„Konur annars flokks íþróttaiðkendur“

Mynd: RÚV / Skjáskot

„Konur annars flokks íþróttaiðkendur“

17.04.2018 - 19:00
Margrét Björg Ástvaldsdóttir skrifaði BA-ritgerð í félagsfræði um umgjörð fótboltaliða í efstu deild karla og kvenna. Niðurstöðurnar segir hún sláandi og að kynjamisrétti sé algert.

Margrét Björg gerði rannsókn sína árið 2016 og talaði þá við tíu fyrirliða karlaliða og tíu fyrirliða kvennaliða sömu félaga. 

„Í minni rannsókn birtist misréttið í æfingatímum, klefamálum og þá hvort að lið sé með alveg sérklefa eða klefa með öðru liði í sama félagi eða yngri flokkum eða skólakrökkum. Misréttið birtist í aðgengi að sjúkraþjálfara,“ segir Margrét Björg.

Hún segir enn fremur að misréttið hafi verið meira en hún átti von á.

„Þetta birtist í öllum þáttunum sem ég skoðaði.“

Karlalið halda styrktarkvöld en kvennalið ekki

Einn fyrirliðanna í könnuninni nefndi sem dæmi að karlaliðið fái að halda styrktarkvöld en kvennaliðið ekki og þegar haldin er árlega samkoma til fjáröflunar fái karlaliðið 70% teknanna en kvennaliðið 30%.

Margrét viðurkennir að hugsanlega hafi eitthvað breyst í umgjörð einhverra félaga frá því könnun hennar var gerð.

„Vonandi. Það voru vísbendingar um það í rannsókninni að fyrirliðarnir og leikmenn og þjálfarar og stjórnarfólk hafi verið að standa upp og benda á þetta.“

Algengt var að karlaliðin hafi algeran forgang á aðalvelli félaganna.

„Mér var boðinn samningur hjá liði og ég ákvað að standa með sjálfri mér og ég setti það sem skilyrði í samningnum að ef ég ætti að skrifa undir þá þyrftu að vera jafnir æfingatímar. Það tók tíma fyrir liðið en svo gekk það í gegn og við fengum betri æfingatíma.“

Konur í fótbolta eru annars flokks íþróttaiðkendur

Margrét skrifaði eftirfarandi grein um niðurstöður rannsóknar sinnar.

Í umgjörð knattspyrnuhreyfingarinnar á Íslandi á sér stað gríðarlegt kynjamisrétti. Þetta sýnir nýleg rannsókn mín á umgjörð og aðbúnaði í knattspyrnufélögum tíu bestu kvennaliðanna hér á landi. 
Í rannsókninni tók ég viðtöl við fyrirliða tíu bestu kvennaliða árið 2016 og karlaliða í sama liði. 

Fyrirliði eins kvennaliðs lýsti hvernig umgjörð karlaliðsins væri mun betri en kvennaliðsins. Hún nefndi að þær væru ekki með liðsstjóra á meðan karlaliðið væri með tvo liðsstjóra. Fyrirliði kvennaliðsins sinnti því að úthluta æfingabúnaði til leikmanna, panta búninga, láta leikmenn fá númer og æfingaföt á meðan liðsstjórar karlaliðs sama félags höfðu tvo liðsstjóra í þessu hlutverki.

Stuðningurinn sem karlaliðið hlýtur á leikjum er mun meiri, leikir karlaliðsins eru auglýstir meira og kvennaliðið fær ekki börn til að leiða inn á völlinn eins og hefð er fyrir í leikjum karlaliðsins. Einnig nefndi fyrirliði þessa kvennaliðs að þær séu í raun ekki með neinn tengilið við yfirstjórn félagsins, að haldin séu bæði leikmannakynning og styrktarkvöld fyrir karlaliðið, en kvennaliðið fái hvorugt. Þegar haldin er árleg samkoma sem bæði liðin koma að fær karlaliðið 70% hagnaðar í sinn hlut en kvennaliðið aðeins 30%. 

Fyrirliði annars kvennaliðs segir að meistaraflokkur karla hafi alltaf verið í forgangi hvað varðar æfingatíma bæði á æfingatímabili og keppnistímabili. Karlarnir æfa alltaf á aðalvellinum á meðan kvennaliðið þarf að sætta sig við æfingavöllinn til að geta æft á sómasamlegum tíma. Jafnvel degi fyrir leik, þegar var að jafnaði búið að lofa kvennaliðinu aðalvellinum, þurftu þær samt að víkja ef karlarnir vildu nýta sér völlinn. 

Í helmingi liðanna í rannsókninni, eða fimm af tíu, var búningsklefi karlanna stærri en kvennaklefinn. Fjögur kvennalið sinntu störfum á meistaraflokksleik karla en ekkert karlalið sinnti störfum á meistaraflokksleik kvenna. Í rannsókninni kom fram að konur þurfa að vinna meira fyrir félagið en karlarnir til að njóta þjónustu þess. Þeir geta því einbeitt sér frekar að æfingum og leikjum. Kvennaliðin fá minni aðgang að sjúkraþjálfara á æfingum og þurfa í meira mæli að sækja sér þjónustu á sjúkraþjálfunarstöð. Karlaliðin eru með betri stuðning í kringum liðið þegar kemur að liðsstjórum. Fimm karlalið höfðu tvo liðsstjóra og hin fimm höfðu einn, en á sama tíma voru átta kvennalið með einn liðsstjóra.

Þetta eru sláandi dæmi en þau eru samt aðeins brot af því sem kom fram í rannsókninni. Er þetta boðlegt? Nei, þetta er lögbrot. Íslenska ríkið er skuldbundið samningi Sameinuðu þjóðanna um afnám allrar mismunar gagnvart konum. Auk þess að hafa undirritað Íþróttasáttmála Evrópu, yfirlýsingu Evrópuráðsins um að ekki megi mismuna á grundvelli kynferðis varðandi aðgang að íþróttaaðstöðu eða íþróttaiðkunar. 

Aðstöðumunurinn sem karla- og kvennalið búa við er með öllu óboðlegur. Ætlar knattspyrnuhreyfingin að láta þetta misrétti viðgangast? Ætlum við að leyfa ungum stúlkum að alast upp við það að karlkyns vinir þeirra fái betri umgjörð við iðkun sinna áhugamála? Hvaða skilaboð sendir það – og hvernig samfélagi viljum við búa í? 

Ég skora á öll íþróttafélög, Knattspyrnusamband Íslands og nýkjörinn formann þess, sem lofaði í kosningabaráttu sinni að vinna að jafnrétti kynjanna, að bæta úr þessu og það strax.