn að tónlistinni sem var rappað við, en er útbreidd í nær allri popptónlist samtímans.

Í þessari þáttaröð segir Atli Bollason sögu þessarar aðferðar - tónklippilistarinnar -

frá árdögum hennar í módernískri tónlist fimmta áratugarins, gegnum hipphopp níunda áratugarins

Velt er upp lögfræðilegum álitamálum, en tónklippilistin hefur reynt mjög á

höfundarréttarlög. Tónklippilistin er einnig sett í samhengi við póstmódernískar kenningar um textatengsl og spurt hvort endurvinnsla af þessu tagi sé leikur að innantómum vísunum

sem endurspegli óhæfi til að fást við eigin samtíma, eða hvort hún komi á hugmyndafræðilegum tengslum við verkin sem á undan fóru í því skyni að varpa nýju, fersku og merkingarbæru ljósi á nútíðina.

Hvernig kallast tónklippilistin á við sambærilegar aðferðir í myndlist og bókmenntum? Hver er munurinn á því að nota þekkt hljóðbrot og óþekkt? Hver er framtíð tónklippilistar þegar hægt er að framleiða „ímynduð hljóðbrot“ í einni svipan með aðstoð gervigreindar?

Hugmyndin um fundin hljóð kom upp í akademískri samtímatónlist fljótlega eftir seinna stríð og kallast á við „ready-made“ hugmynd Marcels Duchamps. Verk fyrir hljómsveitir og segulband. Dúkkaði líka upp síðar í hápródúseraðri popptónlist Bítlanna og Beach Boys.

* Musique concréte, ítalski fútúrisminn, Pierre Schaeffer, Karlheinz Stockhausen, John Cage,

Bítlarnir, Beach Boys, ready-made, collage

Æskulýðsdagurinn

Sr. Jónína Ólafsdóttir

Organisti: Kári Þormar

Barna- og unglingakór Hafnarfjarðarkirkju, stjórnandi Helga Sigríður Kolbeins

Hljóðfæraleikur er í höndum nemenda í tónlistarskóla Hafnarfjarðar. Á selló leikur Salome Santoni Grétudóttir, Gítarsveit skipa: Bjarki Þór Ólafsson, Bjargar Jón Sigþórsson, Halldór Magnús Guðbjartsson, Ísól Eyja Brown og Mikael Máni Bjarnason. Á fiðlu leikur Hilmir Sveinsson og um meðleik sjá Kári Þormar og Jón Rafnsson. Söngur er í höndum Barna- og unglingakórs Hafnarfjarðarkirkju og félaga úr Kór Öldutúnsskóla. Um lestur ritningarlestra sjá: Magni Þór Karlsson, Baldur Helgi Einarsson, Salome Santoni Grétudóttir, Eyþór Ingi Gunnarsson og Freyja Lillý Danielsdóttir.

Tónlistin í messunni:

Fyrir predikun:

Forspil: Svanurinn, lag: Camille Saint – Saéns. Salome Santoni Grétudóttir leikur á selló.

1) Sálmurinn um fuglinn, Lag og texti Olga Guðný Árnadóttir,

2) Takk, Lag og texti Hafdís Huld Alisdair Wright,

3) Ég vil dvelja í skugga vængja þinna, Lag Debbie McNeil og texti Gunnar Böðvarsson

4) Ákall,Ralf Siegel Menunger og texti Jónbjörg S. Eyjólfsdóttir

Eftir predikun:

1) Ständchen eftir Franz Schubert. Nemendur úr Tónlistarskóla Hafnarfjarðar leika á gítara.

2) Megi gæfan þig geyma/ Lag og texti: Nickomo Clarke

Eftirspil: Sónata í F-dúr, 1. Kafli, Adagio, Höfundur: G.F Handel. Hilmir Sveinsson leikur á fiðlu.

Íslenskt lag eða tónverk.

Útvarpsfréttir.

Stjórnvöld í Íran hóta Bandaríkjunum og Ísrael hefndum eftir dráp á æðstaklerk landsins, Khamenei, í gær. Íranir komu saman í nótt og í morgun, ýmist til að syrgja hann eða fagna falli hans. Við ræðum við utanríkisráðherra í hádegisfréttum.

Norðvestan hríð eða stórhríð er spáð norðaustanverðu landinu eftir hádegi á morgun. Færð spillist líklega á fjallvegum. Appelsínugular og gular veðurviðvaranir hafa verið gefnar út.

Dómsmálaráðherra segir ótímabært að segja hvort lögreglustjóranum á Vestfjörðum verði vikið frá störfum, eftir að kvartað var undan hegðun hans á þorrablóti Flateyringa

Haukar urðu í gærkvöld bikarmeistarar karla í handbolta eftir öruggan sigur á ÍR.

Í Krakkaheimskviðum fjöllum við um fréttir af því sem gerist ekki á Íslandi, en tengist því samt stundum. Karitas kafar í heimsmálin ásamt góðum gestum og fjallar á einfaldan, skýran og skemmtilegan hátt um allt milli himins og jarðar.

Umsjón: Karitas M. Bjarkadóttir

Í þessum þætti Krakkaheimskviða fræðist Karitas um ramadan með fréttamanninum Ólöfu Ragnarsdóttur og Embla Bachmann kíkir í Stórmoskuna í Reykjavík og ræðir við unga múslima um hátíðina.

Í þættinum er dreginn fram samanburður á verkum eftir Halldór Laxness og prentuðum heimildum um Jökuldalsheiði frá svipuðu tímaskeiði.

Hjörtur Pálsson les nokkra kafla úr Sjálfstæðu fólki eftir Halldór Laxness: Heimkoman, Útirauðsmýri, Dagur, Gæðingurinn og Hundurinn og sál o.fl.

Guðrún Birna Hannesdóttir les úr Völuskjóðu eftir Guðfinnu Þorsteinsdóttur (Erlu).

Baldvin Halldórsson les úr Tímariti Máls og menningar 1955 - Heiðin, bókmenntagrein eftir Peter Hallberg.

Rúrik Haraldsson les kaflann Pólitísk sápa úr Ævisögu Benedikts Gíslasonar frá Hoftegi.

Umsjón: Gunnar Valdimarsson

Þátturinn var fyrst á dagskrá 24. júlí 1977.

Þáttur fyrir áhugafólk um listir og menningu. Ljósi varpað á það sem efst er á baugi hverju sinni, menningin nær og fjær skoðuð frá ólíkum sjónarhornum og skapandi miðlar settir undir smásjána.

Úrval úr Lestarþáttum vikunnar.

Útvarpsfréttir.

Tónhjólið snýst og snýst og upp koma sögur af tónlist, nýrri og gamalli. Ólíkar stefnur og straumar skjóta upp kolli og líka hljóðfæri, hugtök og túlkunarmöguleikar. Hugað verður að einhverju því sem hæst ber á tónlistarsviðinu í heimi sígildrar tónlistar og djasstónlistar á hverjum tíma.

Farið yfir ævi og störf raftónlistarkonunannar Eliane Radigue í tónum og tali.

Eliane Radigue (f. 1932 - d. 2026) kom víða við í heimi raftónlistar á ævinni, vann með bæði segulbönd og hljóðgervla en eftir aldamótin sneri hún blaðinu við og samdi alfarið hljóðfæratónlist í tónverkaröð sem nefnist OCCAM. Verk Radigue eru íhugul, löng og breytast hægt en eru áhrifamikil og dáleiðandi. Um miðjan áttunda áratugin gerðist Radigue búddisti og voru verk hennar á síðari hluta 20. aldarinnar innblásin af tíbetskri búddaspeki. Í Tónhjólinu 1. mars er ævi þessa magnaða tónskálds rakin og leikin brot úr verkum af ýmsum tímabilum ferils hennar.

Tónlist í þættinum:

Etude (1969)

Stress Osaka (1970)

Chry-ptus (1971)

Biogenesis (1974)

Elimination of Desires (úr Songs of Milarepa) (1983) Flytjendur: Lama Kunga Rinpoche og Robert Ashley.

Kyema (úr Trilogie de la Mort) (1988)

L'ile Re-Sonante (1998)

Occam IV (2012) Flytjandi: Julia Eckhardt: Víóla. Hljóðön, 2021.

Occam Delta XIX (2018) Flytjendur: Yannick Guedon - Viola da Gamba og rödd, Carol Robinson - Birbinye, Bertrand Gauget - altsaxófónn.

Þáttur um íslensku og önnur mál.

Umsjón: Anna Sigríður Þráinsdóttir og Guðrún Línberg Guðjónsdóttir

Það kennir ýmissa grasa hjá Eiríki Hreini Finnbogasyni í Daglegu máli í febrúar 1956. Í tveimur þáttum tekur hann fyrir bréf frá áhugamönnum um íslenskt mál um til dæmis viðtengingarhátt í ef-setningum; orðin eldhúsbekkur og ginnkeyptur; notkunarsvið sagnarinnar byggja; og verkaskiptingu orðanna eitthvað og eitthvert.

Fréttir

Austurland á fimmta áratug síðustu aldar. Frásagnir tengdar hernámi Breta þar.

Atburðir sem aldrei liðu úr huga þeirra sem tókust á við lífið í kjölfar þeirra.

Umsjón og dagskrárgerð: Guðrún Hálfdánardóttir

Tæknimaður: Lydía Grétarsdóttir.

Íslenska ríkið skuldbatt sig til þess að greiða ekkjum sjómanna, sem létust á hafi úti af völdum stríðsátakanna, bætur. En hvað með bónda og börnin sem létust af völdum handvammar af hálfu breska hersins og hvernig metum við mannslíf?

Viðmælendur í þættinum eru: Friðþór Eydal, Guttormur Metúsalemsson og Ragnheiður Kristjánsdóttir.

frá Veðurstofu Íslands

Gestur úr Mannlega þættinum talar um bækur.

Lesandi vikunnar í Mannlega þættinum í þetta sinn var svo Gunnar Lárus Hjálmarsson, betur þekktur sem Dr. Gunni. Við fengum hann til að segja okkur frá því hvaða bækur hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Gunnar talaði um eftirfarandi bækur og höfunda:

Einn, tveir þrír, fjór... Bítlarnir í tímanna rás e. Craig Brown (Þýð. Helgi Ingólfsson)

Tune in e. Mark Lewisohn

Ævisögur Charles Mingus, Thelonious Monk og Chet Baker

Bækur Braga Ólafssonar, Braga Páls Sigurðsson og Ólaf Gunnarsson

Kokkáll e. Dóra DNA

Bjarmalönd e. Val Gunnarsson

Reyndu aftur, ævisaga Magnúsar Eiríkssonar e. Tómas Hermannsson

Boy on Fire um Nick Cave e. Matt Mordue

The Big Midwwk, Life inside the Fall e. Steve Hanley

Fréttaskýringaþáttur sem fjallar á ítarlegan og lifandi hátt um heimsmálin, um allt það sem ekki gerist á Íslandi.

Umsjón: Birta Björnsdóttir og Bjarni Pétur Jónsson.

Endalok verða rauður þráður í Heimskviðum í dag. Það eru vægast sagt umdeild endalok þáttaraðarinnar Stranger things, en óhætt að segja að það séu margir ósáttir við þau. Svo eru það möguleg endalok almannaþjónustumiðla í Bandaríkjunum.

Það er stefna bandaríkjastjórnar að draga úr umfangi þessara miðla sem reka staðbundnar útvarps- og sjónvarpsstöðvar um öll Bandaríkin. Núna séu komnir fjöldi sjálfstæðra miðla og það sé ekki aðeins úrelt fyrirkomulag að ríkið fjármagni miðlana heldur spilli það fyrir sjálfstæðri blaðamennsku. Við tölum við Ingibjörgu Þórðardóttur sem er fyrrverandi fréttastjóri BBC og CNN í Bandaríkjunum. Hún segir umræðuna um að ríkismiðlar hafi of mikil áhrif á fjölmiðlamarkaðinn góða og gilda en hún eigi ekki við Bandaríkjunum. Almannaþjónustumiðlarnir, NPR og PBS, eigi ekki roð í stærstu einkamiðlana og hvarf þeirra hefði lítil eða engin áhrif á þá. En það myndi hins vegar gera fjölmiðlalandslandslagið bæði einhæfara og fátæklegra.

Svo er það eitt helsta flaggskip Netflix-streymisveitunnar - Stranger Things. Aðdáendur þáttanna eru margir hverjir vægast sagt ósáttir við hvernig þættirnir enduðu. Sprottið hafa upp ýmsar samsæriskenningar meðal annars um hvort endalokin séu raunveruleg.

Duffer-bræður, skaparar þáttanna, eru sagðir hafa misst boltann í blálokin - eða er þetta kannski bara snilldar markaðssetning? Það hlýtur alla vega að vera ákveðin snilld að fá fólk til þess að vera enn að tala um þættina og jafnvel að horfa á þá aftur og aftur, til að finna vísbendingar og lesa milli línanna.

Að „sampla“ í tónlist merkir að fá að láni hljóðbrot úr eldra lagi. Þessi aðferð hefur tíðkast í rúm fjörutíu ár, sérstaklega í hipphoppi, þar sem bassalínur og hljómar úr eldri diskólögum og fönki voru lengi grunnurinn að tónlistinni sem var rappað við, en er útbreidd í nær allri popptónlist samtímans.

Í þessari þáttaröð segir Atli Bollason sögu þessarar aðferðar - tónklippilistarinnar -

frá árdögum hennar í módernískri tónlist fimmta áratugarins, gegnum hipphopp níunda áratugarins

Velt er upp lögfræðilegum álitamálum, en tónklippilistin hefur reynt mjög á

höfundarréttarlög. Tónklippilistin er einnig sett í samhengi við póstmódernískar kenningar um textatengsl og spurt hvort endurvinnsla af þessu tagi sé leikur að innantómum vísunum

sem endurspegli óhæfi til að fást við eigin samtíma, eða hvort hún komi á hugmyndafræðilegum tengslum við verkin sem á undan fóru í því skyni að varpa nýju, fersku og merkingarbæru ljósi á nútíðina.

Hvernig kallast tónklippilistin á við sambærilegar aðferðir í myndlist og bókmenntum? Hver er munurinn á því að nota þekkt hljóðbrot og óþekkt? Hver er framtíð tónklippilistar þegar hægt er að framleiða „ímynduð hljóðbrot“ í einni svipan með aðstoð gervigreindar?

Hugmyndin um fundin hljóð kom upp í akademískri samtímatónlist fljótlega eftir seinna stríð og kallast á við „ready-made“ hugmynd Marcels Duchamps. Verk fyrir hljómsveitir og segulband. Dúkkaði líka upp síðar í hápródúseraðri popptónlist Bítlanna og Beach Boys.

* Musique concréte, ítalski fútúrisminn, Pierre Schaeffer, Karlheinz Stockhausen, John Cage,

Bítlarnir, Beach Boys, ready-made, collage

Í Kúrs gerast nemendur við Háskóla Íslands dagskrárgerðarmenn; segja sögur, kafa í fræðin og spyrja spurninga. Leiðbeinendur: Þorgerður E. Sigurðardóttir og Anna Marsibil Clausen.

Viðtal við tvíburasysturnar Laufeyju og Björk Björnsdætur þar sem kafað er ofan í upplifun þeirra af því að vera eineggja tvíburasystur og hvaða kröfum þær mæta af samfélaginu, fyrir það eitt að vera tvíburar. Inn í þetta flétta ég fróðleik um eineggja tvíbura út frá rannsóknum sem ég kannaði og sagði einnig frá minni upplifun af því að vera eineggja tvíburi.

Umsjón: Brynhildur Yrsa Valkyrja

frá Veðurstofu Íslands

Sígild og samtímatónlist frá ýmsum tímum. Íslenskt og erlent í bland.

Tónlistin í þættinum:

Sónata nr. 4 í a moll op. 23 eftir Ludwig van Beethoven.

Verkið er í 3 þáttum:

I. Presto

II. Andante scherzoso, piu allegretto

III. Allegro molto

Flytjendur eru Isabelle Faust fiðluleikari og Alexander Melnikov píanóleikari.

Útgefið árði 2009 á plötunni Complete sonatas for piano and violin.

Söngljóð úr ljóðaflokknum Liederkreis op. 24 eftir Robert Schumann við ljóð eftir Heinrich Heine. Ljóðin í flokknum eru alls níu en leikin eru fjögur þeirra:

Nr. 3 Ich wandelte under den Bäumen

Nr. 5 Schöne Wiege meiner Leiden

Nr. 6 Warte, warte wilder Schiffmann

Nr. 9 Mit Myrten und Rosen

Andri Björn Róbertsson bassabaríton syngur, Ástríður Alda Sigurðardóttir leikur á píanó.

Hljóðritað í Salnum, Kópavogi 12.-15. apríl 2021.

Horn konsert nr. 1 í D-dúr eftir Franz Joseph Haydn.

Verkið er í þremur þáttum:

1. Allegro

2. Adagio

3. Allegro

Barry Tuckwell leikur einleik á horn ásamt hljómsveitinni Academy of St. Martin-in-the-Fields-sveitinni undir stjórn Neville Marriner.

Útgefið á plötunni Haydn concertos : trumpet, horn, cello árið 1967.

To fleeting pleasures make your court úr óratóríunni Samson eftir Georg Friedrich Händel. Renée Fleming sópran syngur, Hljómsveit upplýsingaaldarinnar leikur undir stjórn Harry Bicket.

Útgefið á plötunni Renée Fleming : Händel árið 2004.

Umsjónarmaður spjallar um hvaðeina milli himins og jarðar, oft af sögulegu tagi, les forvitnilega texta úr ýmsum áttum, bæði íslenska og erlenda, og reynir af öllum mætti að hafa ofan af fyrir hlustendum þá klukkustund sem þátturinn stendur. Umsjón: Illugi Jökulsson.

Árið 1944 gaf Ólafur Jóhann Sigurðsson út skáldsöguna Fjallið og drauminn sem hlaut yfirleitt mjög góða dóma, þótt sumir væru upp og ofan, t.d. dómur Halldórs Laxness. En ein persóna bókarinnar, niðursetningurinn Ásta vitlausa, varð sérlega umdeild enda lýsing á ævi hennar sérlega ofboðsleg. Undir lok þáttar víkur svo að alþýðukonunni Önnu frá Moldnúpi sem nánar segir af í næsta þætti.