Athugið þessi frétt er meira en 2 ára gömul.

Umhugað um kolefnisspor gosdósa

25.09.2019 - 16:26
Mynd: public domain pictures / public domain pictures
Innflutningur á bragðbættu vatni, gosdrykkjum og óáfengu öli hefur aukist mikið á síðustu tveimur árum. Stærstu drykkjarframleiðendurnir á Íslandi, Ölgerðin og CCEP, áður Vífilfell, fara ólíkar leiðir í innflutningi og framleiðslu.

Maí-mánuður 2017 markaði kaflaskil

Stóra breytingin virðist hafa átt sér stað í maí 2017. Fyrstu fjóra mánuði ársins 2017 voru að meðaltali flutt inn 500 þúsund kíló af gosdrykkjum, kolsýrðu vatni, bragðbættu vatni og óáfengu öli. Síðan hefur mánaðarmeðaltalið verið tæplega 1500 þúsund kíló, þrefalt hærra. Hvað gerðist í maí 2017, jú Costco opnaði á Íslandi. Í apríl sama ár hætti CCEP, áður Vífilfell, að framleiða dósakók og kók í gleri á Íslandi, flutti það í staðinn inn frá Svíþjóð. 

Verkfræðistofan Efla kannaði mismunandi kolefnisspor þess að flytja inn tómar umbúðir og tappa á hér, annars vegar, og að flytja inn tilbúna vöru hins vegar. Fjallað var um könnunina í Spegli gærdagsins. Í ljós kom að kolefnissporslega séð borgaði það sig alltaf að flytja inn tómar umbúðir og tappa á hér. En borgar það sig fyrir fólk og fyrirtæki? Spegillinn ræddi við forsvarsmenn tveggja fyrirtækja sem bæði tappa á og flytja inn, þó í mismiklum mæli.

„Finnst þetta persónulega galið“

Andri Þór Guðmundsson, forstjóri Ölgerðarinnar segist hafa orðið var við aukinn innflutning á erlendum gosdrykkjum, það sé orðið erfiðara að koma innlendum nýjungum að í hillum verslana. Hann er ekki hrifinn af stórfelldum innflutningi á vatnsblönduðum drykkjum. „Út frá þessum umhverfisjónarmiðum og út frá því að við getum og höfum alla burði til að framleiða þessa drykki hér innanlands þá finnst mér þetta persónulega galið.“ 

Flytur Ölgerðin eitthvað inn tilbúið til neyslu? 

„Jájá, Við flytjum inn vörur eins og Red Bull en að öðru leyti erum við mest í framleiðslu.“

Mynd með færslu
 Mynd: rúv
Andri Þór Guðmundsson, forstjóri Ölgerðarinnar.

Getum ekki keppt við stóru löndin

Andri segir að Red Bull- orkudrykkurinn sé einungis framleiddur á einum stað í heiminum, í Austurríki og það sé stefna fyrirtækisins að hafa það þannig áfram. Andri segir að það væri vel hægt að framleiða hann úr þykkni hér og Ölgerðin hafi reynt að fá það í gegn. „Það er ekkert að vanbúnaði en kostnaðurinn per dós yrði alltaf miklu hærri. Þú getur rétt ímyndað þér. Þeir framleiða milljarða dósa og ná gríðarlegri kostnaðarhagkvæmni. Auðvitað verður það miklu dýrara að framleiða hér. Við munum aldrei getað keppt við framleiðslu í stórum og þróuðum ríkjum vegna smæðar okkar, vegna hás launakostnaðar og vegna vaxtastigs. Það er alveg augljóst að við getum ekki keppt við Pepsi max sem er framleitt í Bretlandi eða jafnvel innflutt still-vatn í plastflöskum framleitt í Bandaríkjunum. Þegar ég fer í verslanir í Bandaríkjunum sé ég stundum til sölu í afsláttarverslunum að útsöluverðið hjá þeim nær varla kostnaðarverðinu hjá mér, þá erum við að tala um breytilega kostnaðinn. Þá er launakostnaðurinn eftir og flutningskostnaður.“

Fólk verði til í að borga meira

En tapar Ölgerðin ekki á því að framleiða úr þykkni hér, getur hún boðið sama verð? „Ja, við erum bara samkeppnishæfir en getum þá reiknað með því að okkar hagnaður sé minni.  Ég held bara að almennt muni fólk hugsa meira um umhverfisáhrifin af sinni neyslu heldur en áður og þá mun íslenskur iðnaður á endanum verða ofan á.“

Telur þú að fólk leggi svona mikla áherslu á umhverfisáhrifin? „Þau vega ekki svona þungt hjá fólki í dag en ég held að í framtíðinni þegar umhverfisbókhald er komið í fulla virkni og aðhald frá neytendum og vonandi upplýsingar í verslunum um kolefnisfótspor á hverri vöru, þá muni neytandinn taka upplýstar ákvarðanir og vera tilbúinn til að borga jafnvel aðeins hærra verð fyrir lókalframleidda vöru heldur en innflutta.“ 

Hagræði af því að flytja hluta framleiðslunnar út

Mynd með færslu
 Mynd: Já 360°
CCEP á Íslandi.

Stefán Magnússon, sölustjóri hjá CCEP, segir litlar umbúðir í sókn, um þriðjungur alls kóks sé nú seldur í gleri eða dós, í stað þess að fjárfesta í nýjum vélum hér hafi fyrirtækið séð tækifæri í því að flytja framleiðsluna á þessum drykkjum til samstarfsaðilans í Svíþjóð. 

„Í sjálfu sér erum við að nýta fyrirliggjandi tækjakost og framleiðslulínur, það er verið að framleiða meira magn þar og stærri framleiðslulotur þannig að það er eitthvað hagkvæmara en á móti kemur að flutningskostnaður til Íslands er talsvert hár og það að framleiða á Íslandi býður upp á miklu meiri sveigjanleika, styttri tími til að bregðast við eftirspurn og svoleiðis. Báðar leiðir hafa kosti og galla. Það er alltaf gengisáhætta í að kaupa vörur erlendis frá en á móti kemur að innlenda framleiðslan fylgir innlendum kostnaðarbreytingum. Það má eiginlega segja að þetta sé mjög svipað til lengri tíma litið.“

Ná sporinu niður með öðrum aðgerðum

Var fyrirtækið eitthvað að velta fyrir sér kolefnisspori flutninganna þegar tekin var ákvörðun um að fara að flytja inn átappað gos í meiri mæli?  „Já við gerðum það, þetta er einn af þessum mælikvörðum sem við fylgjumst náið með. Við höfum sem fyrirtæki sett okkur markmið í sjálfbærnimálum, erum með 21 mælanlegt markmið til ársins 2025. Við höfum það að markmiði að minnka losun gróðurhúsalofttegunda um 50% fyrir árið 2025.

Kemur þetta þá ekki í bakið á ykkur, þessir flutningar á fullum umbúðum?  

„Jú, en á móti kemur að við erum með margar aðgerðir til að minnka okkar losun, til dæmis erum við byrjuð að nota endurunnið plast í plastflöskurnar, svokallað R-pet, þannig að 25% af plasti í öllum minni umbúðum er endurunnið. Svo höfum við verið að skipta út plastfilmum á ytri umbúðum fyrir pappa og létta plastflöskurnar.“

Gaf ekki svigrúm til verðlækkana

Stefán segir það að flytja dósir og glerflöskur átappaðar inn ekki hafa veitt svigrúm til að lækka verð, vegna flutningskostnaðarins. „Verðlagningin er bara eins og alltaf háð eftirspurn og markaðsaðstæðum, hér er mikil samkeppni á markaði og við erum háð markaðsöflunum þegar við verðleggjum okkar vöru.“ Fyrirtækið tappar áfram kóki á plastflöskur hér, Stefán segir ekki borga sig að gera það ytra. Þrátt fyrir sænska kókið sé CCEP fyrst og fremst framleiðslufyrirtæki. „Við flytjum inn einn þriðja af óáfengu drykkjarvörunum en tveir þriðju hlutar eru framleiddir hér og 95% af öllum bjór sem við seljum eru framleidd í brugghúsinu á Akureyri.“ 

Stökk og svo hægari vöxtur, nema í dósunum

Frá stökkinu í maí 2017 hefur vöxturinn í innflutningi á ýmsum vatnsblönduðum drykkjum verið hægari. Fyrstu sjö mánuði þessa árs jókst innflutningur um 11,7% miðað við sama tímabil í fyrra. Dósirnar skera sig reyndar úr. Þar var 37% vöxtur á þessu tímabili. Að einhverju leiti má rekja það til sænska kóksins en orkudrykkjaæðið spilar örugglega líka inn í. Ársæll Þór Bjarnason, eigandi heildverslunarinnar sem flytur inn Nocco-drykkinn segir aukninguna hafa verið stöðuga frá því drykkurinn kom á markað 2015. 

Það er áberandi vöxtur í innflutningi á áldósum frá Svíþjóð. Í janúar 2017 komu tæplega 25 tonn af áldósum siglandi frá Svíaríki, í júlí 2019 voru tonnin 719, tæplega þrjátíu sinnum fleiri. Þetta er líklega sænska kókið.

Ávaxtasafar ekki með

Þeir drykkir sem hér hefur verið fjallað um eru auðvitað bara hluti af öllum þeim vatnsblönduðu drykkjum sem fluttir eru tilbúnir til landsins, það eru líka fluttir inn ýmsir ávaxta- og grænmetissafar sem eru framleiddir úr þykkni erlendis. Nýlega hvarf vörumerkið Trópí til dæmis af sjónarsviðinu. Þessi íslenski systursafi Minute Maid appelsínusafans var áður framleiddur hér úr þykkni en er nú fluttur til landsins undir alþjóðlega vörumerkinu sem heyrir undir CCEP.

arnhildurh's picture
Arnhildur Hálfdánardóttir
Fréttastofa RÚV