Bæn og hugleiðing að morgni dags.

Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Norrænt samstarf var á dagskrá hjá okkur í dag. Dagur Norðurlandanna var í gær. Dagbjört Hákonardóttir er formaður Íslandsdeildar Norðurlandaráðs og situr jafnframt í forsætisnefnd ráðsins. Hún talaði meðal annars um hugsanlega stækkun Norðurlandaráðs; Grænlendingar, Færeyingar og Álendingar vilja fulla aðild.

Arthúr Björgvin Bollason og Berlínarspjallið var á sínum stað á Morgunvaktinni. Í dag sagði Arthúr okkur meðal annars frá Wolfram Weimer sem fer með menningarmál fyrir þýsku ríkisstjórnina; hann er í meira lagi umdeildur fyrir verk sín.

Sinfóníuhljómsveit Íslands er á hljómleikaferðalagi. Að baki eru þrennir tónleikar í Sviss og fram undan tvennir í Þýskalandi. Sveitin leikur í Heildelberg í kvöld. Guðni Tómasson framkvæmdastjóri Sinfóníunnar er með í för; við heyrðum í honum og spurðum auðvitað um viðtökur í Sviss.

Tónlist:

Anne Linnet - Tusind stykker.

Trine Dyrholm - Smuk som et stjerneskud.

Kian Soltani - Stúlkan frá Shiraz.

Berlínarfílharmonían - Flying Theme (from E.T. The Extra-Terrestrial).

07:30

Útvarpsfréttir.

08:30

Gestir úr öllum kimum þjóðfélagsins deila sögu sinni með hlustendum. Umsjón: Sigurlaug M. Jónasdóttir.

Arnhildur talar um góðar hugmyndir, Feneyjartvíæringinn í arkitektúr, lavaform og fallegar byggingar.

Morgunleikfimi með Halldóru Björnsdóttur.

Veðurstofa Íslands.

Umsjón: Kristján Kristjánsson.

Lagalistinn:

Alison Krauss & The Union Station - Oh, Atlanta.

Hank Williams - Jambalaya (On The Bayou).

ROY ORBISON - Oh, Pretty Woman.

Ann Cole - Got My Mojo Workin' (But It Just Won't Work On You).

Hirth Martinez - Altogether alone.

Beatles, The - Twist And Shout.

PETER GABRIEL - Sledgehammer.

BOBBY MCFERRIN - Don't Worry Be Happy.

Bob Marley - Simmer Down.

Eddie Cochran - Summertime Blues.

Albert Collins - Too Tired.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Hver eru helstu einkenni áfalla, hverjar eru afleiðingar og hver eru úrræði út frá fræðum og reynslu. Út er komin bókin Áfall, hvað svo? eftir Dr. Sigrúnu Sigurðardóttur, prófessor við háskólann á Akureyri, og fjallar um áföll, afleiðingar þeirra og úrræði. Bókin byggir á fræðilegum grunni og eigin reynslu höfundar og í henni kynnir Sigrún leiðir til bata. Hver eru helstu einkenni áfalla, hverjar eru afleiðingar og hver eru úrræði út frá fræðum og reynslu? Sigrún fræddi okkur um þetta í þættinum í dag.

Helga Arnardóttir var með Heilsuvaktina hjá okkur í dag eins og annan hvern þriðjudag. Lilja Kjalarsdóttir lífefnafræðingur vissi í rúman áratug að hún væri með bracca genið sem getur valdið lífshættulegu krabbameini. Móðir hennar greindist með bracca krabbamein og lést eftir erfiða baráttu árið 2022. Í langan tíma hikaði Lilja við að fara í fyrirbyggjandi aðgerð til að minnka líkurnar á að hún fengi sjúkdóminn. Hún var í eftirliti um langa hríð en einn daginn eftir samveru með konum í Bracca samtökunum tók hún ákvörðun og lét verða af því að fara í tvöfalt brjóstnám og hyggst láta fjarlægja eggjastokkana þar á eftir. Með tvöföldu brjóstnámi minnkuðu líkurnar á krabbameini úr 60-80% prósentum niður í tvær prósentur. Helga ræddi við hana skömmu eftir aðgerðina.

Tónlist í þættinum í dag:

Gleym mér ei / Sigrún Hjálmtýsdóttir (Valgeir Guðjónsson)

Appelsínugult myrkur / Una Torfa (Una Torfa og Hafsteinn Þráinsson)

Gleymmérei / Bríet og KK (Bríet Ísis Elfar, Lárus Örn Arnarson)

UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Dánarfregnir.

Yfirlit hádegisfrétta kl. 12 virka daga.

Fólk úr ýmsum áttum flytur stuttar hugleiðingar sem tengjast sama umfjöllunarefni.

Lilja Ósk Snorradóttir kvikmyndaframleiðandi talar um þolinmæði.

Íslenskt lag eða tónverk.

Útvarpsfréttir.

Gul veðurviðvörun vegna norðaustanhríðar féll úr gildi klukkan tólf, en gefin hefur verið út gul viðvörun fyrir allt landið sem tekur gildi snemma á fimmtudagsmorgun.

Veðurstofan hefur enn ekki geta metið hvort hægt sé að aflýsa hættustigi vegna snjóflóða á Seyðisfirði því lítið sést til fjalla. Þar þurftu um tíu manns að yfirgefa heimili sín í gær í varúðarskyni vegna mikillar snjókomuspár sem þó virðist ekki hafa gengið eftir að fullu.

Kjördagur er í Danmörku. Lars Lökke Rasmussen leiðtogi Moderaterne bauðst í gær óvænt til þess að leiða ríkisstjórnarmyndun án þess að verða forsætisráðherra, en stjórnmálaskýrandi segir ólíklegt að af því verði.

Akureyrarbær hyggst óska eftir að óviðeigandi framkoma leikskólastarfsmanns gagnvart barni á leikskólanum Tröllaborgum haustið 2024 verði tekin til rannsóknar hjá lögreglu. Málið var rannsakað á sínum tíma en látið niður falla.

Fríverslunarsamningur Evrópusambandsins og Ástralíu var handsalaður í gær, auk þess sem samkomulag um samstarf í varnar- og öryggismálum var staðfest. Fríverslunarsamningurinn er talinn geta aukið útflutning ESB-ríkja til Ástralíu um þriðjung næsta áratuginn.

Á þriðja hundrað jarðskjálfta hafa mælst á Reykjaneshrygg á síðasta sólarhring. Náttúruvársérfræðingur segir ekki ástæðu til að telja að skjálftahrinan sé undanfari eldgoss.

Dregið var í 32-liða úrslit bikarkeppni karla í fótbolta í hádeginu.

Daglegur þáttur um stór og lítil fréttamál í umsjón Inga Freys Vilhjámssonar og Ingvars Þórs Björnssonar.

Guðrún Glódís Gunnarsdóttir, leikkona og söngkona, varð fyrir ofbeldi þegar hún dvaldi á fósturheimili í Mosfellssveit á áttunda áratugnum. Eigandi heimilisins var þýsk kona, Waltraud Paulsen, og var það hún sem beitti þessu ofbeldi segir Guðrún Glódís.

Fósturheimilið var í heimahúsi hjá Waltraud sem bjó þar ásamt eiginmanni sínum og tveimur börnum. Waltraud er fædd árið 1935 og er ennþá á lífi.

Guðrun Glódís vill að þetta fósturheimili verði rannsakað nú þegar til stendur að skipa rannsóknarnefnd til að skoða Bakkakotsmálið og mögulega mál sem tengjast öðrum fósturheimilum.

Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Kerfið er safnvarp margra ólíkra þáttaraða sem eiga það sameiginlegt að taka á mismunandi málefnum innan kerfisins hverju sinni.

Umsjón: Guðrún Hálfdánardóttir

Aukinn áhugi er á starfsnámi meðal ungs fólks þrátt fyrir að íslenskt menntakerfi sé mjög bóknámsmiðað. Um leið er þrengt að starfsnámi þegar kemur að húsnæðismálum. Tækniskólinn er stærsti framhaldsskóli landsins og býður upp á fjölbreytt starfsnám. Viðmælendur í þættinum eru: Elsa Eiríksdóttir, Hildur Ingvarsdóttir, Kristjana Stella Blöndal, Þráinn Óskarsson og nokkrir nemendur í Tækniskólanum. Tæknimaður: Lydía Grétarsdóttir.

Íslensk jaðartónlist úr ýmsum áttum frá ýmsum hliðum. Umsjón: Árni Matthíasson

Umsjónarmaður spjallar um hvaðeina milli himins og jarðar, oft af sögulegu tagi, les forvitnilega texta úr ýmsum áttum, bæði íslenska og erlenda, og reynir af öllum mætti að hafa ofan af fyrir hlustendum þá klukkustund sem þátturinn stendur. Umsjón: Illugi Jökulsson.

Nú er Ódysseifur gestur Alkinosar konungs Fæeka sem lofar honum aðstoð við að komast heim til sín. Ekki gerir kappinn þó uppskátt um hver hann er. Haldin er mikil íþróttakeppni við hirð Alkinosar og nærvera Ódysseifs vekur mikla athygli.

Útvarpsfréttir.

Þáttur fyrir áhugafólk um listir og menningu. Ljósi varpað á það sem efst er á baugi hverju sinni, menningin nær og fjær skoðuð frá ólíkum sjónarhornum og skapandi miðlar settir undir smásjána.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir.

„Í mínu innra landslagi var tilfinningin svoldið eins og landslagið sem ég er að mála, svona slepptu, treystu og leyfðu þér að bráðna, leyfðu þér að vera eins og vorið á Hrafntinnuskeri,“ segir Tolli Morthens um yfirstandandi málverkasýningu í gallerí Þulu, sem hann kallar Fingraför árstíða. Verkin vann hann eftir göngu að Fjallabaki með góðum hópi fólks úr jaðarsettri stöðu, en Tolli segist hafa óbilandi trúa á hjálpræðinu sem felst í ástríðufullu sambandi við Móður Jörð. Meira af því í Víðsjá dagsins.

Við lítum einnig inn í Gallerí Port sem fagnar 10 ára afmæli í vikunni og heldur upp á það með nýjum verkum og tilkynningu um breytta tíma í Porti. Og einnig heyrum við hugvekju frá Freyju Þórsdóttur um hugarró og dómhörku.

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Við rýnum í sjónvarpsþættina Heated Rivalry sem hafa notið mikilla vinsælda að undanförnu - hómóerótísk ástarsaga á íshokkísvellinu. Þættirnir eru byggðir á bókaflokknum Game Changers eftir Rachel Reed og eru aðgengilegir á streymisveitu HBO. Brynja Hjálmsdóttir spjallar um þættina.

Við rifjum líka upp bíómynd um íshokkí sem naut mikilla vinsælda fyrir rúmlega 30 árum - en þar kom Ísland heldur betur við sögu.

Þorkell Þorkelsson er eini Íslendingurinn sem hefur markvisst ljósmyndað á stríðshrjáðum svæðum. Í janúar í fyrra deildi hann með okkur sinni reynslu af stríðs- og heimildaljósmyndun. Fagið hefur breyst mikið að undanförnu enda hefur það að miklu leyti færst úr höndum fagmanna á vegum stórra miðla yfir til fólksins sem býr sjálft við hörmungar aðstæður. Aðgengi okkar sem heima sitja, að slíkum myndum hefur einnig breyst töluvert. Við endurflytjum samtal þeirra Þorkels og Önnu Gyðu Sigurgísladóttur.

Fréttir

Fréttir

Formaður VR segir stjórnvöld þurfa að íhuga alvarlega að veita tímabundnar skattaundanþágur á eldsneyti til að draga úr verðbólguáhrifum. Forsendur kjarasamninga bresti líklega í haust.

Gjörbylta á flokkun og móttöku sjúklinga á bráðamóttökunni í Fossvogi til að koma í veg fyrir örtröð og troðning.

Rýmingar vegna snjóflóðahættu eru enn í gildi á Seyðisfirði. Vegurinn um Fagradal er lokaður og verður lokaður til morguns. Fjarðarheiðargöng eru nauðsynleg til að tryggja örugga heilbrigðisþjónustu á Austurlandi, segir framkvæmdastjóri lækninga á HSA:

Kjörstöðum verður lokað í Danmörku eftir rétt tæpan klukkutíma og gefin verði út útgönguspá.

Forsvarsmenn Norlandair hafa áhyggjur af því að ratsjá hafi verið tekin úr notkun á Akureyrarflugvelli, sem gat nýst vel í slæmu skyggni. Samgöngustofa segir búnaðinn ekki standast kröfur.

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Kosningabaráttan í Danmörku var snörp því Mette Fredediksen, leiðtogi jafnaðarmanna og forsætisráðherra, boðaði óvænt til kosninga fyrir tæpum mánuði. Í gær sagðist um fimmtungur danskra kjósenda ekki vera búinn að gera upp hug sinn. Það er búist við spennandi kosninganótt því mjótt verði á munum milli rauðu og bláu fylkinganna, Hallgrímur Indriðason hefur fylgst með lokasprettinum.

Til stendur að gjörbylta bráðamóttökunni í Fossvogi til að koma í veg fyrir þá örtröð og troðning sem hefur einkennt hana síðustu ár. Rafn Benediktsson framkvæmdastjóri bráða-, lyflækninga og endurhæfingarþjónustu á Landspítalanum vonar að breytingarnar marki tímamót.

Norska fótboltahetjan Erling Braut Haaland hefur fært heimabyggð sinni góða gjöf, rúmlega fjögurra alda gamla þýðingu á íslensku höfuðriti um norska konunga, Heimskringlu.

Nokkur vel valin lög

Nokkur vel valin lög

Lagalistinn:

Sara Mjöll Magnúsdóttir - Tangled.

frá Veðurstofu Íslands

Dánarfregnir.

Tónleikur er þáttur um tónlistarstefnur og tónlistarfræði, tónlistarmenn, tónskáld og tónlistarflytjendur.

Umsjón: Ingibjörg Eyþórsdóttir

Áður á dagskrá veturinn 2008-2009

Í Tónleiknum í dag flytur kanadíski píanóleikarinn Glenn Gould Goldberg-tilbrigðin eftir Johann Sebastian Bach. Goldberg-tilbrigðin voru fyrsta verkið sem Glenn Gould hljóðritaði, þegar hann var kornungur maður árið 1955. Árið 1981 hljóðritaði hann þau svo aftur og þannig rammar verkið inn lífsstarf Glenns Gould. Í þættinum verður leikið örstutt brot úr viðtali sem tekið var við hann í kanadíska ríkisútvarpinu, CBC eftir útkomu seinni upptökunnar, þar sem hann ræðir meðal annars hraðaval. Gould lést skömmu eftir að viðtalið var tekið.

Í þættinum fá hlustendur að heyra upptökuna frá 1955 og lokakafla upptökunnar frá 1981.

Tónlistarhljóðrit frá ýmsum tímum úr safni útvarpsins

Tónlistarhljóðrit frá ýmsum tímum úr safni útvarpsins

Tónlistin í þættinum:

Rapsódía fyrir kontrabassa og píanó (2011) eftir Þórð Magnússon. Þórir Jóhannsson leikur á kontrabassa og Sólveig Anna Jónsdóttir á píanó. Verkið var pantað af Þóri Jóhannssyni og frumflutt í Reykjahlíðarkirkju við Mývatn í júlí 2011. Útgefið árið 2013 á plötunni: La poesie : kammertónlist eftir Þórð Magnússon

Nimrod (úr Enigma-tilbrigðunum, 1899) eftir Edward Elgar. Sinfóníuhljómsveit Íslands leikur undir stjórn Daníels Bjarnasonar. Hljóðritað á tónleikum í Eldborg, Hörpu árið 2019 - Klassíkin okkar - Tónlistarsagan þín. Georg Magnússon og Einar Sigurðsson stýrðu upptökum.

Nr. 6 Andante úr Sex þjóðlögum op. 6 fyrir fiðlu og píanó (1962) eftir Helga Pálsson. Björn Ólafsson leikur á fiðlu og Árni Kristjánsson á píanó. Hljóðritað 1963

Upptökur eru úr hljóðritasafni Ríkisútvarpsins. Þetta er fyrsta hljóðritun verksins.

Nú vil ég enn í nafni þínu, íslenskt þjóðlag í útsetningu eftir Ferdinand Rauter. Engel Lund syngur, Ferdinand Rauter leikur með á píanó.

Étude eftir Niccolo Paganini í umritun eftir Franz Liszt. Jórunn Viðar leikur einleik á píanó. Hljóðritun úr safni útvarps: Einleikur í útvarpssal. Hljóðritað 12.12.1947.

Sætröllskvæði, lag Jórunnar Viðar við íslenska þjóðvísu. Gunnlaugur Bjarnason, baríton syngur, og Eva Þyri Hilmarsdóttir leikur á píanó. Hljóðritun gerð á tónleikum í Salnum í Kópavogi árið 2023: Ár íslenska einsöngslagsins 2023 : Draumalandið).

Kerfið er safnvarp margra ólíkra þáttaraða sem eiga það sameiginlegt að taka á mismunandi málefnum innan kerfisins hverju sinni.

Umsjón: Guðrún Hálfdánardóttir

Aukinn áhugi er á starfsnámi meðal ungs fólks þrátt fyrir að íslenskt menntakerfi sé mjög bóknámsmiðað. Um leið er þrengt að starfsnámi þegar kemur að húsnæðismálum. Tækniskólinn er stærsti framhaldsskóli landsins og býður upp á fjölbreytt starfsnám. Viðmælendur í þættinum eru: Elsa Eiríksdóttir, Hildur Ingvarsdóttir, Kristjana Stella Blöndal, Þráinn Óskarsson og nokkrir nemendur í Tækniskólanum. Tæknimaður: Lydía Grétarsdóttir.

Skáldsaga Halldórs Laxness um hinn 18 ára gamla Stein Elliða kom út árið 1927 þegar Halldór var sjálfur 25 ára gamall.

Þessi saga um leit ungs manns að eigin lífsskoðunum þótti marka tímamót í íslenskri bókmenntasögu.

Valdimar Örn Flygenring las söguna fyrir útvarpið árið 1991.

Í 5., 6. og 34. lestri les Bára Lyngdal Magnúsdóttir ásamt Valdimar Erni og í 7. og 8. lestri les Guðrún S. Gísladóttir ásamt Valdimar.

frá Veðurstofu Íslands

Svanhildur Óskarsdóttir les sálmana í hljóðritun frá árinu 1998.

Árið 1944 var tekinn upp sá siður hjá Ríkisútvarpinu að lesa alla Passíusálma Hallgríms Péturssonar á föstunni.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Hver eru helstu einkenni áfalla, hverjar eru afleiðingar og hver eru úrræði út frá fræðum og reynslu. Út er komin bókin Áfall, hvað svo? eftir Dr. Sigrúnu Sigurðardóttur, prófessor við háskólann á Akureyri, og fjallar um áföll, afleiðingar þeirra og úrræði. Bókin byggir á fræðilegum grunni og eigin reynslu höfundar og í henni kynnir Sigrún leiðir til bata. Hver eru helstu einkenni áfalla, hverjar eru afleiðingar og hver eru úrræði út frá fræðum og reynslu? Sigrún fræddi okkur um þetta í þættinum í dag.

Helga Arnardóttir var með Heilsuvaktina hjá okkur í dag eins og annan hvern þriðjudag. Lilja Kjalarsdóttir lífefnafræðingur vissi í rúman áratug að hún væri með bracca genið sem getur valdið lífshættulegu krabbameini. Móðir hennar greindist með bracca krabbamein og lést eftir erfiða baráttu árið 2022. Í langan tíma hikaði Lilja við að fara í fyrirbyggjandi aðgerð til að minnka líkurnar á að hún fengi sjúkdóminn. Hún var í eftirliti um langa hríð en einn daginn eftir samveru með konum í Bracca samtökunum tók hún ákvörðun og lét verða af því að fara í tvöfalt brjóstnám og hyggst láta fjarlægja eggjastokkana þar á eftir. Með tvöföldu brjóstnámi minnkuðu líkurnar á krabbameini úr 60-80% prósentum niður í tvær prósentur. Helga ræddi við hana skömmu eftir aðgerðina.

Tónlist í þættinum í dag:

Gleym mér ei / Sigrún Hjálmtýsdóttir (Valgeir Guðjónsson)

Appelsínugult myrkur / Una Torfa (Una Torfa og Hafsteinn Þráinsson)

Gleymmérei / Bríet og KK (Bríet Ísis Elfar, Lárus Örn Arnarson)

UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Við rýnum í sjónvarpsþættina Heated Rivalry sem hafa notið mikilla vinsælda að undanförnu - hómóerótísk ástarsaga á íshokkísvellinu. Þættirnir eru byggðir á bókaflokknum Game Changers eftir Rachel Reed og eru aðgengilegir á streymisveitu HBO. Brynja Hjálmsdóttir spjallar um þættina.

Við rifjum líka upp bíómynd um íshokkí sem naut mikilla vinsælda fyrir rúmlega 30 árum - en þar kom Ísland heldur betur við sögu.

Þorkell Þorkelsson er eini Íslendingurinn sem hefur markvisst ljósmyndað á stríðshrjáðum svæðum. Í janúar í fyrra deildi hann með okkur sinni reynslu af stríðs- og heimildaljósmyndun. Fagið hefur breyst mikið að undanförnu enda hefur það að miklu leyti færst úr höndum fagmanna á vegum stórra miðla yfir til fólksins sem býr sjálft við hörmungar aðstæður. Aðgengi okkar sem heima sitja, að slíkum myndum hefur einnig breyst töluvert. Við endurflytjum samtal þeirra Þorkels og Önnu Gyðu Sigurgísladóttur.