Lífið fyrir hálfvita – fegurð þess að vera byrjandi

Mynd: EPA-EFE / EPA

Lífið fyrir hálfvita – fegurð þess að vera byrjandi

14.11.2020 - 15:18

Höfundar

Halldór Armand Ásgeirsson rifjar upp þegar hann reyndi að fræða höfund verðlaunaverksins Hamilton um grunnatriðin í uppbyggingu söngleikja. „Ég er ennþá þessi sami amatör og ég verð það alltaf og það er ekkert til að skammast sín fyrir. Markmiðið er að vera byrjandi alla ævi.“

Halldór Armand Ásgeirsson skrifar:

Fyrir um áratug síðan var ég í skiptinámi í Madríd, höfuðborg Spánar. Þar átti ég bandaríska vinkonu frá New York, Vanessu, sem dag einn sagði við mig: „Kærastinn minn er að koma í heimsókn í nokkra daga. Ég vil endilega að þið hittist. Ég held að þið gætuð náð vel saman. Ertu ekki til í það?“ Jú, ég var að sjálfsögðu til í það. Þegar maður er í skiptinámi segir maður já við hlutum.

Á þessum tíma nennti ég ekki mikið að sinna náminu og varði oft kvöldinu í að lesa bók um söngleiki. Ég man ekki nákvæmlega titilinn á bókinni en hann var eitthvað á borð við Musicals for Beginners eða Musicals for Dummies eða eitthvað álíka. Ég var með smá bakgrunn í tónlist og hafði mikinn áhuga á því að semja söngleik með einum félaga mínum sem hafði sent mér bókina ljósritaða. 

Nokkrum dögum síðar lagði ég leið mína á tapas-stað í miðbænum til að hitta kærastann hennar Vanessu sem hafði flogið yfir hafið daginn áður. Þetta var svona frekar dökkleitur náungi, átti rætur að rekja til Puerto Rico, og ég setti fram þá kenningu í huga mínum að hann væri yngri en hann leit út fyrir að vera. Ég tók strax eftir því að þetta var leiftrandi klár náungi. Það fór ekkert á milli mála. Hann var mjög skemmtilegur, mjög fyndinn, mjög vel lesinn. Síðan barst talið að því hvað hann gerði. 

Ég get sagt þér ýmislegt um söngleiki

„Ég er svona mest í tónlist,“ svaraði hann og bætti síðan við: „Söngleikjum,“ svolítið eins og hann gerði ráð fyrir því að ég hefði ekki mikinn áhuga á þessu viðfangsefni hans. „Ég get ekki stoppað lengi vegna þess að við erum að fara á smá túr í næstu viku. Ég þarf að fara heim til Ameríku fyrir það.“

„Þú segir ekki!“ svaraði ég spenntur. „Ég er einmitt að lesa bók um söngleiki. Mig langar svo að skrifa einn slíkan með vini mínum sem býr í London.“ Síðan lét ég móðan mása um það litla sem ég vissi um söngleiki. „Ótrúlega merkilegt hvernig söngleikjalög verða að vera grípandi strax frá byrjun,“ sagði ég upprifinn, „en um leið taka sífelldum breytingum, alltaf eitthvað nýtt, lögin þurfa sífellt að koma á óvart, svolítið eins og í góðri sögu. Það eru engin venjuleg viðlög í söngleikjalögum.“ Þetta hafði ég sem sagt nýlega lesið í ljósrituðu Musicals for Dummies-bókinni minni.

Kærasti Vanessu kinkaði kolli og brosti vinalega. Ég leit auðvitað á þetta sem mikið jafningjaspjall. Hér væru samankomnir tveir menn sem deildu áhuga og þekkingu á söngleikjum. Ég hélt því áfram að ræða við hann á þessum nótum og segja honum hvernig söngleikir virkuðu.

Kærastinn fær Tony-verðlaun

„Ertu að vinna að einhverju nýju núna?“ spurði ég áhugasamur „Já, reyndar,“ svaraði kærastinn. „Ég er að vinna að svolítið sérkennilegri hugmynd. Hefurðu heyrt um Alexander Hamilton? Kannastu við það nafn?“ Auðvitað gerði ég það. Einn af þessum bandarísku founding fathers. Ég vissi samt ekkert um hann þannig séð en hafði þó lesið einhvers staðar að hann var einmitt fæddur þarna í karabíska hafinu nálægt Puertó Ríkó. „Einmitt,“ svaraði kærasti Vanessu. „Hamilton átti alveg hreint lygilega ævi. Ég er svona að vinna að hip-hop skotnum söngleik um ævi hans.“ Þetta var einmitt svona hugmynd sem kveikir í mér svo ég fékk hann til að segja mér allt um Hamilton milli þess sem fleiri tapas-réttir bárust á borðið okkar.

Um kvöldið gúglaði ég síðan nafn kærastans og fyrsta niðurstaðan sem kom upp var myndband frá afhendingu Tony-verðlaunanna nokkrum árum áður – Tony-verðlaunin eru sem sagt eins og Óskarsverðlaunin fyrir Broadway – þar sem kærastinn hafði unnið Tony-verðlaunin fyrir besta söngleikinn þetta árið, söngleikinn In the Heights. Ég horfði á kærastann kyssa Vanessu í áhorfendasalnum og ganga svo skælbrosandi upp á svið undir big-band tónlist til að taka við verðlaununum.

Já, ég endurtek: Verðlaununum fyrir besta söngleikinn á Broadway. Þetta var maðurinn sem ég hafði verið útskýra söngleiki fyrir fyrr um daginn, vopnaður upplýsingum úr ljósritaðri bók sem hét Söngleikir fyrir hálfvita. Þarna lagðist yfir mig djúp skömm, nægilega mikil til þess að ég gæti skellt upp úr yfir henni. Þetta var eitt af þessum augnablikum þar sem hlátur manns er ráðgáta.

Tveir risar mættust

Síðan þessir tveir risar söngleikjaheimsins áttu sitt jafningjaspjall í miðborg Madrídar fyrir áratug síðan, bandaríski Tony-verðlaunahafinn sem var að skrifa verk um Alexander Hamilton og íslenski laganeminn sem var að lesa Musicals for Dummies, hefur nokkuð af vatni runnið til sjávar. Þótt ég hafi klárað að lesa ljósritið af Musicals for Dummies eitthvert vorkvöldið höfum við félagarnir ekki ennþá skrifað söngleikinn okkar. Lin-Manuel Miranda kláraði hins vegar söngleikinn sinn, Hamilton, sem hann lék svo titilhlutverkið í á Broadway árið 2016. Söngleikurinn var síðan tilnefndur til 16 Tony-verðlauna, sem er met, og vann 11, þar á meðal fyrir besta söngleikinn og trónir nú jafnan á toppnum á listum yfir bestu söngleiki allra tíma.

Þegar ég gúglaði Miranda aftur á þessum tíma fékk ég strax upp YouTube-myndband af honum að flytja brot úr verkinu fyrir Barack Obama í Hvíta húsinu undir lok valdatíðar hans. Aftur kom yfir mig þessi guðdómlega skömm. Ég hafði í fávisku minni útskýrt fyrir Lin-Manuel Miranda hvernig ætti að skrifa söngleiki, þyljandi upp einhverja vitleysu úr bókinni Söngleikir fyrir hálfvita, og hann – þessi brilljant maður sem var á sama tíma að skrifa besta söngleik allra tíma – hafði af háttvísi sinni hlustað á þvaðrið í viðvaningnum mér án þess að segja nokkuð eða gefa til kynna að hann væri reyndar nokkuð vel að sér í þessum fræðum.

Lífið er amatörsport

En ég er löngu búinn að komast yfir þessa skömm. Ég get hlegið að þessu og gott betur meira að segja. Ég lít á þessa litlu sögu sem ákveðna lexíu fyrir mig og það er kannski tilgangurinn með því að segja hana. Boðskapurinn er þessi, mjög naívur: Það er fagurt að vera byrjandi. Á sinn hátt snýst lífið mikið til um það að þora að berskjalda sjálfan sig sem byrjanda. Og ef við þenjum þessa hugsun út þangað til hún verður abstrakt, eins og tíðkast í þessum klefa Lestarinnar, þá sjáum við að lífið er amatör-sport. Það kann enginn að vera til. Það er engin en leið til þess að gera það, alveg eins og það er engin ein leið til þess að skrifa söngleik. 

Samt óttumst við alltaf niðurlæginguna, við óttumst að einhver komi upp um okkur og þess vegna erum við oft hrædd við að gera nýja hluti. Þetta er það sem kallað er impostor syndrome, eða svikaraheilkennið, sem sagt þessi tilfinning í brjóstinu um að allir aðrir viti algjörlega hvað þeir eru að gera og séu með sitt á hreinu og það sé einungis tímaspursmál þangað til þau fatta að við, þetta litla peð sem við erum, séum það ekki. Við erum að bíða eftir lífsuppljóstraranum sem einn daginn stígur fram í fjölmiðlum með sönnunargögn fyrir því að við vitum ekkert hvað við erum að gera.

En það að sigrast á þessum ótta, eða að afreka að láta hann ekki lama sig öllu heldur, getur virkilega fært þér frelsi. Svo næst þegar þú fyllist efa, t.d. gagnvart því hvort þú eigir að sækja um nýja vinnu og ferð að hugsa að æ, þú kunnir nú örugglega ekki að gera neitt svona, reyndu þá að hugsa um þetta; fegurðina í því að vera byrjandi, sakleysi þess að vera viðvaningur, nautnina í því að vita ekki neitt.

Byrjandi alla ævi

Lögfræðingar, listamenn, fólk sem skrifar handrit að stórum sjónvarpsþáttum, grafískir hönnuðir, forritarar, ég þekki fólk af öllum þessum sviðum þjóðfélagsins sem hefur viðurkennt fyrir mér að því líði öllum stundum eins og það viti ekkert hvað það er að gera og hafi ekki hundsvit á einu eða neinu. Sjálfum líður mér oft eins og ég hreinlega nái ekki andanum fyrir óttanum um að það að skrifa bækur og pistla eins og þennan hér sé ekkert annað en ein stór niðurlæging fyrir mig, einn langur ósigur – að öll vinnan, orkan og harkið sem fer til dæmis í bók, jafnvel árum saman, sé í raun og veru ekkert annað en ein stór niðurlægingarherferð gegn sjálfum mér. Svona gerir efinn manneskjuna sjálfhverfa.

En þá reyni ég muna eftir þessum fundi okkar Mirandas, amatörinn og meistarinn borða saman tapas. Og ég kann vel við sjálfan mig í þessari minningu, ég kann vel við þennan strák sem var bara að reyna að vera til, reyna að vera memm, reyna að segja eitthvað, reyna að hafa eitthvað fram að færa í heimi sem hann skildi ekki. Söngleikir fyrir hálfvita. Lífið fyrir hálfvita. Ég er ennþá þessi sami amatörr og ég verð það alltaf og það er ekkert til að skammast sín fyrir. Markmiðið er að vera byrjandi alla ævi. Og ég sé fegurðina.

Tengdar fréttir

Pistlar

Jólabókaflóð á tímum veirunnar

Pistlar

Næturgalatungur og fuglshráki

Pistlar

Listin að reykja ósýnilega sígarettu

Tónlist

Adam Schlesinger – minning um séní