Bæn og hugleiðing að morgni dags.

Séra Solveig Lára Guðmundsdóttir flytur.

Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Björn Þór Sigbjörnsson, Þórunn Elísabet Bogadóttir og Gígja Hólmgeirsdóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Í dag eru 50 ár liðin síðan Helgi Hóseasson skvetti skyri á alþingismenn og aðra sem gengu frá Dómkirkjunni til þingsetningarfundar í Alþingishúsinu. Með því vakti hann enn og aftur athygli á kröfu sinni um að skírnarsáttmáli hans yrði ógiltur með formlegum hætti. Honum varð að þeirri ósk sinni. Atburðurinn var rifjaður upp.

Gunnar Björnsson, forseti Skáksambands Íslands, var gestur þáttarins klukkan hálf átta. Rætt var um svindl í skák en bandarískur skákmaður að nafni Hans Niemann er grunaður um að hafa svindlað í a.m.k. eitthundrað skákum. Þá sagði hann frá Afmælishátíð Einvígis aldarinnar en síðar í mánuðinum fer fram keppni átta stórmeistara í Fischer slembiskák sem er nýtt afbrigði skákar, kennt við heimsmeistarann fyrrverandi. Meðal þátttakenda verður Magnús Carlsen heimsmeistari.

Vegurinn um Vatnsnes er með verri vegum landsins og áralöng barátta heimamanna í Húnaþingi vestra fyrir úrbótum enn ekki skilað sér í framkvæmdum. Unnur Valborg Hilmarsdóttir sveitarstjóri fór yfir málið. Hún ræddi líka um veðrið í gær sem ekki varð jafnvont og óttast var.

Hið íslenska þjóðvinafélag hélt afmælisfund á dögunum. Félagið var stofnað 1871 og er með elstu félögum landsins. Forseti þess, Guðrún Kvaran, prófessor emeritus, sagði frá sögu þess og starfsemi.

Tónlist:

Blue Moon - Ella Fitzgerald,

Nótt - Tríó Guðmundar Ingólfssonar.

Umsjón: Björn Þór Sigbjörnsson.

Útvarpsfréttir.

Útvarpsfréttir.

Umsjón: Ásrún Brynja Ingvarsdóttir

Tæknimaður: Mark Eldred

Útvarpsfréttir.

Gestir úr öllum kimum þjóðfélagsins deila sögu sinni með hlustendum. Umsjón: Sigurlaug M. Jónasdóttir.

Jón Kalman og Elfar segja frá kvikmyndinni Sumarljósi og svo kemur nóttinn,

Morgunleikfimi með Halldóru Björnsdóttur.

Útvarpsfréttir.

Veðurstofa Íslands.

Dægurflugur og söngvar frá ýmsum tímum.

Umsjón: Jónatan Garðarsson.

Leikin eru lög eftir Neil Sedaka, Carole King og Gerry Goffin sem íslenskir flytjendur hafa hljóðritað og sungið, ýmist á íslensku eða ensku.

Flytjendur eru HLH flokkurinn, Lúdó og Stefán, Björgvin Halldórsson, Hljómar, The Boys, Eyjólfur Kristjánsson, Páll Rósinkranz, Rut Reginalds og Erna Gunnarsdóttir.

Umsjón: Jónatan Garðarsson.

Útvarpsfréttir.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Í tilefni af bleikum október stendur Kraftur, stuðningsfélag fyrir ungt fólk sem greinst hefur með krabbamein og aðstandendur, fyrir viðburðinum Kröftug kvennastund í Iðnó á morgun. Þar koma fram konur sem deila reynslu sinni, hvert þær sækja sinn styrk og hvernig þær hafa tekist á við áskoranir, hvort sem er í starfi eða persónulega lífinu. Hulda Bjarnadóttir, forseti Golfsambands Íslands, fjölmiðlakona og fyrrum framkvæmdastjóri Krafts, greindist með BRCA genið og lét fjarlægja brjóstin og eggjastokkana í kjölfarið af greiningunni. Hulda sagði okkur sína reynslusögu í þættinum í dag.

Við fengum nýjan vinkil frá Guðjóni Helga Ólafssyni. Í dag bar hann vinkilinn við bankastarfsemi í víðu samhengi, eins og hann orðar það.

Í þetta sinn var lesandi vikunnar Bragi Ólafsson rithöfundur. Það er að koma út ný bók eftir hann sem við fengum hann til að segja okkur frá en svo fengum við hann auðvitað til að segja okkur frá því hvað hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina.

Tónlist í þættinum í dag:

Sólarsamban / Rebekka Blöndal (Ásgeir Ásgeirsson, Rebekka Blöndal og Stefán Örn Gunnlaugsson)

Lay it Down / Everyl Brothers (Gene Thomas)

Crazy / Patsy Cline (W. Nelson)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Dánarfregnir.

Yfirlit hádegisfrétta kl. 12 virka daga.

Útvarpsfréttir.

Fólk úr ýmsum áttum flytur stuttar hugleiðingar sem tengjast sama umfjöllunarefni.

Umsjón hefur Emily Lethbridge, rannsóknardósent á nafnfræðisviði Stofnunar Árna Magnússonar í íslenskum fræðum

Íslenskt lag eða tónverk.

Útvarpsfréttir.

Minnst tíu eru látnir eftir að Rússar gerðu eldflaugaárás á fjölda borga í Úkraínu í morgun, þar á meðal höfuðborgina, Kyiv. Forseti Rússlands segir árásina svar Rússa við því að mikilvæg brú við Krímskaga var sprengd um helgina. Leiðtogar vestrænna ríkja hafa fordæmt þessa árás og ítrekað stuðning við Úkraínu

Tveir karlar á fimmtudagsaldri eru í gæsluvarðhaldi í tengslum við lát konu á sextugsaldri. Konan fannst látin í bíl í Túnunum í Reykjavík á laugardagsmorgun.

Átök innan verkalýðshreyfingarinnar voru ofarlega í huga þingfulltrúa á ASÍ þinginu sem sett var í morgun, en einnig komandi kjarasamningar og verkefni næstu vikna.

Veðurviðvaranir vegna norðanstorms og úrkomu, sem gekk yfir landið í gær og í nótt, eru fallnar úr gildi. Björgunarsveitir fóru í yfir 30 verkefni vegna óveðursins. Þrír biðu af sér veðrið í fjöldahjálparstöð í Vík í Mýrdal í nótt.

Hæstiréttur hefur vísað máli gegn fyrrverandi bankastjóra MP banka frá dómi vegna mistaka Endurupptökudóms. Fyrir vikið stendur sýknudómur úr héraðsdómi þrátt fyrir að hann hafi áður verið sakfelldur í Hæstarétti.

Íslenskir tónlistarmenn eru hvattir til að fara í verkfall í tengslum við tónlistarhátíðina Iceland Airwaves til að mótmæla þátttöku Icelandair í að flytja hælisleitendur úr landi. Iceland Airwaves segist ekki skilja hvaða hagsmunum það þjóni að knésetja mikilvægustu hátíð íslenskrar tónlistar.

Opin og gagnrýnin umræða um vísindi, nýsköpun, umhverfi, fréttir og samfélagsmál.

Netfang: [email protected]

Fyrirætlanir frumkvöðulsins og auðkýfingsins Elon Musk um að kaupa samfélagsmiðilinn Twitter virðast aftur vera komnar á dagskrá eftir að hann dró til baka tilboð sitt upp á meira en 40 milljarða dala. Björn Berg Gunnarsson deildarstjóri greiningardeildar Íslandsbanka hefur fylgst rækilega með þessu máli.

Við tölum um máltækni og leiðir til að gera íslenskunni hærra undir höfði í ört vaxandi tæknisamfélagi. Vilhjálmur Þorsteinsson er framkvæmdastjóri Miðeindar, sem sérhæfir sig í máltækni og gervigreind.

Málfarsmínútan er á sínum stað í umsjón Önnu Sigríðar Þráinsdóttur.

Í neytendaspjallinu ræðum við um málefni leigjenda. Kolbrú Villadsen lögfræðingur hjá leigjendaaðstoðinni ræðir málin.

Útvarpsfréttir.

Í þættinum verður ferðast á fáfarnar en áhugaverðar slóðir vítt og breitt um veröldina. Saga hvers staðar verður rakin og tónlist tengd honum leikin. Í hverjum þætti verður rætt við fólk sem hefur ferðast um viðkomandi land og það segir frá þeim áhrifum sem það varð fyrir af náttúru og menningu. Netfang þáttarins: <a href="mailto:[email protected]">[email protected]</a>

Umsjón Magnús R. Einarsson. Þættirnir eru einnig á hlaðvarpi RÚV <a href="http://www.ruv.is/podcast"> HLAÐVARP RÚV</a>

Auður Bjarnadóttir jógakennari og leikstjóri segir frá hvernig hún heillaðist af jóga, fór til Bandaríkjanna til að læra þau fræði og hvert jóga hefur leitt hana síðan þá.

Útvarpsfréttir.

Fréttaskýringaþáttur sem fjallar á ítarlegan og lifandi hátt um heimsmálin, um allt það sem ekki gerist á Íslandi.

Umsjón: Birta Björnsdóttir og Bjarni Pétur Jónsson.

Rúmur mánuður er í að heimsmeistaramótið í knattspyrnu hefjist í Katar. Mótið er haldið í skugga ásakana um gróf mannréttindabrot þarlendra stjórnvalda gegn farandverkafólki. Opinberum tölum stjórnvalda í Katar yfir þá sem hafa látist við uppbyggingu fyrir heimsmeistaramótið ber alls ekki saman við tölur sem fjölmiðlar og mannréttindasamtök hafa. Þau síðarnefndu segja þúsundir farandverkamanna hafa látist frá áriu 2010 þegar Katar var valið sem mótshaldari árið 2022. Stjórnvöld í Katar skrá hins vegar andlát langflestra verkamanna af náttúrulegum orsökum. Birta Björnsdóttir og Bjarni Pétur Jónsson fjalla um heimsmeistaramótið í skugga mannréttindabrota og ræða við Þorkel Gunnar Sigurbjörnsson, íþróttafréttamann og Bryndísi Bjarnadóttur, herferðastjóra Íslandsdeildar Amnesty International.

Mette Frederiksen, forsætisráðherra Danmerkur, boðaði til kosninga fyrr í þessari viku. Þær fara fram fyrr en áætlað var, nánar tiltekið 1. nóvember. Fjórir danskir stjórnmálaflokkar hafa skipt um forystu á kjörtímabilinu sem sömuleiðis hefur einkennst af ýmsum hneykslismálum. Hallgrímur Indriðason fer yfir pólitíkina í Danaveldi og nýtur aðstoðar Boga Ágústssonar í yfirferð sinni.

Heimskviður er fréttaskýringaþáttur um erlend málefni, um allt það sem gerist ekki ekki á Íslandi. Umsjón með þættinum hafa Birta Björnsdóttir, Bjarni Pétur Jónsson og Sunna Valgerðardóttir.

Útvarpsfréttir.

Þáttur fyrir áhugafólk um listir og menningu. Ljósi varpað á það sem efst er á baugi hverju sinni, menningin nær og fjær skoðuð frá ólíkum sjónarhornum og skapandi miðlar settir undir smásjána.

Á þessu ári hefði eitt vinsælasta leikskáld allra tíma, Moliere, orðið 400 ára. Af því tilefni verður blásið til afmælisveislu í þremur þáttum sem hefst á miðvikudag í Veröld, húsi Vigdísar. Þar verður mikið um dýrðir, fyrirlestrar og leiklestrar, en dagskráin á að höfða til allra sem hafa áhuga leikhúsi, þýðingum og bara franskri menningu almennt. Guðrún Kristinsdóttir og Sveinn Einarsson hafa staðið í undirbúningi og þau verða gestir okkar hér rétt á eftir.

Á dögunum kom út ný íslensk þýðing á rúmlega tvö hundruð ára gamalli bók sem skrifuð var á enska tungu og fjallar um líf og ástir hefðarfólks í útsveitum Lundúna. Þegar skáldsaga Jane Austen, Sense and sensibility, kom fyrst út í Bretlandi árið 1811 var þar ekki getið um höfund, heldur stóð þar aðeins ?by a lady? - eða eftir konu, á titilsíðu bókarinnar. Vinsældir ritverka Jane Austen hafa aukist mjög síðustu áratugi og nú er þetta klassíska skáldverk loksins komið út á íslensku, í þýðingu Silju Aðalsteinsdóttur. Titill sögunnar, Aðgát og örlyndi, vísar í einkennandi og ólíkt lundarfar aðalpersónanna tveggja, systranna Elinor og Marianne. Rithöfundurinn og þýðandinn Silja Aðalsteinsdóttir er gestur okkar í þætti dagsins og segir okkur aðeins frá þýðingunni og skáldskap Jane Austen.

RIFF, árlegri kvikmyndaveislu haustsins lauk í gær. Við hér í Víðsjá fórum á nokkrar myndir en ætlum að segja ykkur frá tveimur þeirra: Corsage í leikstjórn hinnar austurrísku Marie Kreutzer, og Veru, í leikstjórn einnig Tizzu Covi og Rainer Frimmel.

Og svo heyrum við líka ljúfa tóna í þætti dagsins, af nýjustu hljómplötu Víkings Heiðars Ólafssonar.

Útvarpsfréttir.

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Í gær lauk alþjóðlegri kvikmyndahátíð í Reykjavík og verðlaunahafar hátíðarinnar tilkynntir. Við kynnum okkur sigurmyndina í flokki íslenskra stuttmynda, teiknimyndina Að elta fugla eftir Unu Lorenzen.

Fróða Jónssyni, dýraatferlisfræðingi, er menningarheimur dýra hugleikinn. Í seinustu viku flutti hann pistil um söng hnúfubaksins, að þessu sinni veltir hann fyrir sér áhaldanotkun kráka og því hvort krákur séu menn.

Líklega hefur minnihluti hlustenda heyrt minnst á franska heimspekinginn Bruno Latour sem lést úr kabbameini nú um helgina, 75 ára gamall. En það eru hins vegar fáir hugsuðir sem hafa haft jafn mikil áhrif á undanförnum áratugum og Latour, áhrif á hugsun okkar á tímum upplýsingaóreiðu, loftslagsbreytinga og þess sem kallað hefur verið mannöldin - anthropocene.

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Spegillinn 10.okt 2022

Umsjón: Kristján Sigurjónsson

Tæknimaður: Mark Eldred

Skotmörk í hefndarárásum Rússa á Úkraínu í dag voru mikilvægir innviðir og fjölfarnir staðir á háannatíma. Minnst ellefu fórust og um hundrað særðust.

Óvissustigi almannavarna hefur verið lýst yfir vegna mögulegs jökulhlaups úr Grímsvötnum Þar sem vatnsstaða í Grímsvötnum er lág er ekki búist við stóru hlaupi og mannvirki eru ekki talin í hættu.

Mennirnir sem sitja í gæsluvarðhaldi vegna hryðjuverkarannsóknar lögreglu ræddu sín á milli um morð á verkalýðsleiðtogum, meðal annars Sólveigu Önnu Jónsdóttur formanni Eflingar. Hún segir ömurlegt að upplifa slíkt.

Formaður fjárlaganefndar Alþingis segir það vekja spurningar um fagmennsku að starfsmenn Bankasýslunnar hafi þegið veitingar og tækifærisgjafir frá Íslandsbanka og fleirum við sölu á hlut ríkisins í bankanum.

Dómsmálaráðherra telur að laga þurfi vankanta í útlendingalögum með því að ganga lengra en hefur verið gert. Hann ætlar að gera ríkisstjórninni grein fyrir tillögum þess efnis.

Lengri umfjöllun:

Það mátti glögglega skynja spennu hjá þeim 300 fulltrúum verkalýðsfélaga sem mættir voru á 45. þing Alþýðusambands Íslands í Reykjavík í morgun. Þing sambandsins stendur yfir í þrjá daga og verður ný forysta ASÍ kjörin á miðvikudag. En hver eru brýnustu verkefni verkalýðshreyfingarinnar á næstu vikum? Óttast hinn almenni félagsmaður átök og sundrung innan hreyfingarinnar? Kristján Sigurjónsson ræddi við nokkra þingfulltrúa fyrir þingsetningu í morgun, þar á meðal Hörð Guðbrandsson hjá Verkalýðsfélagi Grindavíkur og Halldóru Sigríði Sveinsdóttur formann Bárunnar á Suðurlandi.

Hitabylgjur verða svo ofsafengnar á næstu áratugum í nokkrum heimshlutum að þeir verða óbyggilegir fólki. Grípa verður til enn harðari aðgerða en hingað til ef koma á í veg fyrir enn frekari hlýnun jarðar af völdum gróðurhúsalofttegunda. Samhæfingarskrifstofa aðgerða Sameinuðu þjóðanna í mannúðarmálum (OCHA) og Alþjóðaráð Rauða krossins (IFRC) birtu í dag sameiginlega skýrslu um ástand og horfur í loftslagsmálum í aðdraganda Loftslagsráðstefnu SÞ. Ásgeir Tómasson tók saman.

Íslenskur vinnumarkaður er mjög kynskiptur og ekki eru öll störf lögð að jöfnu. Lög um að allir skuli fá sömu laun fyrir sömu vinnu hafa verið í gildi í meira en sextíu ár á Íslandi en þrátt fyrir það er enn launamunur milli kynja. Viðkvæðið um að ekki megi bera saman epli og appelsínur dugir ekki til að fanga allt sem felst í launa- og tekjumun að mati Heiðar Margrétar Björnsdóttur hagfræðings BSRB, sem fór fyrir starfshóp um endurmat

Í Krakkakiljunni er fjallað um barnabækur úr öllum áttum, bæði gamlar og nýjar. Fulltrúar bókaormaráðs KrakkaRÚV koma í heimsókn til okkar, segja frá og spyrja höfundinn út í bókina.

Umsjón: Jóhannes Ólafsson og Sigyn Blöndal

Guðni Líndal kíkir í heimsókn og spjallar við Sölva Þór um eina splunkunýju bókin sína; Bráðum áðan.

Guðni býr í Skotlandi svo við nýttum tækifærið fyrst hann var á Íslandi og fengum hann til að spjalla við okkur um bækurnar um hana Þrúði líka, sem eru fyrir aðeins yngri lesendur. Bækurnar um Þrúði eru frægar fyrir frábæra titla t.d. Stelpan sem týndi bróður sínum í ruslinu (og komst í kynni við bollamörgæsir og leðjubirni) og Steplan sem sigldi kafbát niður í kjallara (og lenti í sápufólki og smáninjum.

Bókaormur: Sölvi Þór Jörundsson

Rithöfundur: Guðni Líndal Benediktsson

Umsjón: Sigyn Blöndal

Veðurstofa Íslands.

Dánarfregnir.

Hljóðritanir frá sumartónlistarhátíðum víðs vegar að úr Evrópu.

Hljóðritun frá tónleikum sópransöngkonunnar Lise Davidsen og píanóleikarans Leif Ove Andsnes á tónlistarhátíðinni í Turku í Finnlandi, 15. ágúst s.l.

Á efnisskrá eru sönglög eftir Edvard Grieg og Richard Strauss.

Umsjón: Guðni Tómasson.

Opin og gagnrýnin umræða um vísindi, nýsköpun, umhverfi, fréttir og samfélagsmál.

Netfang: [email protected]

Fyrirætlanir frumkvöðulsins og auðkýfingsins Elon Musk um að kaupa samfélagsmiðilinn Twitter virðast aftur vera komnar á dagskrá eftir að hann dró til baka tilboð sitt upp á meira en 40 milljarða dala. Björn Berg Gunnarsson deildarstjóri greiningardeildar Íslandsbanka hefur fylgst rækilega með þessu máli.

Við tölum um máltækni og leiðir til að gera íslenskunni hærra undir höfði í ört vaxandi tæknisamfélagi. Vilhjálmur Þorsteinsson er framkvæmdastjóri Miðeindar, sem sérhæfir sig í máltækni og gervigreind.

Málfarsmínútan er á sínum stað í umsjón Önnu Sigríðar Þráinsdóttur.

Í neytendaspjallinu ræðum við um málefni leigjenda. Kolbrú Villadsen lögfræðingur hjá leigjendaaðstoðinni ræðir málin.

Útvarpsfréttir.

Veðurstofa Íslands.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Í tilefni af bleikum október stendur Kraftur, stuðningsfélag fyrir ungt fólk sem greinst hefur með krabbamein og aðstandendur, fyrir viðburðinum Kröftug kvennastund í Iðnó á morgun. Þar koma fram konur sem deila reynslu sinni, hvert þær sækja sinn styrk og hvernig þær hafa tekist á við áskoranir, hvort sem er í starfi eða persónulega lífinu. Hulda Bjarnadóttir, forseti Golfsambands Íslands, fjölmiðlakona og fyrrum framkvæmdastjóri Krafts, greindist með BRCA genið og lét fjarlægja brjóstin og eggjastokkana í kjölfarið af greiningunni. Hulda sagði okkur sína reynslusögu í þættinum í dag.

Við fengum nýjan vinkil frá Guðjóni Helga Ólafssyni. Í dag bar hann vinkilinn við bankastarfsemi í víðu samhengi, eins og hann orðar það.

Í þetta sinn var lesandi vikunnar Bragi Ólafsson rithöfundur. Það er að koma út ný bók eftir hann sem við fengum hann til að segja okkur frá en svo fengum við hann auðvitað til að segja okkur frá því hvað hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina.

Tónlist í þættinum í dag:

Sólarsamban / Rebekka Blöndal (Ásgeir Ásgeirsson, Rebekka Blöndal og Stefán Örn Gunnlaugsson)

Lay it Down / Everyl Brothers (Gene Thomas)

Crazy / Patsy Cline (W. Nelson)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Í gær lauk alþjóðlegri kvikmyndahátíð í Reykjavík og verðlaunahafar hátíðarinnar tilkynntir. Við kynnum okkur sigurmyndina í flokki íslenskra stuttmynda, teiknimyndina Að elta fugla eftir Unu Lorenzen.

Fróða Jónssyni, dýraatferlisfræðingi, er menningarheimur dýra hugleikinn. Í seinustu viku flutti hann pistil um söng hnúfubaksins, að þessu sinni veltir hann fyrir sér áhaldanotkun kráka og því hvort krákur séu menn.

Líklega hefur minnihluti hlustenda heyrt minnst á franska heimspekinginn Bruno Latour sem lést úr kabbameini nú um helgina, 75 ára gamall. En það eru hins vegar fáir hugsuðir sem hafa haft jafn mikil áhrif á undanförnum áratugum og Latour, áhrif á hugsun okkar á tímum upplýsingaóreiðu, loftslagsbreytinga og þess sem kallað hefur verið mannöldin - anthropocene.