Bæn og hugleiðing að morgni dags.

Séra Aðalsteinn Þorvaldsson flytur morgunbæn og orð dagsins.

Útvarpsfréttir.

Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Í fyrsta hluta þáttarins voru leikin þrjú lög af fyrstu plötu Spilverks þjóðanna en hún kom út haustið 1975.

Í pistli á akureyri.net á alþjóða geðheilbrigðisdaginn 10. október fjallað Ólafur Þór Ævarsson geðlæknir m.a. um geðheilsuáhrifavalda. Þann flokk fylla meðal annars stjórnmálamenn, fjölmiðlafólk og kennarar. Þessar hópa geta haft mikil áhrif á geðheilsu almennings með orðum og aðgerðum.

Björn Malmquist sagði frá því sem er efst á baugi í stjórnmálum í Evrópu næstu daga, forgangslista íslenskra stjórnvalda í hagsmunagæslu gagnvart Evrópusambandinu og ræddi við Hauk Harðarson hjá Arctic Green Energy í Kína en þeir hittust í Beijing á dögunum, Björn fylgdi Höllu Tómasdóttur forseta Íslands í heimsókn til Kína.

Ný mannfjöldaspá Hagstofunnar var nýlega gefin út. Samkvæmt henni verði íbúar Íslands 500 þúsund eftir tíu til tuttugu ár. Anton Örn Karlsson, deildarstjóri hjá Hagstofunni, fór yfir helstu atriði spárinnar og þær forsendur sem liggja að baki.

Tónlist:

Icelandic cowboy - Spilverk þjóðanna,

Of my life - Spilverk þjóðanna,

Going home - Spilverk þjóðanna,

Don't worry be happy - Bobby McFerrin,

I'm gonna be (500 miles) - Proclaimers.

07:30

Útvarpsfréttir.

08:30

Útvarpsfréttir.

Gestir úr öllum kimum þjóðfélagsins deila sögu sinni með hlustendum. Umsjón: Sigurlaug M. Jónasdóttir.

Brynja Huld segir frá því hvernig ung stúlka frá Ísafirði endaði á að vinna í varnarmálum. Hún talar um konur í alþjóða öryggismálum, Afganistan og ástina.

Umsjón: Halldóra Björnsdóttir.

Útvarpsfréttir.

Veðurstofa Íslands.

Dægurflugur og söngvar frá ýmsum tímum.

Umsjón: Jónatan Garðarsson.

Leikin eru lög með nokkrum djúprödduðum söngvurum. Tónlistin sem verður fyrir valinu er Ol' Man River með Paul Robeson, Sixteen Tons með Kristni Hallssyni, Höldum heim með Þorvaldi Halldórssyni, Some Velvet Morning með Lee Hazlewood og Nancy Sinatra, This Town með Frank Sinatra, You've Lost That Loving Feeling með Righteous Brothers, Ol' 55 með Tom Waits, Perfect Day með Lou Reed, The Passenger með Iggy Pop og China Girl með David Bowie.

Umsjón: Jónatan Garðarsson.

Útvarpsfréttir.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: [email protected]

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Upplifir þú sálrænt öryggi á þínum vinnustað? Það er mikilvægt að finna til öryggis í hópnum á vinnustað, geta tjáð sig frálst á fundum fyrir framan aðra og þora að vera maður sjálfur. Ein skilgreining á sálrænu öryggi er einmitt sú meðlimir teymis upplifi öryggi til að taka félagslega áhættu og vera berskjaldaðir. Hilja Guðmundsdóttir ráðgjafi hjá Mental og sérfræðingur í Mannauðsstjórnun kom í þáttinn í dag.

Tónlistarhátíðin Óperudagar er í fullum gangi og stendur til 26.oktober. Aðstandendur hátíðarinnar og fjölmargir þátttakendur standa fyrir fjölbreyttum söngverkefnum í Reykjavík, Kópavogi, Garðabæ, Borgarbyggð og Reykjanesbæ. Á hátíðinni er boðið upp á um 40 viðburði fyrir alla aldurshópa og um 200 listamenn frá ýmsum löndum koma fram. Ragnheiður Ingunn Jóhannsdóttir verkefnisstjóri sagði okkur frá því helsta á Óperudögum í þættinum.

Svo var það lesandi vikunnar, í þetta sinn var það Hjálmar Waag Árnason, fyrrverandi alþingismaður, skólameistari og kennari. Hjálmar þýddi bókina Marta, Marta eftir færeyska rithöfundinn Marjun Syderbö Kjelnæs, sem við fengum hann til að segja okkur aðeins frá og svo auðvitað líka frá þeim bókum sem hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Hjalmar talaði um eftirfarandi bækur og höfunda:

Brennu Njálssaga

Talað við dýrin e. Konraud Loreenz

Meðan eldarnir brenna e. Stacu

Ný og nið e. Jóhannes úr Kötlum

Ljóðasafn Steins Steinarr

Halldór Laxness

Bláskjár

Riddarinn Rauðgrani

Dísa ljósálfur

Bækur um göngu- og hjólaleiðir

Lög í þættinum í dag:

Þú komst við hjartað í mér / Hjaltalín (Þorgrímur Haraldsson, Sveinbjörn Bjarki Jónsson, texti Páll Óskar Hjálmtýsson)

Það þarf fólk eins og þig / Rúnar Júlíusson (Buck Owens, texti Rúnar Júlíusson)

Mamma / Luciano Pavarotti & Ricky Martin (B. Cherubini, A Cesare Bixio)

UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Dánarfregnir.

Yfirlit hádegisfrétta kl. 12 virka daga.

Útvarpsfréttir.

Fólk úr ýmsum áttum flytur stuttar hugleiðingar sem tengjast sama umfjöllunarefni.

Umsjón hefur Steinunn Bragadóttir hagfræðingur hjá ASÍ.

Íslenskt lag eða tónverk.

Útvarpsfréttir.

Ísraelsher hefur drepið hátt í hundrað á Gaza frá því að vopnahlé tók gildi. Ísraelsk stjórnvöld hafa opnað aftur fyrir neyðaraðstoð inn á Gaza.

Þrjár moskítóflugur fundust í Kjós á dögunum. Það er í fyrsta sinn sem flugurnar finnast hér á landi.

Jarðskjálftar hafa orðið í þremur landshlutum í morgun. Kröftug skjálftahrina er í Mýrdalsjökli, og jörð hefur skolfið á Norður- og Vesturlandi.

Netþjónusta og smáforrit liggja niðri víðs vegar um heim vegna bilunar í gagnaveri Amazon í Bandaríkjunum. Áhrifin eru minniháttar hér á landi.

Fimm alþjóðleg félagasamtök og tvenn íslensk afhenda atvinnuvegaráðherra um 300.000 undirskriftir í hádeginu þar sem stjórnvöld eru hvött til að banna blóðmerahald.

Fyrstu lotu verkfalls flugumferðarstjóra er lokið og sú næsta verður í nótt. Enginn fundur hefur verið boðaður í kjaradeilunni.

Tvær af þremur þyrlum Landhelgisgæslunnar fara í stóra viðhaldsskoðun á næsta ári og verða ónothæfar á meðan.

Fjölga þarf úrræðum fyrir börn með fjölþættan vanda, segir formaður Kennarasambands Íslands, til að tryggja öryggi í skólum. Skólastjóri í grunnskóla segir það færast í aukana að nemendur ráðist á kennara.

Louvre-listasafnið í París er enn lokað. Brotist var þar inn í gær og ómetanlegum skartgripum stolið. Þjófanna er enn leitað.

Dagur Kári Ólafsson fimleikamaður er kominn í úrslit í fjölþraut á heimsmeistaramótinu í Djakarta. Hann er annar Íslendingurinn sem kemst í úrslit á HM og sá fyrsti í fjölþraut.

Daglegur þáttur um stór og lítil fréttamál í umsjón Inga Freys Vilhjámssonar og Ingvars Þórs Björnssonar.

Daglegur fréttaskýringaþáttur þar sem stór og lítil fréttamál eru matreidd á einfaldan hátt.

Við ætlum að ræða um orkustjórnun og hvað er mikilvægt að halda hæfilegu jafnvægi milli hvíldar og áreynslu bæði í íþróttum og í hversdeginum. Við ætlum að ræða við mann sem kynntist því óvænt hve mikilvægt er að lifa ekki í of mikilli streitu. Hinrik Pálsson hefur leitt lyftingadeild Stjörnunnar, Kraftlyftingasamband Ísland og þjálfað unga sem aldna í kraftlyftingum. Hann segir frá því sem hann hefur lært af því að glíma við eftirköst covid og vera slegin út á hliðarlínuna í langan tíma.

Opin og gagnrýnin umræða um vísindi, nýsköpun, umhverfi, fréttir og samfélagsmál.

Netfang: [email protected]

Af hverju er fólk á flótta og hvernig erum við sem samfélag að taka á móti fjölskyldum á flótta? Nína Helgadóttir, teymisstjóri í málefnum flóttafólks hjá Rauða krossinum, ætlar að segja okkur frá aðstæðum flóttafólks, stöðuna í málefnum þeirra á Íslandi og hvernig er best að búa um þennan viðkvæma málaflokk til framtíðar.

Í reglulegum pistli sínum ætlar Helga Lára Þorsteinsdóttir, safnstjóri RÚV, að spila fyrir okkur viðtalsbút við Sigfús Elíasson. Sigfús fæddist í Selárdal og opnaði síðar Dulminjasafn. Viðtalið við Sigfús er frá árinu 1957 og við fáum að heyra það á eftir.

Í kapphlaupum er yfirleitt rásmark og endamark. Gervigreindarkapphlaupið er þess eðlis að enginn getur spáð fyrir um hvar það endar. Eyrún Magnúsdóttir, gervigreindarsérfræðingur, kemur til okkar í lok þáttar og ræðir um kapphlaupið um að þróa vélar sem eru jafn greindar eða ennþá greindari en mannkynið.

Umsjón: Ástrós Signýjardóttir og Elsa María Guðlaugs Drífudóttir

Tónlist þáttarins:

Bubbi Morthens - Velkomin

Sting - All this time

Mannakorn - Á meðan sumar framhjá fer

Útvarpsfréttir.

Sígild og samtímatónlist frá ýmsum tímum. Íslenskt og erlent í bland.

Tónlistin í þættinum:

L'oiseau des bois op. 21 eftir Franz Doppler. Áshildur Haraldsdóttir leikur á flautu og Selma Guðmundsdóttir leikur á píanó.

Útg. 1995 á plötunni Miniatures.

Nonetto eftir Nino Rota.

Verkið er í fimm þáttum:

1. Allegro

2. Andante

3. Allegro con spirito

4. Canzone con variazioni, allegretto calmo

5. Vivacissimo

Flytjendur:

Emmanuel Pahud flautuleikari;

Paul Meyer klarinettuleikari;

Francois Meyer óbóleikari;

Gilbert Audin fagottleikari;

Benoît de Barsony hornleikari;

Daishin Kashimoto fiðluleikari;

Joaquín Riquelme García víóluleikari;

Claudio Bohórquez sellóleikari;

Olivier Thiery kontrabassaleikari.

Hljóðritað 6.-7. ágúst 2020 í La Courroie, Entraigues-sur-la-Sorgue

Kvartett fyrir klarínett, fiðlu, selló og píanó (2010) eftir Þórð Magnússon.

Flytjendur:

Sigurður Ingvi Snorrason klarínettuleikari;

Sigrún Eðvaldsdóttir fiðluleikari;

Bryndís Halla Gylfadóttir sellóleikari;

Anna Guðný Guðmundsdóttir píanóleikari

Frumflutt á tónleikum í Langholtskirkju í október 2010.

Útg. 2013 á plötunni: La poesie: kammertónlist eftir Þórð Magnússon

Stjörnurnar eftir Snorra Sigfús Birgisson. Ljóðið orti Davíð Stefánsson frá Fagraskógi. Kammerkór Norðurlands syngur undir stjórn Guðmundar Óla Gunnarssonar.

Hljóðritun fór fram í Hofi á Akureyri í ágúst 2020. Útg. 2020 á plötunni: Á svörtum fjöðrum.

Chanson du rouet, M. 15 [1898] eftir Maurice Ravel, ljóðið orti Charles-Marie Leconte de Lisle. Sarah Dufresne sópran syngur, Malcolm Martineau leikur á píanó.

Útg. 2025 á plötunni The Complete Songs of Ravel.

Útvarpsfréttir.

Þáttur um bókmenntir, bæði hér heima og úti í heimi. Hlustendum er fylgt í gegnum lestur athyglisverðra bókmenntaverka og rætt við höfunda, útgefendur og fræðimenn um stefnur, strauma, tákn og tilvísanir.

Umsjón: Jóhannes Ólafsson.

Hvalbak er önnur ljóðabók Maó Alheimsdóttur. Skáldsaga hennar Veðurfregnir og jarðarfarir vakti mikla athygli þegar hún kom út árið 2024 en hún er fyrsta frumsamda sagan sem kemur út á íslensku eftir höfund sem lærði málið á fullorðinsaldri. Einstök ljóðabók þar sem greina má nýtt og ferskt sjónarhorn á íslenska náttúru og tungu.

Anna Rós Árnadóttir hefur gefið út sína fyrstu ljóðabók, Fyrir vísindin, þar sem hún yrkir af „vísindalegri nákvæmni“ um tilveruna, um næmni, raunveruleikann og hið yfirskilvitlega. Fyrr á þessu ári hlaut Anna Rós Ljóðstaf Jóns úr Vör fyrir ljóðið Skeljar sem finna má í þessari athyglisverðu ljóðsögu.

Söguljóðið stóra Don Juan eftir Byron lágvarð var að koma út í fyrsta sinn í heild sinni á íslensku. Byron lauk aldrei við ljóðið áður en hann lést aðeins 36 ára árið 1824 og skrifaði það í sjálfskipaðri útlegð, aðallega í Feneyjum á Ítalíu. Jón Erlendsson var að senda frá sér þýðingu á kviðunum sextán, en hann hlaut íslensku þýðingarverðlaunin í fyrra fyrir þýðinguna á Parardísarmissi eftir John Milton. Guðni Elísson prófessor í almennri bókmenntafræði við HÍ ræðir Byron lávarð og Don Juan í þættinum.

Viðmælendur: Maó Alheimsdóttir, Anna Rós Árnadóttir og Guðni Elísson.

Umsjón: Jóhannes Ólafsson.

Útvarpsfréttir.

Þáttur fyrir áhugafólk um listir og menningu. Ljósi varpað á það sem efst er á baugi hverju sinni, menningin nær og fjær skoðuð frá ólíkum sjónarhornum og skapandi miðlar settir undir smásjána.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir.

Bókmenntafræðingurinn Aðalheiður Guðmundsdóttir hefur rannsakað sérstaklega hlutverk vetrarins og myrkursins í íslenskum ævintýrum. Í grein í nýjasta tölublaði Ritsins setur hún ævintýrin í samhengi við líf og lífsskilyrði Íslendinga áður fyrr og skoðar myrkrið og birtingarmyndir þess, sem gegnir að hennar sögn lykilhlutverki, ekki síst vegna þess að myrkrið kallar á andstæðu sína, ljósið, eða vonina.

Ný íslensk ópera verður frumflutt í Hörpu um næstu helgi, Ragnarök eftir Helga R. Ingvarsson. Uppfærslan er hluti af Óperudögum og er flutt í samstarfi við Kammeróperuna. Í verkinu kynnumst við ásunum og sjáum hvernig hroki þeirra, lygar og hégómi leiðir til dauða þeirra í loka bardaganum, Ragnarökum. Helgi lítur við í hljóðstofu í þætti dagsins

Gauti Kristmannsson verður líka með okkur og rýnir að þessu sinni í þýðingu Móheiðar Geirlaugsdóttur á ljóðabókinni Ariel, eftir Sylvíu Plath.

Útvarpsfréttir.

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Lækkandi fæðingartíðni er reglulega í umræðunni þessa dagana, bæði hér á Íslandi og reyndar víða erlendis, og er að verða eitt af stóru menningarpólitísku deilumálunum í samtímanum.

Prónatalismi, eða fólksfjölgunarhyggja, er orðin að stjórnmálalegu afli í Bandaríkjunum með Elon Musk, JD Vance og fleiri sem leggja áherslu á að bandarikjamenn eignist fleiri börn. Stjórnvöld í Ungverjalandi hafa orðið að leiðarljósi fólksfjölgunarsinna víðar með stefnum sem hampa barnmörgum hefðbundnum fjölskyldum. Í síðustu viku hér í Lestinni talaði varaformaður Miðflokksins um vonleysi og deyfð sem einkenndi Íslendinga í dag og hefði þau áhrif að þeir fjölguðu sér ekki.

Við ræðum þessi mál við Sunnu Kristínu Símonardóttur, lektor í Háskólanum á Akureyri sem hefur rannsakað lækkandi fæðingartíðni og ástæður hennar.

Katrín Helga Ólafsdóttir fór fyrir hönd Lestarinnar á listahátíðina State of the Art. Við fáum umfjöllun frá henni um hátíðina.

Fréttir

Fréttir

Ekkert bendir til þess að jarðskjálftahrina í Mýrdalsjökli í dag sé undanfari eldgoss í Kötlu, að sögn eldfjalla- og jarðskjálftafræðings.

Skólastjóri Hörðuvallaskóla segir færast í vöxt að börn sem glíma við fjölþættan vanda beiti kennara og aðra nemendur ofbeldi.

Utanríkisráðherra segir fyrirhugað að gera tvíhliða viljayfirlýsingar um varnarmál við önnur lönd líkt og þá sem undirrituð var með varnarmálaráðherra Þýskalands í gær.

Forseti Frakklands vill að fulltrúar Úkraínu og Evrópu fái sæti við borðið á fyrirhuguðum fundi forseta Bandaríkjanna og Rússlands. Evrópusambandið stefnir á að samþykkja nítjánda refsipakkann gegn Rússum í vikunni.

Miklar skemmdir urðu í verksmiðju Primex á Siglufirði í bruna í síðustu viku. Framkvæmdastjórinn segir þó mildi að jarðhæð og vörulager hafi sloppið að mestu án skemmda.

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Vopnahléið sem samið var um 8. október á Gaza hangir nánast á bláþræði - líkt og reyndar framtíð Benjamín Netanjahús á forsætisráðherrastólnum í Ísrael. Bindur vopnahléið og lausn ísraelsku gíslanna í síðustu viku enda á stjórnmálaferil Netanjahús eða styrkir hann. Jón Björgvinsson hefur undanfarnar vikur verið í Ísrael og rætt við stjórnmálamenn og almenning um hvað taki við í stjórn landsins.

Fimmtíu ár, hálf öld er síðan konur á Íslandi tóku sér kvennafrí og fylltu miðbæ Reykjavíkur á einum stærsta útifundi Íslandssögunnar. Á föstudaginn er aftur boðað kvennaverkfall til að mæta bakslagi í jafnréttisbaráttunni.

Þættir um barnabækur úr öllum áttum, gamlar og nýjar. Embla ræðir við höfunda, þýðendur, myndhöfunda, leikara og alls konar fólk sem kemur að barnabókum á einn eða annan hátt, að ógleymdum lesendunum sjálfum.

Umsjón: Embla Bachmann

Í ár eru liðin fimmtíu ár frá kvennafrídeginum sem átti sér stað þann 24. október 1975. Linda Ólafsdóttir segir okkur frá bókinni sinni Ég þori! Ég get! Ég vil! og sýningunni í Borgarbókasafninu með myndum úr bókinni. Bókaormarnir Steinunn Birna og Sandra segja okkur hvað þær eru að lesa og hverjar þeirra uppáhalds kvensöguhetjur eru.

Veðurfregnir kl. 18:50.

Dánarfregnir.

Tónhjólið snýst og snýst og upp koma sögur af tónlist, nýrri og gamalli. Ólíkar stefnur og straumar skjóta upp kolli og líka hljóðfæri, hugtök og túlkunarmöguleikar. Hugað verður að einhverju því sem hæst ber á tónlistarsviðinu í heimi sígildrar tónlistar og djasstónlistar á hverjum tíma.

Tónlist úr ýmsum áttum. Nýjar hljóðritanir Rásar 1 í bland við nýjar plötur íslenskrar og erlendrar tónlistar.

Í þættinum kennir ýmissa grasa en ef eitthvað eitt einkennir þetta Tónhjól þá er það hljóðfærið harpa. Það eru þó ólíkar hörpur og hörpuleikarar sem koma við sögu. Í þættinum er rætt við dúó Rán sem þær Melissa Achten hörpuleikari og Ida Nørby skipa, en einnig hljómar platan Edyf með velska söngskáldinu Cerys Hafana í seinni hluta þáttar.

Verk sem hljóma í þættinum:

The Water Tower með Rán:

Shattered

Cotton

Music Box

Idu Nørby: Surfaced

Melissa Achten: Beauty Cave

Björk: Pagan Poetry

Platan Edyf með Cerys Hafana:

Comed 1858

Cilgerran

Crwydro

Tragwyddoldeb

Y Pibydd Coch

Bridoll

Y Môr o Wydr

Nant yr Arian

Hen Garol Haf

Yr Elen

Tragwyddoldeb

Heimasíður tónlistarmanna:

Rán: https://www.melissaachten.com/collaborative/ran-duo

Idu Nørby: https://idanoerby.dk

Melissa Achten: https://www.melissaachten.com

Cerys Hafana: https://ceryshafana.com

Umsjón: Berglind María Tómasdóttir

Opin og gagnrýnin umræða um vísindi, nýsköpun, umhverfi, fréttir og samfélagsmál.

Netfang: [email protected]

Af hverju er fólk á flótta og hvernig erum við sem samfélag að taka á móti fjölskyldum á flótta? Nína Helgadóttir, teymisstjóri í málefnum flóttafólks hjá Rauða krossinum, ætlar að segja okkur frá aðstæðum flóttafólks, stöðuna í málefnum þeirra á Íslandi og hvernig er best að búa um þennan viðkvæma málaflokk til framtíðar.

Í reglulegum pistli sínum ætlar Helga Lára Þorsteinsdóttir, safnstjóri RÚV, að spila fyrir okkur viðtalsbút við Sigfús Elíasson. Sigfús fæddist í Selárdal og opnaði síðar Dulminjasafn. Viðtalið við Sigfús er frá árinu 1957 og við fáum að heyra það á eftir.

Í kapphlaupum er yfirleitt rásmark og endamark. Gervigreindarkapphlaupið er þess eðlis að enginn getur spáð fyrir um hvar það endar. Eyrún Magnúsdóttir, gervigreindarsérfræðingur, kemur til okkar í lok þáttar og ræðir um kapphlaupið um að þróa vélar sem eru jafn greindar eða ennþá greindari en mannkynið.

Umsjón: Ástrós Signýjardóttir og Elsa María Guðlaugs Drífudóttir

Tónlist þáttarins:

Bubbi Morthens - Velkomin

Sting - All this time

Mannakorn - Á meðan sumar framhjá fer

Bjarni Guðnason las Bandamanna sögu fyrir útvarpshlustendur árið 1975

Þessi saga segir einkum af feðgum, Ófeigi og Oddi, syni hans. Þeir eiga í höggi við átta höfðingja sem nefndir eru bandamenn, en þeir hyggjast með brögðum sölsa undir sig eignir Odds. Hann hefur verið nokkuð auðtrúa og seinheppinn í aðgerðum sínum, en það verður Ófeigur gamli faðir hans sem með klókindum og talsverðri ósvífni tekst að snúa taflinu við á úrslitastund.

Sagan er skemmileg og í henni eru fjörlegri samtöl en í flestum öðrum Íslendingasögum. Bandamanna saga er þrír lestrar.

Veðurfregnir kl. 22:05.

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Lækkandi fæðingartíðni er reglulega í umræðunni þessa dagana, bæði hér á Íslandi og reyndar víða erlendis, og er að verða eitt af stóru menningarpólitísku deilumálunum í samtímanum.

Prónatalismi, eða fólksfjölgunarhyggja, er orðin að stjórnmálalegu afli í Bandaríkjunum með Elon Musk, JD Vance og fleiri sem leggja áherslu á að bandarikjamenn eignist fleiri börn. Stjórnvöld í Ungverjalandi hafa orðið að leiðarljósi fólksfjölgunarsinna víðar með stefnum sem hampa barnmörgum hefðbundnum fjölskyldum. Í síðustu viku hér í Lestinni talaði varaformaður Miðflokksins um vonleysi og deyfð sem einkenndi Íslendinga í dag og hefði þau áhrif að þeir fjölguðu sér ekki.

Við ræðum þessi mál við Sunnu Kristínu Símonardóttur, lektor í Háskólanum á Akureyri sem hefur rannsakað lækkandi fæðingartíðni og ástæður hennar.

Katrín Helga Ólafsdóttir fór fyrir hönd Lestarinnar á listahátíðina State of the Art. Við fáum umfjöllun frá henni um hátíðina.