Bæn og hugleiðing að morgni dags.

Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Rætt var um eldsneytisverð við Runólf Ólafsson, framkvæmdastjóra Félags íslenskra bifreiðaeigenda. Lög um tímabundna lækkun á virðisaukaskatti á olíu og bensín tóku gildi á föstudag, tilgangurinn er að vinna á verðbólgunni. Runólfur telur líklegt að aðgerðin heppnist en reiknar með verðhækkunum vegna ástandsins í Miðausturlöndum.

Um Jöfunarsjóð sveitarfélaga fara 107 milljarðar króna á ári. Um hann er m.a. veitt fjármunum til sveitarfélaga vegna grunnsólanna og málefna fatlaðra. Jöfnunarsjóðurinn er oft nefndur í umræðum um sveitarstjórnamál en líklegt er að einhverjir kunni ekki almennileg skil á starfseminni. Guðmundur Baldvin Guðmundsson, formaður ráðgjafanefndar sjóðsins, sagði frá hlutverki hans.

Hvers vegna er Auður djúpúðga ýmist nefnd Auður, Unnur eða Uður í fornritunum? Að því vildi Haraldur Bernharðsson, prófessor í íslenskum miðaldafræðum, komast og rannsakaði málið. Skýringin felst í málþróun, líkt og hann rakti í viðtali, en nýlega birtist grein hans um efnið í bandarísku fræðiriti.

Tónlist:

Ég heyri vorið - Sextett Ólafs Gauks,

Tell me - The Rolling Stones.

07:30

Útvarpsfréttir.

08:30

Gestir úr öllum kimum þjóðfélagsins deila sögu sinni með hlustendum. Umsjón: Sigurlaug M. Jónasdóttir.

Morgunleikfimi með Halldóru Björnsdóttur.

Veðurstofa Íslands.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Dánarfregnir.

Yfirlit hádegisfrétta kl. 12 virka daga.

Fólk úr ýmsum áttum flytur stuttar hugleiðingar sem tengjast sama umfjöllunarefni.

Uppástand, þema: SUMAR. Guðrún Nína Petersen fagstjóri veðurlíkanaþróunar á Veðurstofu Íslands.

Íslenskt lag eða tónverk.

Útvarpsfréttir.

Daglegur þáttur um stór og lítil fréttamál í umsjón Inga Freys Vilhjámssonar og Ingvars Þórs Björnssonar.

Ljóst er að engar kosningar verða til sveitarstjórnar í Snæfellsbæ, Vopnafjarðarhreppi, Kjósarhreppi og Tjörneshreppi í næstu viku því yfirkjörstjórnum barst aðeins einn framboðslisti í þessum sveitarfélögum. Rætt er við Evu Marín Hlynsdóttur, prófessor og sérfræðing í sveitarstjórnarmálum, Auði Kjartansdóttur, oddvita Sjálfstæðisflokksins í Snæfellsbæ, Írisi Eddu Jónsdóttur, oddvita Sterkrar stoðar á Vopnafirði, Jóhönnu Hreinsdóttur, oddvita Íbúa í Kjós og Aðalstein J. Halldórsson, oddvita Tjörneslistans.

Umsjón: Ingvar Þór Björnsson

Anna Gyða Sigurgísladóttir ræðir við fólk um einstakar hugmyndir sem mótað hafa skilning okkar á heiminum. Trú, heimspeki og vísindi eru efst á baugi, og kann fortíð og samtíð að vera skeytt saman með hjálp hnýsilegs arkífs ríkisútvarpsins.

Sígild og samtímatónlist frá ýmsum tímum. Íslenskt og erlent í bland.

Þáttur um bókmenntir, bæði hér heima og úti í heimi. Hlustendum er fylgt í gegnum lestur athyglisverðra bókmenntaverka og rætt við höfunda, útgefendur og fræðimenn um stefnur, strauma, tákn og tilvísanir.

Umsjón: Jóhannes Ólafsson.

Í þættinum opnum við inn í heim pólskra furðusagna og vísindaskáldskapar. Pólverjar eiga einhvern merkasta og áhugaverðasta höfund 20. aldar á því sviði, Stanisław Lem.

Þekkturstu verk Stanisławs Lem eru smásagnasafnið Cyberiada og Solaris, sem tvisvar hefur verið kvikmynduð, 1972 kom mynd í leikstjórn Andrei Tarkovsky og 2002 í leikstjórn Steven Soderbergh. Þetta eru fjölbreytt verk sem teygja sig yfir allt rófið, allt frá svokölluðu hörðum vísindaskálskap yfir í mjúkan en alltaf eru undirliggjandi flóknar heimspekilegar spurningar um siðferði, trú, mörk mannlegrar skynsemi, hvað tækni getur og hvaða áhrif hún hefur á okkur mennina sem hana búa til. Maður gegn vél, allt sem góður vísindaskáldskapur þarf að búa yfir. Pawel Bartoszek segir frá, en hann hefur lesið bækur Lem frá því í menntaskóla og við ræddum vísindaskáldskap, tæknisiðferði og ýmislegt þessu tengt.

Við byrjum á heimsókn frá Mariolu Alichu Fiema, sem kennir pólsk fræði við Háskóla Íslands. Þar fá nemendur yfirlit yfir sögu Póllands allt frá miðöldum fram að seinni heimsstyrjöld. Og í gegnum helstu bókmennta- og listaverk hvers tíma er reynt að skyggnast inn í pólska þjóðarsál. Ég ræddi við Mariolu um bókmenntirnar í gegnum aldirnar, hvar þetta byrjar allt saman en líka hvernig pólsk menning á Íslandi blasi við henni.

Viðmælendur: Mariola Alicja Fiema og Pawel Bartoszek.

Umsjón: Jóhannes Ólafsson.

Útvarpsfréttir.

Þáttur fyrir áhugafólk um listir og menningu. Ljósi varpað á það sem efst er á baugi hverju sinni, menningin nær og fjær skoðuð frá ólíkum sjónarhornum og skapandi miðlar settir undir smásjána.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir.

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Fréttir

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Nokkur vel valin lög

frá Veðurstofu Íslands

Dánarfregnir.

Tónhjólið snýst og snýst og upp koma sögur af tónlist, nýrri og gamalli. Ólíkar stefnur og straumar skjóta upp kolli og líka hljóðfæri, hugtök og túlkunarmöguleikar. Hugað verður að einhverju því sem hæst ber á tónlistarsviðinu í heimi sígildrar tónlistar og djasstónlistar á hverjum tíma.

Í Tónhjóli dagsins skoðum við tónlist sem sprettur úr borgarsamfélögum í Bandaríkjunum og Bretlandi, þar sem tónlistarfólk finnur leiðir til þess að sporna gegn flóknum vefi kerfisbundins rasisma og samsköpun er mótvægi við stjörnuvæðingu. Samruni ólíkra stíla er fyrirferðamikill og minni úr poppkúltúr finna sér leið inn í heim samtímatónlistar - og öfugt. Við ætlum að heyra bæði gamla og nýja tónlist sem sprettur úr gróskumiklu tónlistarlífi, fyrst í fríspuna senum í Chicago og miðevrópu og heyrum tvö verk af tónleikum Wadada Leos Smith í Iðnó í nóvember sl.

Við bregðum okkur svo til Suður Lundúna þar sem tónlist er nýtt sem vettvangur listrænna inngripa og yfirlýsinga og sníkjum okkur far þaðan til bandaríkjanna þar sem frjósöm ljóðskáld og framleiðendur hrista upp í hip-hop hljómnum.

Tónlist í þættinum:

Klein - Score for J (2025)

Wadada Leo Smith - Tveir spunar fluttir í Iðnó 18. nóvember 2025.

Flytjendur:

Wadada Leo Smith - Trompett

Jakob Bro - Gítar

Matthías MD Hemstock - Slagverk

Skúli Sverrisson - Bassi

Lester Bowie - Gittin' to Know Y'all (1969)

Flytjendur:

Baden Baden Free Jazz Orchestra

Peter Brötzmann - More Nipples (1969)

Flytjendur:

Peter Brötzmann - tenór saxófónn

Han Bennink - trommur

Fred Van Hove - píanó

Buschi Niebergall - bassi

Evan Parker - tenórsaxófónn

Derek Bailey - gítar

John Mayer - Raga Megha (1966)

Flytjendur: Tvöfaldur kvintett Johns Mayer og Joe Harriott:

Joe Harriott - alt saxófón, John Mayer - sembal og fiðlu, Alan Ganley - trommur, Keshav Sathe - tabla, Pat Smythe -píanó, Chandrahas Paigankar - Tanbur, Chris Taylor - flautu Coleridge Goode - bassa, Diwan Motihar - sítar og Kenny Wheeler - trompett

Stormzy - Shut Up (2015)

Dean Blunt & Joanne Robertson - Vigil (2021)

Mica Levi - Unlucky (2011)

Flytjendur: Micachu & The Shapes ásamt London Sinfonietta

Mica Levi - Om Om Om Om (2021)

Flytjendur: Mica Levi & Brother May

Tirzah - Guilty (2018)

Sons of Kemet - Think of Home (2021)

Kofi Flexxx & billy woods - Apothecary (2023)

billy woods & Moor Mother ásamt Mach-Hommy - Chimney (2020)

Moor Mother - The Myth Hold Weight (2019)

úts. Ian Anderson (2025)

Flytjendur: Moor Mother, Wooden Elephant strengjakvintett (Ian Anderson - lágfiðlu, Aoife Ní Bhriain og Hulda Jónsdóttir - fiðlur, Stefan Hadjiev - selló, Nikolai Matthews - kontrabassa) og Beethoven hljómsveitin í Bonn undir stjórn Dirk Kaftan.

Klein - Skyfall (2021)

Flytjendur: Klein, Charlotte Church, Jawnino

Umsjón: Pétur Eggertsson

Anna Gyða Sigurgísladóttir ræðir við fólk um einstakar hugmyndir sem mótað hafa skilning okkar á heiminum. Trú, heimspeki og vísindi eru efst á baugi, og kann fortíð og samtíð að vera skeytt saman með hjálp hnýsilegs arkífs ríkisútvarpsins.

Ævisaga Árna prófasts Þórarinssonar. Þórbergur Þórðarson skráði. Pétur Pétursson les í hljóðritun frá 1988

Ævisaga Árna prófasts Þórarinssonar. Fagurt mannlíf. Þórbergur Þórðarson skráði. Pétur Pétursson byrjar lesturinn.

Þátturinn var fyrst á dagskrá 12. apríl 1988.

frá Veðurstofu Íslands

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.