Bæn og hugleiðing að morgni dags.

Séra Margrét Lilja Vilmundardóttir flytur.

Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Umsjónarmenn eru Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir.

Í spjalli um efnahag og samfélag ræddi Þórður Snær Júlíusson, ritstjóri Heimildarinnar, m.a. um hríðlækkað gengi hlutabréfa íslensku flugfélaganna og bankanna. Hann fór líka yfir þá leynd sem ríkir um styrki stjórnvalda til rannsókna og þróunar og sekt Íslandsbanka vegna ónógra varna gegn peningaþvætti.

Arthúr Björgvin Bollason sagði frá úrhellisrigningu í suðurhluta Þýskalands sem kostað hafa fjögur mannslíf, hann talaði um Franz Kafka en öld var í gær frá dauða hans og Evrópuþingskosningarnar fram undan.

Í síðasta hluta þáttarins ræddi Einar Sveinbjörnsson veðurfræðingur um óveðrið í dag og næstu daga. Veðráttan er líkari því sem gerist um hávetur en í sumarbyrjun.

Tónlist:

Will the circle be unbroken - June Carter Cash,

My heart in San Francisco - Gabrielle Cavassa og Joshua Redman,

Bátarnir á firðinum - Haukur Morthens,

Our delight - Bill Evans.

Útvarpsfréttir.

07:30

Útvarpsfréttir.

08:30

Útvarpsfréttir.

Morgunleikfimi með Halldóru Björnsdóttur.

Útvarpsfréttir.

Veðurstofa Íslands.

Umsjón: Kristján Kristjánsson.

Útvarpsfréttir.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Svavar Knútur er nýkomin úr tónleikaferðalagi um Ástralíu og Evrópu og nú er hann lagður af stað hringinn í kringum landið með tvöfalt nýtt plötualbúm í farteskinu. Þessi tónlist er á vissan hátt 15 ára úrvinnsla sorgar segir Svavar Knútur sem var í hljóðstofu RÚV á Akureyri í beinni útsendingu í dag.

Svo komu þær Áslaug Thorlacius og Björg Jóna Birgisdóttir í þáttinn til að segja okkur frá listnámi í Myndlistaskólanum í Reykjavík fyrir einstaklinga með þroskaskerðingu. Áslaug er skólastjóri Myndlistaskólans og Björg fylgdi systur sinni, Lilju Dögg, í gegnum námið. Björg segir námið hafa verið valdeflandi fyrir systur sína á mörgum sviðum og hafi gríðarlega þýðingu og að það sé mannbætandi að geta boðið upp fólki með þroskaskerðingu listnám.

Viðvarandi blóðsykurssveiflur yfir daginn geta verið orsök þreytu og orkuleysis, vakið upp falska svengdartilfinningu, raskað þyngdarstjórnun og valdið alvarlegum sjúkdómum á við sykursýki, hjarta- og æðasjúkdómum, fitulifur og hvers kyns bólgusjúkdómum sem nú þegar herja á samfélagið í auknum mæli. En við þessu geta verið einföld ráð. Ef við neytum fyrst grænmetis og annarra trefja, fitu eða próteina á undan kolvetnum virkar það eins og sía áður en sykurinn kemst út í blóðið og þar með komum við í veg fyrir óhóflega blóðsykurshækkun í líkamanum. Þetta sagði Kristján Þór Gunnarsson heimilislæknir á Selfossi, sem er umfram allt áhugamaður um rót vandans, þegar Helga Arnardóttir ræddi við hann á Heilsuvakt dagsins.

Tónlist í þættinum í dag:

Sannaðu til / Spilverk þjóðanna (Spilverk þjóðanna)

Refur / Svavar Knútur (Svavar Knútur Kristinsson)

Joc de doi din Banat / Virgil Muzur (Virgil Muzur)

UMSJÓN GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Dánarfregnir.

Yfirlit hádegisfrétta kl. 12 virka daga.

Útvarpsfréttir.

Fólk úr ýmsum áttum flytur stuttar hugleiðingar sem tengjast sama umfjöllunarefni.

Umsjón hefur Tinna Eiríksdóttir framhaldsskólakennari.

Íslenskt lag eða tónverk.

Útvarpsfréttir.

Norðanvert landið er í vetrarbúningi, þar er snjór, hvassviðri og ófærð. Fjöldi ferðamanna er tepptur í Mývatnssveit og óttast er að smærri fuglar drepist.

Öflug vindhviða sleit uppsjávarskipið Barða NK frá byggju í Neskaupstað í nótt. Með snarræði tókst að koma skipstjóra og hásetum um borð og sigla skipinu í meira skjól.

Formaður Vinstri grænna segir að fylgishrun flokksins í skoðanakönnunum kalli á naflaskoðun. Flokkurinn hafi þó ekki gefið of mikið eftir í stjórnarsamtarfi við Sjálfstæðisflokkinn.

Flokkur forsætisráðherra Indlands er enn stærsti flokkurinn, samkvæmt fyrstu tölum úr þingkosninga sem stóðu síðustu sex vikur. Fylgið er þó minna en leiðtogar hans höfðu sett markið á.

Tíu til fimmtán prósent samdráttur er á gistinóttum samkvæmt tölum hagstofunnar. Það bitnar verst á ferðaþjónustunni á Austurlandi, en þar er samdrátturinn 18 prósent.

Íslenska kvennalandsliðið mætir Austurríki í undankeppni Evrópumótsins í fótbolta á Laugardalsvelli í kvöld. Íslenska liðið getur komið sér í mjög góða stöðu í riðlinum með sigri.

Daglegur þáttur um stór og lítil fréttamál í umsjón Inga Freys Vilhjámssonar og Ingvars Þórs Björnssonar.

Daglegur fréttaskýringaþáttur þar sem stór og lítil fréttamál eru matreidd á einfaldan hátt.

Í þessum þætti er rætt um ástandið sem skapast á heimilum nýbura með ungbarnakveisu og hvað sé best að gera fyrir börnin á meðan kveisunni stendur. Það eru skiptar skoðanir á því meðal lækna hvernig best sé að tækla kveisuna. Viðar Örn Eðvarsson barnalæknir syndir svolítið á móti straumnum í þeim efnum. Hann telur undanþágulyfið dísíklóverin öfluga leið til að lina þjáningar erfiðustu tilfellanna en fáir læknar vilja ávísa því.

Opin og gagnrýnin umræða um vísindi, nýsköpun, umhverfi, fréttir og samfélagsmál.

Netfang: [email protected]

Anna Sigríður Þráinsdóttir málfarsráðunautur velti fyrir sér hvað við eigum að kalla eiginmann forseta, þar sem í fyrsta sinn er maki karlkyns, Ýmsu var velt upp svo sem forsetamaki, forsetaherra o.fl. Einnig var talað um að kjósa taktískt, strategísk eða með hjartanu.

Hraunið flæðir eins og engin sé morgundagurinn á Reykjanesi, verið er að nýta það sem undirlag í vegagerð, en er hægt að nýta það sem byggingarefni? Arnhildur Pálmadóttir arkitekt og sonur hennar Arnar Skarphéðinsson kynntu hugmyndir að nýtingu hrauns á Hönnunarmars fyrir nokkrum árum. Rætt var við Arnhildi um það og samstarf hennar við dönsku arkitektastofuna Lendager, sem sérhæfir sig í endurnýjanlegum byggingum í Danmörku og víðar. Verið er að byggja nokkrar byggingar eftir hönnun Arnhildar, við forvitnumst um hvernig gengur. Rætt við Björgvin Smári Jónsson o.fl.

Steyptar tröppueiningar svífa yfir brekkunni fyrir neðan Akureyrarkirkju - það hefur ekki verið hægt að ganga upp kirkjutröppurnar frá því þær voru fjarlægðar í fyrra sumar - en nú styttist í að nýju tröppurnar verði allar með tölu (umdeilt hver sú tala er) komnar á sinn stað. Við tökum framkvæmdirnar út og ræðum við fólk á staðnum

Tónlist:

Það vantar spýtur - Ólafur Haukur Símonarson - Olga Guðrún Árnadóttir

I got you under my skin - Frank Sinatra

Beðið eftir skömminni - Valdimar

Útvarpsfréttir.

Íslensk jaðartónlist úr ýmsum áttum frá ýmsum hliðum. Umsjón: Árni Matthíasson

Tónlistar- og myndlistarmaðurinn Oliver Devaney er einkar afskastamikill tónlistarmaður. Ekki er bara er hann liðsmaður hljómsveitanna Xiupill, Sameheads og Charliedwarf, heldur gefur hann út mikið af tónlist á sólóplötum, ýmist sem skissur í Luca-útgáfuröðinni, eða sem fullmótuð lög. Hann kann vel við fjölbreytnina og ögrar sjálfum sér með því að fara reglulega út fyrir þægindarammann.

Lagalisti:

Coney Island - This is the Place I Love

Luca - Eeyeyey

Luca - A Postcard

Coney Island - First Born

Drullumall 4 - Pony

End of Days - Plastic Fur Party

Luca 3 - Roots

Mythology - ALIVE FOR THE FIRST TIME

Pure Rockets - WE OUTSIDE

Óútgefið - Cheaper

Útvarpsfréttir.

Umsjónarmaður spjallar um hvaðeina milli himins og jarðar, oft af sögulegu tagi, les forvitnilega texta úr ýmsum áttum, bæði íslenska og erlenda, og reynir af öllum mætti að hafa ofan af fyrir hlustendum þá klukkustund sem þátturinn stendur. Umsjón: Illugi Jökulsson.

Hér segir frá skerjagarðinum á Mýrum í Borgarfirði, fyrst frá staðháttum og höfn, sem þar virðist hafa verið allt frá þjóðveldistíma, og langt fram á tíma einokunarkaupmanna, og m.a. greint frá skipakomum frá Grænlandi þar skömmu áður en byggð þar lagðist af. Einnig segir rá systur Sæmundar fróða, sem þar er sögð hafa búið, og loks hörmulegum sjóslysum sem orðið haa í serkjagarðinum.

Umsjón: Jónatan Garðarsson.

Útvarpsfréttir.

Þáttur fyrir áhugafólk um listir og menningu. Ljósi varpað á það sem efst er á baugi hverju sinni, menningin nær og fjær skoðuð frá ólíkum sjónarhornum og skapandi miðlar settir undir smásjána.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir.

Davíð Örn Halldórsson hefur fyrir löngu skapað sér sess í íslensku myndlistarlífi. Hann útskrifaðist úr Listaháskólanum árið 2002 og hefur síðan haldið fjölda einkasýning hér og erlendis. Verk Davíðs eru jafnan litrík abstrakt málverk, þar sem birtast vísanir í óvæntar áttir, jafnt teiknimyndir, graffíti eða vestræna listasögu. Hann notar jöfnum höndum sprey, málningu, liti og lökk, og festir hugarheim sinn oft á tréplötur en útilokar ekkert í þeim efnum, og segir varla auðan blett að finna á vinnustofunni í Stuttgart, þar sem hann hefur búið síðastliðin ár. Við hittum Davíð Örn í Þulu í þætti dagsins.

Sýningin Brot úr framtíð sem opnar í Þjóðminjasafni um næstu helgi, en hún byggir á listrannsókn og myndlistarverkefni Þorgerðar Ólafsdóttur þar sem hún veltir fyrir sér fyrirbærum tengdum mannöld. Á sýningunni verður hægt að sjá verk unnin með hliðsjón af munum úr safneign Þjóðminjasafns Íslands sem falla undir flokk núminja og einnig verða þar verk sem tengjast verkefni Þorgerðar í Surtsey sem kom út í bókinni Esseyja í fyrra. Víðsjá ræddi við Þorgerði um það verkefni í fyrra og einnig Þóru Pétursdóttur fornleifafræðing sem á grein í Esseyju, en Sýningin er einmitt unnin í samstarfi við rannsóknarverkefnið Relics of Nature sem Þóra leiðir við háskólann í osló. Við rifjum hluta þeirrar umfjöllunar upp í þætti dagsins.

Útvarpsfréttir.

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Lóa Björk ræðir við Reyni Ólafsson, ungling og sérlegan samfélagsmiðlaráðgjafa Lestarinnar, um frammistöðu nýkjörins foresta Íslands, Höllu Tómasdóttur á TikTok í aðdraganda kosninga.

Kolbeinn Rastrick, kvikmyndagagnrýnandi Lestarinnar, rýnir í nýjustu kvikmynd Baltasars Kormáks, Snertingu.

Við höldum lítið hlustunarpartý með hljómsveitinni sameheads og hlustum saman á þeirra fyrstu plötu, Tónlykt, sem væntanleg er til útgáfu á föstudaginn kemur.

Fréttir

Kvöldfréttir útvarps

Full samstaða ríkti meðal þingmanna stjórnarflokkanna þegar útlendingafrumvarp dómsmálaráðherra var afgreitt úr allsherjar- og menntamálanefnd Alþingis í morgun.

Forseti Bandaríkjanna kynnti í dag tilskipun sem ætlað er draga úr fjölda þeirra sem koma inn í landið. Samkvæmt henni geta ólöglegir innflytjendur ekki sótt um pólitískt hæli.

Landsamband lögreglumanna telur mikilvægt að almenningur fái skýr skilaboð um að lögreglan megi ekki brjóta af sér í starfi. Lögreglumaður var í gær dæmdur fyrir líkamsárás og brot í opinberu starfi.

Formaður félags fanga segir óásættanlegt að engin geðheilbrigðisþjónusta sé í fangelsum utan dagvinnutíma. Félagið býður heilbrigðisráðherra aðstoð til að bæta úr því.

Kvikusöfnun heldur áfram undir Svartsengi. Dregið hefur úr krafti gossins.

Þýskættaðir kakkalakkar sáust á dögunum skjótast um ganga nýrnadeildar Landspítalans í Fossvogi. Meindýraeyðir var kallaður til.

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Það er ekkert sem bendir til þess að dimmur og ofbeldisfullur veruleiki fylgi hinu svokallaða nýja Íslandi, segir afbrotafræðingur. Upplifun af ofbeldisbrotum fólks af erlendum uppruna mótast oft af því hvort viðkomandi sé gerandi eða þolandi.

Meirihluti Gazabúa hefur verið sviptur aðgangi að mannúðaraðstoð og hungursneyð vofir yfir á Gaza öllu, segja alþjóðlegu hjálparsamtökin Oxfam.

Hér heima er einn stjórnarflokkanna, VG er við það að þurrkast út. Formaður flokksins vill leita í róttækar rætur flokksins til að hann nái vopnum sínum.

Umsjón: Fríða María Ásbergsdóttir.

Sveppi mætir á svæðið og þau Fríða ræða skólamál. Hvernig væri draumaskólinn? Rússíbani á skólalóðinni? Lengri frímínútur? Endalaus stærðfræði?

Hvernig væri þinn draumaskóli?

Viðmælandi: Sverrir Þór Sverrisson

Umsjón: Fríða María Ásbjörnsdóttir

Veðurstofa Íslands.

Dánarfregnir.

Hljóðritanir frá sumartónlistarhátíðum víðs vegar að úr Evrópu.

Hljóðritun frá tónleikum Casals kvartettsins sem fram fóru í Fundación Juan March í Madríd á síðasta ári.

Á efnisskrá:

*Strengjakvartett í d-moll op. 42 eftir Joseph Haydn.

*Strengjakvartett í B-dúr eftir óþekktan höfund.

*Sjö síðustu orð Krists á krossinum eftir Joseph Haydn.

Umsjón: Bergljót Haraldsdóttir.

Opin og gagnrýnin umræða um vísindi, nýsköpun, umhverfi, fréttir og samfélagsmál.

Netfang: [email protected]

Anna Sigríður Þráinsdóttir málfarsráðunautur velti fyrir sér hvað við eigum að kalla eiginmann forseta, þar sem í fyrsta sinn er maki karlkyns, Ýmsu var velt upp svo sem forsetamaki, forsetaherra o.fl. Einnig var talað um að kjósa taktískt, strategísk eða með hjartanu.

Hraunið flæðir eins og engin sé morgundagurinn á Reykjanesi, verið er að nýta það sem undirlag í vegagerð, en er hægt að nýta það sem byggingarefni? Arnhildur Pálmadóttir arkitekt og sonur hennar Arnar Skarphéðinsson kynntu hugmyndir að nýtingu hrauns á Hönnunarmars fyrir nokkrum árum. Rætt var við Arnhildi um það og samstarf hennar við dönsku arkitektastofuna Lendager, sem sérhæfir sig í endurnýjanlegum byggingum í Danmörku og víðar. Verið er að byggja nokkrar byggingar eftir hönnun Arnhildar, við forvitnumst um hvernig gengur. Rætt við Björgvin Smári Jónsson o.fl.

Steyptar tröppueiningar svífa yfir brekkunni fyrir neðan Akureyrarkirkju - það hefur ekki verið hægt að ganga upp kirkjutröppurnar frá því þær voru fjarlægðar í fyrra sumar - en nú styttist í að nýju tröppurnar verði allar með tölu (umdeilt hver sú tala er) komnar á sinn stað. Við tökum framkvæmdirnar út og ræðum við fólk á staðnum

Tónlist:

Það vantar spýtur - Ólafur Haukur Símonarson - Olga Guðrún Árnadóttir

I got you under my skin - Frank Sinatra

Beðið eftir skömminni - Valdimar

Heimildaskáldsaga eftir Björn Th. Björnsson. Guðmundur Ólafsson les.

Sagan gerist í Þingvallasveit á fyrri hluta nítjándu aldar, áður en tekið var að upphefja Þingvöll sem mesta helgistað landsins af skáldum og þjóðskörungum. Þá var Snorrabúð stekkur, eins og Jónas kvað.

Páll Þorláksson var prestur í Þingvallasókn. Hann þykist sjá að ekki sé allt samkvæmt kristilegum skikk á bænum Skógarkoti þar sem Kristján Magnússon fer með húsbóndavald. Ljóst þykir að eiginkona Kristjáns getur ekki verið móðir allra þeirra barna sem hann feðrar í sínum ranni. Hefjast út af þessu nokkrar væringar milli hins knáa húsbónda og Þingvallaklerks og má hið geistlega vald sín lengi vel næsta lítils í þeim viðskiptum.

Útvarpsfréttir.

Veðurstofa Íslands.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Svavar Knútur er nýkomin úr tónleikaferðalagi um Ástralíu og Evrópu og nú er hann lagður af stað hringinn í kringum landið með tvöfalt nýtt plötualbúm í farteskinu. Þessi tónlist er á vissan hátt 15 ára úrvinnsla sorgar segir Svavar Knútur sem var í hljóðstofu RÚV á Akureyri í beinni útsendingu í dag.

Svo komu þær Áslaug Thorlacius og Björg Jóna Birgisdóttir í þáttinn til að segja okkur frá listnámi í Myndlistaskólanum í Reykjavík fyrir einstaklinga með þroskaskerðingu. Áslaug er skólastjóri Myndlistaskólans og Björg fylgdi systur sinni, Lilju Dögg, í gegnum námið. Björg segir námið hafa verið valdeflandi fyrir systur sína á mörgum sviðum og hafi gríðarlega þýðingu og að það sé mannbætandi að geta boðið upp fólki með þroskaskerðingu listnám.

Viðvarandi blóðsykurssveiflur yfir daginn geta verið orsök þreytu og orkuleysis, vakið upp falska svengdartilfinningu, raskað þyngdarstjórnun og valdið alvarlegum sjúkdómum á við sykursýki, hjarta- og æðasjúkdómum, fitulifur og hvers kyns bólgusjúkdómum sem nú þegar herja á samfélagið í auknum mæli. En við þessu geta verið einföld ráð. Ef við neytum fyrst grænmetis og annarra trefja, fitu eða próteina á undan kolvetnum virkar það eins og sía áður en sykurinn kemst út í blóðið og þar með komum við í veg fyrir óhóflega blóðsykurshækkun í líkamanum. Þetta sagði Kristján Þór Gunnarsson heimilislæknir á Selfossi, sem er umfram allt áhugamaður um rót vandans, þegar Helga Arnardóttir ræddi við hann á Heilsuvakt dagsins.

Tónlist í þættinum í dag:

Sannaðu til / Spilverk þjóðanna (Spilverk þjóðanna)

Refur / Svavar Knútur (Svavar Knútur Kristinsson)

Joc de doi din Banat / Virgil Muzur (Virgil Muzur)

UMSJÓN GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Lóa Björk ræðir við Reyni Ólafsson, ungling og sérlegan samfélagsmiðlaráðgjafa Lestarinnar, um frammistöðu nýkjörins foresta Íslands, Höllu Tómasdóttur á TikTok í aðdraganda kosninga.

Kolbeinn Rastrick, kvikmyndagagnrýnandi Lestarinnar, rýnir í nýjustu kvikmynd Baltasars Kormáks, Snertingu.

Við höldum lítið hlustunarpartý með hljómsveitinni sameheads og hlustum saman á þeirra fyrstu plötu, Tónlykt, sem væntanleg er til útgáfu á föstudaginn kemur.