Ekki vilji til að segja upp Lífskjarasamningnum

Mynd: Hólmfríður Dagný Friðjónsd / Fréttir
Ekki er vilji innan verkalýðshreyfingarinnar til að segja upp kjarasamningum vegna forsendubrests. Ef samningum verður sagt upp verður ekkert af samningsbundnum launahækkunum um næstu áramót. Atvinnurekendur hafa ítrekað sagt að ekki sé svigrúm til launahækkana.

Kaupmáttur hækkað og vextir lækkað

Það kemur alls ekki á óvart að innan verkalýðshreyfingarinnar er nánast enginn áhugi á að segja upp samningum vegna forsendubrests. Það myndi þýða að ekkert yrði úr samningsbundnum launahækkunum um áramótin. Laun þeirra sem eru á taxtalaunum eiga að hækka um 24 þúsund krónur og almenn laun um 15.750 krónur. Í Lífskjarasamningnum er kveðið á um tilteknar forsendur sem þarf núna að taka afstöðu til fyrir mánaðamót. Þær eru þrenns konar. Að kaupmáttur launa hafi aukist á samningstímanum. Það hefur hann sannarlega gert. Laun hafa hækkað um 8% og verðbólga mælist um 3%. Niðurstaðan er að kaupmáttur launa hafi aukist um 4,8%. Önnur forsendan er að vextir hafi lækkað verulega. Það hafi þeir gert og ekki er deilt um það. Stýrivextir hafa lækkað og vextir af lánum sem meðal annars hefur leitt til þess að margir hafa breytt verðtryggðum lánum í óverðtryggð lán. Þriðja forsendan er að stjórnvöld hafi staðið við gefin loforð í tengslum við samninganna sem undirritaðir voru í fyrra. 

Íslandslánin ekki felld úr gildi

Öll tímasett loforð stjórnvalda hafa staðist nema það sem snýr að afnámi verðtryggingar. Ekki hefur verið tekin ákvörðun um að fella niður svokölluðu Íslandslán sem eru verðtryggð húsnæðislán til 40 ára. Jafnframt var lofað að hámarksverðtryggingartími yrði 25 ár. Þetta hefur ekki verið gert. Bæði Vilhjálmur Birgisson, formaður verkalýðsfélags Akraness, og Ragnar Þór Ingólfsson, formaður VR, sóttu það fast að þetta loforð yrði í pakka ríkisstjórnarinnar. Líklegt er að reynt verði að semja við stjórnvöld um að þessu verði framfylgt og jafnframt samið um önnur loforð sem hafa ekki enn verið framkvæmd eins og svo sem loforð sem tengjast launaþjófnaði. Hitt er svo annað að ekki er yfirgnæfandi stuðningur innan verkalýðshreyfingarinnar um að 40 ára lánin verði afnumin. Bent er á að í fyrsta lagi er það val hvers og eins að taka svona lán og í öðru lagi er upphæð afborgana lág og viðráðanleg fyrir lágtekjufólk. Viðkomandi eignast ekki mikið í húsnæði sínu eða það tekur að minnsta kosti langan tíma. Hins vegar sé hægt að líta á greiðslurnar sem eins konar leigu.

Ekki svigrúm til launahækkana

Forsendunefnd, sem er skipuð þremur frá atvinnurekendum og þremur frá ASÍ, hefur fundað einu sinni. Þar voru menn sammála um að fyrstu tvö forsenduákvæðin hefðu staðist. Nefndin kemur saman á morgun. Á fyrsta fundinum komu atvinnurekendur því á framfæri að ekki væri svigrúm fyrir launahækkanir um áramótin. Þegar laun hækkuðu 1. apríl lagði SA fram tillögu um að mótframlag þeirra í lífeyrissjóði yrði lækkað tímabundið til að vega upp á móti hækkun launa. Vilhjálmur Birgisson og Ragnar Þór Ingólfsson lögðu fram tillögu um að mótframlagið yrði lækkað um 3,5 prósentustig, að heildarframlagið  lækkaði tímabundið úr 15 í 12%. Ekki var hljómgrunnur fyrir þessari leið innan ASÍ sem leiddi til að Vilhjálmur sagði af sér sem varaforseti ASÍ og Ragnar Þór Ingólfsson fór úr miðstjórn ASÍ. Eftir því sem næst verður komist hafa þessar hugmyndir ekki verið viðraðar núna þegar ný launahækkun nálgast. Atvinnurekendur hafa hins vegar skilmerkilega komið því á framfæri að ekki sé svigrúm til að hækka laun um áramótin.

„Atvinnurekendur hafa gert verkalýðshreyfingunni skilmerkilega grein fyrir því að ekki sé innistæða fyrir launahækkunum um þessar mundir,“sagði Árni Sigurjónsson, formaður Samtaka iðnaðarins, í Morgunútvarpi Rásar 2 í morgun.

Mynd með færslu
 Mynd: Hófí - RÚV
Lífskjarasamningurinn kynntur

„Verður allt vitlaust“

Það er vandséð hvernig atvinnurekendur geta komist hjá því að greiða launahækkanir um næstu áramót. Þegar laun hækkuðu 1. apríl var sú hækkun metin á um fjóra milljarða króna á mánuði. Búast má við að hækkunin um áramótin sé svipuð eða hærri í milljörðum talið. Þeir gætu vissulega sagt upp samningum á grundvelli þess að stjórnvöld hafi ekki staðið við niðurfellingu 40 ára lánanna. Samkvæmt heimildum Spegilsins kom það skýrt fram á formannafundi ASÍ í dag að ef SA segði upp samningnum yrðu vopnin tekin fram og allt yrði vitlaust, eins og einn viðmælandi orðaði það. Atvinnurekendur gera sér grein fyrir þessu og því spurning hvort þeir eru til í að taka þann slag. Einnig gætu þeir dustað rykið af tillögunum sem lagðar voru fram í vor um að fresta greiðslum á hluta af mótframlagi þeirra í lífeyrissjóði. Eins og fyrir segir var ekki almennur hljómgrunnur fyrir þeim innan Alþýðusambandsins. Hins vegar voru nokkur félög samþykk því að þessi leið yrði farin, meðal annars VR.

Niðurstaða á morgun?

Forsendunefndin kemur saman á morgun og fyrir liggur að hún skeri úr um hvort það hafi orðið forsendubrestur. Hún hefur þegar lagt blessun sína yfir hækkun kaupmáttar og lækkun vaxta. Eftir stendur að leggja mat á loforðalista ríkisstjórnarinnar. Ekki er ljóst hvort nefndin kemst að niðurstöðu á morgun eða á fimmtudag. Ef niðurstaðan er að það hafi orðið forsendubrestur verða samninganefndir kallaðar saman til að ræða viðbrögð og reyna að semja um úrlausn. Náist ekki samkomulag verður sá aðili sem vill ekki að samningurinn haldi að tilkynna það. Það þarf að gera fyrir klukkan fjögur 30. september eða á miðvikudaginn í næstu viku. Þá fellur samningurinn úr gildi 1.október eða nánar tiltekið daginn eftir.
 

 

arnarph's picture
Arnar Páll Hauksson
Fréttastofa RÚV
Síðast:
Þessi þáttur er í hlaðvarpi