Athugið þessi frétt er meira en 1 ára gömul.

Lovecraft gengur aftur í poppmenningunni

Mynd: Wikimedia Commons / Dominique Signoret

Lovecraft gengur aftur í poppmenningunni

30.11.2019 - 14:00

Höfundar

„Hann var höfundur sem skapaði heilan heim, eins og bara Tolkien gerði, þó hann sé allt öðruvísi. Það er þessi heimur sem hefur orðið mjög mörgum höfundum uppspretta nýrra verka og/eða vísa í þessa tilfinningu sem að finna má í þessari mjög myrku veröld Lovecrafts,“ segir Úlfhildur Dagsdóttir, en hún skrifar grein í nýjasta hefti Tímarits Máls og menningar þar sem hún rekur áhrif hryllingssagnahöfundarins H.P. Lovecraft á ólík menningarfyrirbæri, frá íslenskum furðusögum til Stranger Things.

 

Howard Philips Lovecraft var fæddur í Providence í Rhode Island í Bandaríkjunum árið 1890. Hann lést aðeins 47 árum síðar, þá nánast óþekktur nema meðal fárra aðdáenda. Eftir því sem leið á öldina jukust vinsældir hans og sérstaklega eftir síðustu aldamót - og nú má greina áhrif hans víða í afþreyingarmenningunni.

Í sögum Lovecrafts sem flestar birtust fyrst í ódýrum furðusagnatímaritum eru ill öfl á sveimi, að minnsta kosti tveir kynstofnar ofurgeimvera sem sem hafa dvalist á jarðkúlunni frá því aður en mannkynið varð til. Þau hafa blandast mannkyninu og bíða nú færis að sína mátt sinn og megin - taka völdin með tilheyrandi mannfórnum og hryllingi. 

Sagnaheimur Lovecrafts hefur stundum verið kenndur við kosmískan hrylling en þar er lögð áherslu á smæð, kraft- og skilningsleysi mannkynsins í óendanlega stórum og óreiðukenndum alheimi. Við erum bara ómerkilegt rykkorn miðað þá krafta sem raunverulega stýra veröldinni. Við erum ekki kóróna sköpunarverksins, við vitum ekkert, skiljum ekkert. Og sem betur fer.

„Ég held að mesta miskunn sem mannkyninu hafi verið sýnd er vangeta þess að setja alla vitneskju sína í samhengi. Við erum stödd á friðsælli eyju þekkingarleysis, í miðju svartahafi eilífðarinnar og okkur var ekki ætlað að ferðast langt þaðan.“ segir til að mynda í upphafi sögunnar Kall Cthulhu.

Mynd með færslu
 Mynd: Björg Magnúsdóttir
Úlfhildur Dagsdóttir sagði frá hryllingssagnahöfundinum H.P. Lovecraft í Lestinni á Rás 1

 

Þessi ógn frá hinu óþekkta hefur oft verið lesin í samhengi við íhaldssamar og fordómafullar skoðanir Lovecrafts sjálfs - hvað varðar kynþætti og stöðu kynjanna.

Úlfhildur segir að þrátt fyrir þetta búi verk hans yfir mjög miklu aðdráttarafli. „Þessir grotnandi, ofboðslega óhugnalegu heimar sem hann lýsir af mikilli innlifaðri viðurstyggð virka oft alveg ofsalega spennandi - og það er það sem gerir hann að verkum að hann er að ganga aftur í nútímabókmenntum og menningu, myndasögum, kvikmyndum og í ýmiskonar myndmáli. Það hefur ekki endilega með þessa heimsmynd að gera heldur þessa tilfinningu sem hann skapar.“

Dæmi um verk sem sækja meðvitað eða ómeðvitað í hefð Lovecrafts eru Stranger Things, Hellboy-myndasögur, myndbrandarar Hugleiks Dagssonar og unglingabókin Nornin eftir Hildi Knútsdóttur

Rætt var við Úlfhildi Dagsdóttur í Lestinni á Rás 1 í vikunni.