Útvarp - Spilari RÚV

Tónlistarferill hans var ekki langur, en hann var nálægt þrítugu þegar hann fór að láta að sér kveða í hljómsveitum Miles Davis og Thelóníusar Monk. Sólóferillinn tók við sér í byrjun sjöunda áratugarins og goðsagnakenndur kvartett hans varð helsta viðmið nútímadjasstónlistarinnar á fyrstu árunum. Sífelld leit Coltranes að sinni rödd í tónlistinni varð til þess að hljóðfæraleikur hans fór langt út fyrir endamörk meginstraumsins og þrátt fyrir að ná mikilli hylli með plötum eins og A Love Supreme - urðu þreifingar hans undir lok ferilsins mörgum mjög framandi. Coltrane lést aðeins fertugur að aldri 1967.

Í þessum fyrri þætti um saxófónmeistarann bregður Pétur Grétarsson upp mynd af uppvexti hans og tónlistarferli fram að fyrstu sólóplötunum.

The Night Has A Thousand Eyes - Jerry Brainin - John Coltrane 1960

The sweetheart of Sigma Chi - Gene Austin - 1936

Warm Valley - Duke Ellington - Johnny Hodges og hljómsveit 1954

Sleep - Earl Bostic og hljómsveit hans 1951

Oleo - Sonny Rollins - Miles Davis kvintettinn 1956

Trinkle, tinkle - Thelonious Monk og John Coltrane 1957

So What - Kind of Blue - Miles Davis sextettinn 1959

Blue train - John Coltrane sextettinn 1958

Aðgengilegt til: Rennur ekki út.

Lengd: 56 mín.

15:00

Fréttir

15:03

50 ár frá Bloody Sunday

Fyrri þáttur - Forsagan, aðdragandi og dagurinn sjálfur

Gunnar Hansson og Sólveig Jónsdóttir fóru nýverið til Derry á Norður Írlandi og tóku viðtöl við fólk sem var á staðnum og missti jafnvel fjölskyldumeðlimi í skotárásunum blóðuga sunnudaginn fyrir hálfri öld, 30. janúar 1972. Þau rekja forsöguna, aðdragandann og atburði þessa örlagaríka dags, afleiðingarnar og ófriðinn sem stóð í 30 ár eftir þetta.

Fimmtíu ár eru nú liðin frá einum afdrifaríkasta atburði The Troubles, óaldarinnar á Norður-Írlandi, sem stóð yfir á árunum 1968-1998.

Þann 30. janúar 1972 efndu kaþólikkar til friðsamlegrar réttindagöngu í borginni Derry þar sem þeir kröfðust aukinna borgaralegra réttinda en fátækt, atvinnuleysi og húsnæðisskortur hafði verið hlutskipti langflestra kaþólskra fjölskyldna í landinu áratugum saman.

Þegar nokkuð var liðið á gönguna hóf fyrsta fallhlífaherdeild breska hersins, Para 1, að skjóta á göngufólk og eftir aðeins nokkrar mínútur af algjörri ringulreið lágu þrettán í valnum. Fimmtán særðust og einn af þeim lést síðar af sárum sínum.

Í kjölfarið á þessum hræðilega atburði hörðnuðu átökin á Norður-Írlandi gríðarlega og áttu eftir að kosta fleiri en 3500 mannslíf áður en friðarsamkomulag var loks undirritað árið 1998.

Í fyrri þættinum er forsaga átakanna rifjuð upp um sögu misskiptingar og kúgunar af hálfu Englendinga sem hafði litað líf Íra öldum saman. Við rekjum ástæður þess að landinu var skipt upp í Írland og Norður-Írland og hvað varð til þess að árið 1968 blossuðu átökin upp á milli fylkinga mótmælenda og kaþólikka í landinu. Bloody Sunday breytti öllu, ekki aðeins fyrir þróun átakanna, sem hörðnuðu til mikilla muna, heldur umturnaði hann lífi ótal fólks sem nú stóð uppi sem fjölskyldur fórnarlamba voðaverkanna sem breski herinn framdi þennan dag.

Þátturinn er að stórum hluta byggður á lýsingum þeirra sem upplifðu tíma átakanna og þennan afdrifaríka, blóðuga sunnudag. Sum þeirra eru enn í dag að takast á við afleiðingar hans, hálfri öld síðar.

Viðmælendur í 1. þætti í þeirri röð sem þau birtast:

Bridgeen Sharkey,

Patsy Okane,

Margaret Armstrong,

Sinéad Cooper

Bronagh Cooper

Ursula Clifford

Kevin McDaid,

Bridie Gallagher,

Einnig heyrist í Brian Faulkner fyrrverandi forsætisráðherra Norður-Írlands.

Íslenskar raddir:

Guðrún Hálfdánardóttir

Guðrún Gunnarsdóttir

Hulda Geirsdóttir

Vera Illugadóttir

Þorgerður Ása Aðalsteinsdóttir

Þórhildur Ólafsdóttir

Guðni Tómasson

Jórunn Sigurðardóttir

Pétur Grétarsson

Tónlist:

Some Mother's Son (Ógánaigh Óig) e. Bill Wheelan.

Aðgengilegt til: Rennur ekki út.

Lengd: 48 mín.