Bæn og hugleiðing að morgni dags.

Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Forseti Bandaríkjanna heldur til Kína síðar í vikunni. Hvað verður rætt og hvernig er talað um Trump í Kína? Hvaða áhrif hefur staðan við Persaflóa? Guðbjörg Ríkey Thoroddsen Hauksdóttir, doktorsnemi og sérfræðingur hjá Alþjóðamálastofnun, ræddi þessi mál.

Keir Starmer berst fyrir pólitísku lífi sínu eftir kosningarnar í Bretlandi í síðustu viku, og ekki í fyrsta sinn. Kristján Guy Burgess alþjóðastjórnmálafræðingur ræddi um stöðu Starmers, niðurstöðu kosninganna og breytingarnar sem orðið hafa á breskum stjórnmálum.

Fimm handrit eru komin til Íslands á láni frá Svíþjóð og þau verða til sýnis í Eddu frá og með morgundeginum. Svanhildur Óskarsdóttir og Margrét Eggertsdóttir rannsóknarprófessorar komu í þáttinn og sögðu frá því handritunum og því hvernig þau enduðu í Svíþjóð.

Tónlist:

Mamas and Papas - Monday, Monday.

Mamas and Papas - Dedicated to the one I love.

Janis Ian - At seventeen.

Ragnheiður Gröndal - Rauðir skógar.

07:30

Útvarpsfréttir.

08:30

Gestir úr öllum kimum þjóðfélagsins deila sögu sinni með hlustendum. Umsjón: Sigurlaug M. Jónasdóttir.

Morgunleikfimi með Halldóru Björnsdóttur.

Veðurstofa Íslands.

Dægurflugur og söngvar frá ýmsum tímum.

Umsjón: Jónatan Garðarsson.

Annar þáttur af sex þar sem leikin eru nokkur lög sem samin hafa verið við ljóð Davíðs Stefánssonar. Núna eru það ljóð sem birtust í annarri og þriðju ljóaðabókum hans, Kvæði, árið 1922 og Kveðja árið 1924. Jakob V. Hafstein syngur eigið lag við ljóðið Lapi, listamannakrá í Flórens, Haukur Morthens syngur lag Jóns frá Hvanná við ljóðið um Capri Katarinu, Páll Jóhannesson syngur lag Jóns Björnssonar við ljóðið um Bláa hellinn, Kristjana Arngrímsdóttir syngur eigið lag við ljóðið Ég nefni nafnið þitt, tvíeykið Ylja flytur lagið Konan með sjalið, Haukur Morthens syngur um Rósamundu, lag eftir Unni Sveinsdóttur. Örvar Kristjánsson flytur lagið Komdu inn í kofann minn og Óskar Pétursson syngur Dalakofann. Berti Möller syngur með Hljómsveit Svavars Gests lagið Útlaginn eftir Gunnar Pál Ingólfsson, Álftagerðisbræður syngja lag Sigvalda Kaldalóns við ljóðið Hamraborgin og Sunna Ingólfsdóttir syngur Þú skalt farmanns kufli klæðast eftir Ingólf Steinsson. Umsjón: Jónatan Garðarsson.

Dánarfregnir.

Yfirlit hádegisfrétta kl. 12 virka daga.

Fólk úr ýmsum áttum flytur stuttar hugleiðingar sem tengjast sama umfjöllunarefni.

Íslenskt lag eða tónverk.

Útvarpsfréttir.

Daglegur þáttur um stór og lítil fréttamál í umsjón Inga Freys Vilhjámssonar og Ingvars Þórs Björnssonar.

Pétur Ármannsson arkitekt skrifaði nýlega grein sem birtist í Morgunblaðinu þar sem hann gagnrýndi veitingu byggingaréttar til lóðahafa hér á landi á þeim forsendum að litið væri á þennan byggingarétt sem eign viðkomandi. Hann kallaði slíka veitingu byggingaréttar ,,gjafakvóta”.

Hvað á Pétur við þessu? Rætt er við hann í þætti dagsins og gagnrýni hans sett í samhengi við bensínstöðvalóðina á Egilsgötu 5 sem fasteignaþróunarfélagið Klasi seldi með miklum hagnaði árið 2024.

Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsosn

Anna Gyða Sigurgísladóttir ræðir við fólk um einstakar hugmyndir sem mótað hafa skilning okkar á heiminum. Trú, heimspeki og vísindi eru efst á baugi, og kann fortíð og samtíð að vera skeytt saman með hjálp hnýsilegs arkífs ríkisútvarpsins.

Áfram er fjallað um þær íslensku konur sem gerðust kaþólskar nunnur á síðustu öld. Þáttastjórnanda bárust forvitnilegar ábendingar um systur Stanislaus (f. Guðrún Una Gísladóttir, 1912-1956). Líf hennar er því til skoðunar í þætti dagsins. „Sumir segja að hún hafi verið dálítið þung á bárunni, erfið í viðkynningu, jafnvel skapstór,“ segir í sögu Jósefssystra eftir Ólaf H. Torfason. Rætt er við þrjár konur sem þekktu systur Stanislaus. Allrahanda minningar skjóta upp kollinum sem og svör við stórum spurningum, eins og: Hvers vegna gekk hún í klaustur?

Við sögu kemur húsbruni, sígarettukarton, látinn unnusti, Gauksstaðir, Jósefína á Nauthóli, köld egg, líkkistur sem liggja þétt í Landakotskirkjugarði og ýmislegt fleira.

Viðmælendur: Guðrún Jóna Sigurjónsdóttir, Unnur Þorsteinsdóttir og Hjördís Sveina Sigurgeirsdóttir.

Sígild og samtímatónlist frá ýmsum tímum. Íslenskt og erlent í bland.

Tónlistin í þættinum:

Fantaisie pour flûte et piano en ut majeur, op.79 (fantasía fyrir flautu og píanó í C-dúr) eftir Gabriel Fauré. Michel Debost leikur á þverflautu og með honum á píanó leikur Jean-Philippe Collard. Útgefið á plötunni Musique de chambre: Vol. I (1979).

Sinfónía nr. 1, „Polyphonic“ eftir Arvo Pärt. Þættirnir eru: I. Kanon og II. Preludio e fuga. Sinfóníuhljómsveit Íslands leikur, stjórnandi er Eva Ollikainen. Útgefið á plötunni Complete Symohonies (2026) (Útgáfudagur: 16.04.2026)

Chant de linos eftir André Jolivet. Emilía Rós Sigfúsdóttir leikur á þverflautu og Ástríður Alda Sigurðardóttir á píanó. Útgefið á plötunni Portrait (2013).

Serenaða fyrir strengjasveit (1978) eftir Valentin Silvestrov. Kammersveitin Musica Viva leikur undir stjórn Alexanders Rudin. Útgefið á plötunni Valentin Silvestrov 1996.

La lune blanche luit dans les bois úr ljóðaflokknum La Bonne Chanson op. 61 eftir Gabriel Fauré. Ljóðið er eftir Paul Verlaine. Anne-Sofie von Otter mezzósópran syngur. Með henni leika: Bengt Forsberg á píanó; Nils-Erik Sparf á fiðlu; Ulf Forsberg á fiðlu; Matti Hirvikangas á lágfiðlu og Mats Lidström á selló. Útgefið á plötunni The artist's album (1998). Útgefandi: Deutsche Grammophon.

Þáttur um bókmenntir, bæði hér heima og úti í heimi. Hlustendum er fylgt í gegnum lestur athyglisverðra bókmenntaverka og rætt við höfunda, útgefendur og fræðimenn um stefnur, strauma, tákn og tilvísanir.

Umsjón: Jóhannes Ólafsson.

„Heimska fólks felst í því að eiga svör við öllu. Viska skáldsögunnar felst í því að eiga spurningar við öllu,“ sagði Milan Kundera á einum stað. Og í þættinum í dag munu eflaust vakna ýmsar spurningar. Þessa vikuna verðum við með hugann við karnivalíska skáldsögu um réttláta reiði, útlegð og ofbeldi en líka samhygð og mennsku. Við rýnum í nýja skáldsögu eftir Almar Stein Atlason, Mold er bara mold – litla systir mín fjöldamorðinginn. Almar sem hefur hingað til verið áberandi í myndlistinni og sem gjörningalistamaður en kemur skeiðandi á ritvöllinn með skáldsögu og það í þremur bindum saman í kassa. Við drögum fram sparistellið, Mikail Bakhín og kenningar um gróteskuna og karnívalið af þessu tilefni. Mold er bara mold er rússíbani, saga full af hasar, ádeilu og íróníu.

Í lokin fylgjum við því eftir með samtali við Heiðu Vigdísi Sigfúsdóttur sem veltir með mér vöngum yfir undiröldu í menningarefni nútímans, meðal annars bók Almars, þar sem dregnar eru fram í dagsljósið afleiðingar hinna ströngu hefða og viðmiða vestrænna samfélaga, um miðjuna og jaðarinn, hvað við erum oft félagslega nærsýn og gleymin – og já hvernig listin sýnir „normið“ í nýju ljósi.

Viðmælendur: Almar Steinn Atlason og Heiða Vigdís Sigfúsdóttir

Lesari: Jóhann Egill Jóhannsson

Tónlist: Pista (Fresh Start) - Los Bitchos / Bang bang (My baby shot me down) - Nancy Sinatra / I'm Kin - Colleen

Umsjón: Jóhannes Ólafsson

Útvarpsfréttir.

Þáttur fyrir áhugafólk um listir og menningu. Ljósi varpað á það sem efst er á baugi hverju sinni, menningin nær og fjær skoðuð frá ólíkum sjónarhornum og skapandi miðlar settir undir smásjána.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir.

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Fréttir

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Nokkur vel valin lög

frá Veðurstofu Íslands

Dánarfregnir.

Tónhjólið snýst og snýst og upp koma sögur af tónlist, nýrri og gamalli. Ólíkar stefnur og straumar skjóta upp kolli og líka hljóðfæri, hugtök og túlkunarmöguleikar. Hugað verður að einhverju því sem hæst ber á tónlistarsviðinu í heimi sígildrar tónlistar og djasstónlistar á hverjum tíma.

Í Tónhjóli dagsins beinum við hlustum okkar að ástralskri samtímatónlist. Tónlistarmenn sem leggja til efni í þáttinn eru meðal annarra Judith Hamman, Sam Dunscombe, Ben Frost, Anthony Burr og Anthony Pateras.

Tónlist í þættinum:

Af The Long Exhale með Anthony Burr og Anthony Pateras:

doesn’t show og faded into the light mist

Af The traces of a mistake, the most simple one possible the reactions of even younger children með Anthony Pateras og Rohan Drape:

Distance bestows then takes right back

Af Music for Cello and Humming með Judith Hamman:

Down to Dust eftir Anthony Pateras

Af Chroma með Lawrence English og Loscil:

Sienna

Meradalir II með Ben Frost og Francesco Fabris

Two Forests með Sam Dunscombe

Who knows where the time goes með Nina Simone

Anna Gyða Sigurgísladóttir ræðir við fólk um einstakar hugmyndir sem mótað hafa skilning okkar á heiminum. Trú, heimspeki og vísindi eru efst á baugi, og kann fortíð og samtíð að vera skeytt saman með hjálp hnýsilegs arkífs ríkisútvarpsins.

Áfram er fjallað um þær íslensku konur sem gerðust kaþólskar nunnur á síðustu öld. Þáttastjórnanda bárust forvitnilegar ábendingar um systur Stanislaus (f. Guðrún Una Gísladóttir, 1912-1956). Líf hennar er því til skoðunar í þætti dagsins. „Sumir segja að hún hafi verið dálítið þung á bárunni, erfið í viðkynningu, jafnvel skapstór,“ segir í sögu Jósefssystra eftir Ólaf H. Torfason. Rætt er við þrjár konur sem þekktu systur Stanislaus. Allrahanda minningar skjóta upp kollinum sem og svör við stórum spurningum, eins og: Hvers vegna gekk hún í klaustur?

Við sögu kemur húsbruni, sígarettukarton, látinn unnusti, Gauksstaðir, Jósefína á Nauthóli, köld egg, líkkistur sem liggja þétt í Landakotskirkjugarði og ýmislegt fleira.

Viðmælendur: Guðrún Jóna Sigurjónsdóttir, Unnur Þorsteinsdóttir og Hjördís Sveina Sigurgeirsdóttir.

Ævisaga Árna prófasts Þórarinssonar. Þórbergur Þórðarson skráði. Pétur Pétursson les í hljóðritun frá 1988

Ævisaga Árna prófasts Þórarinssonar. Fagurt mannlíf. Þórbergur Þórðarson skráði. Pétur Pétursson byrjar lesturinn.

Þátturinn var fyrst á dagskrá 18. apríl 1988.

frá Veðurstofu Íslands

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Blood Harmony er samstarfsverkefni systkinanna Arnar, Aspar og Bjarkar Eldjárn sem hófst snemma árs 2021 þegar heimsfaraldurinn skall á og þau voru flutt í heimahagana fyrir norðan. Þau umbreyttu kjallaranum á æskuheimilinu Tjörn í upptökustúdíó og hófu að taka upp lög. Nú, fimm árum síðar er loksins komið að því að fagna útgáfu plötunnar sem kemur út á vínyl þau halda upp á með útgáfutónleikum á miðvikudaginn. Þau komu þrjú til okkar í dag.

Helga Lára Þorsteinsdóttir, safnstjóri RÚV, kom svo til okkar í dag með enn einn gullmolann af safni RÚV. Í þetta sinn af lakkplötu, brot frá 1948 úr þættinum Úr skólalífinu. Þar fengum við að heyra kynningu á starfi Húsmæðraskóla Reykjavíkur og framsetningin var mjög áhugaverð. Nokkrar stúlkur úr skólanum leiklesa handrit þar sem þær léku sig sjálfar að segja frá því hvað þær eru að gera í skólanum og starfinu þar. Í rauninni leikin kynning á starfi skólans. Helga Lára sagði okkur betur frá þessu og leyfði okkur að heyra.

Lesandi vikunnar í Mannlega þættinum í þetta sinn var svo Friðrik Sólnes, en hann er rafvirki og kennir rafvirkjun í Fjölbrautaskólanum í Breiðholti. Við fengum hann til að segja okkur frá því hvað hann hefur verið að lesa undanfarið og svo hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Friðrik talaði um eftirfarandi bækur og höfunda:

Fátækt fólk e. Tryggva Emilsson

Svartfugl e. Gunnar Gunnarsson

Heimsljós e. Halldór Laxness

Kæri fáviti e. Virginie Despentes

A Confederacy of Dunces e. John Kennedy Toole 2666 e. Roberto Bolaño

Tónlistin í þættinum:

Betri tíð / Stuðmenn (Valgeir Guðjónsson og Þórður Árnason)

Way Home / Blood Harmony (Örn Eldjárn Kristjánsson)

Landsímalína / Spilverk þjóðanna (Valgeir Guðjónsson og Sigurður Bjóla Garðarsson)

UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.