Kolefnisjöfnun í sókn: „Ekki nóg að bursta“

Mynd: Wikipedia / Wikipedia
Hvað eiga Stjórnarráð Íslands, Orkan, Bónus, Þjóðkirkjan, Ikea, Ölgerðin og bókabíll Borgarbókasafnsins sameiginlegt? Jú, þau hafa kolefnisjafnað starfsemina eða hafa áform um að gera það. Listinn er ekki tæmandi. Kolefnisjöfnun er aftur orðin áberandi í umræðunni. Sviðsstjóri hjá Umhverfisstofnun segir að það þurfi að vinna samtímis að losun og bindingu. Rétt eins og manneskja með tannskemmdir þurfi bæði að huga að tannburstun og minnka sælgætisát

Að kolefnisjafna ömmur

Kolefnisjöfnun er ekkert nýtt. Við höfum oft heyrt þetta orð en skiljum við það? Sumarið 2008 fóru umsjónarmenn Síðdegisútvarpsins yfir það í smáatriðum hvað þyrfti til að kolefnisjafna áttræða, ömmu annars umsjónarmannsins hjá kolefnisjöfnunarsjóðnum Kolviði. Það var að ýmsu að hyggja. Grípum niður í samtalið: „Varðandi heimilishald í 60 ár. Ef hún hefur búið í húsi sem hitað hefur verið með kolum eða olíu á einhverjum tímapunkti er losunin töluverð. Ef hún hefur haft hitaveitu var losunin tiltölulega lítil. Segjum fimm þúsund kall, 50 tré fyrir kyndingu. Svo er það heimilissorp, við erum búin að reikna með fimm þúsund kalli og fimmtíu trjám þar líka, búkhljóð, það er erfitt að mæla það.“ 

Niðurstaðan var sú að það þurfti að planta 3000 trjám til að kolefnisjafna konuna. „Það að kolefnisjafna áttatíu ára manneskju og gefa henni það í afmælisgjöf, þetta gera tæpar 400 þúsund krónur,“ sagði umsjónarmaðurinn.  

Binding eða stöðvun

„Kolefnisjöfnun, þar er í raun verið að tala um það að maður bindur sem samsvarar því sem maður hefur losað,“ útskýrir Elva Rakel Jónsdóttir, sviðsstjóri hjá Umhverfisstofnun. 

Mynd með færslu
 Mynd: RÚV
Elva Rakel Jónsdóttir, sviðsstjóri hjá Umhverfisstofnun.

Kolefnisjöfnun nær bæði yfir bindingu og stöðvun. Það er hægt að kolefnisjafna með því að binda koltvísýring, svo sem með skógrækt eða landgræðslu, það gerist þá ekki strax, því það tekur trén tíma að vaxa. Það er líka hægt að stöðva losun gróðurhúsalofttegunda sem hefði ella orðið, til dæmis með því að breyta framræstu landi, sem losar mjög mikið, aftur í mýri. Þá er bleytt aftur upp í landinu og rotnunarferlið sem olli losuninni stöðvað. 

Mest fjallað um kolefnisjöfnun árið 2007

Kolefnisjöfnun virðist vera að sækja í sig veðrið á ný hérlendis eftir nokkurra ára lægð. Á vef Landsbókasafnsins, tímarit.is, má leita í gömlum dagblöðum, sem færð hafa verið yfir á stafrænt form. Ef marka má vefinn, var mest fjallað um kolefnisjöfnun árið 2007. Þá voru Skógræktarfélag Íslands og Landvernd nýbúin að stofna kolefnissjóðinn Kolvið. Heilsíðuauglýsingar frá bakhjörlum sjóðsins; Kaupþingi og Orkuveitu Reykjavíkur, hvöttu landsmenn til að kolefnisjafna sig í einum grænum og í blaðagreinum var fjallað um það markmið sjóðsins, þá og nú, að hvetja Íslendinga til að verða fyrsta þjóð heims til þess að kolefnisjafna útblástursáhrif samgöngutækja sinna með skógrækt og uppgræðslu. Sögnin kolefnisjafna kom níutíu sinnum fyrir á síðum dagblaða árið 2007. Eftir hrun virðist þar lítið sem ekkert hafa farið fyrir auglýsingum og umfjöllunum um kolefnisjöfnun. Nú er þetta kannski að breytast.

Mynd með færslu
 Mynd: timarit.is
Auglýsing sem birtist í Morgunblaðinu árið 2007.
Mynd með færslu
 Mynd: RÚV - Björgvin Kolbeinsson
Þetta tré á eftir að binda meira kolefni í framtíðinni.

Einstaklingar viljugri til að kolefnisjafna

Forsvarsmaður Kolviðar segir að fyrirtæki hafi farið að taka við sér á ný eftir Parísarsamkomulagið 2015, loftslagsyfirlýsing Festu og Reykjavíkurborgar um samfélagsábyrgð hafi haft áhrif. Síðastliðið haust hafi einstaklingar svo farið að leita til fyrirtækisins í stórauknum mæli þrátt fyrir að það hafi aldrei beinlínis stílað inn á einstaklingsmarkað. Þetta kann að hafa gerst í kjölfar útgáfu á afdráttarlausri skýrslu milliríkjanefndar Sameinuðu þjóðanna um loftslagsmál, þar sem fram kom að mannfólk hefði 12 ár til að gera róttækar breytingar á nær öllum hliðum samfélagsins, ætlaði það sér að halda hlýnun jarðar innan við 1,5 gráðu. 

Sjá einnig: Tvöfalt fleiri kolefnisjafna ferðir sínar

Að minnsta kosti tvær leiðir á Íslandi

Í fyrravor var stofnaður Votlendissjóður, þeir sem vilja kolefnisjafna losun sína með aðgerðum á Íslandi hafa því val, geta annað hvort greitt Kolviði fyrir að planta trjám eða Votlendissjóði fyrir að fylla upp í gamla skurði. Kannski eru möguleikarnir fleiri - það er ekki til nein skrá yfir fyrirtæki sem bjóða upp á kolefnisjöfnun gegn greiðslu. 

„Ákváðum að setja allt okkar púður í loftslagsmál“

Mynd með færslu
 Mynd: Jóhannes Jónsson - RÚV
Orkan gefur viðskiptavinum færi á að kolefnisjafna eldsneyti.

Umræðan um loftslagsógnina er orðin háværari og síðustu vikur hafa, eins og fyrr sagði Ölgerðin, Þjóðkirkjan og fleiri fyrirtæki og stofnanir lýst því yfir að þau hyggist kolefnisjafna starfsemina, flest virðast ætla að kolefnisjafna ár aftur í tímann, sumir gera betur, þannig fagnaði Borgarbókasafnið fimmtugsafmæli Bókabílsins Höfðingja með því að kolefnisjafna losun hans frá upphafi. 

Á Uppstigningardag splæsti Orkan í auglýsingakápu utan um Fréttablaðið þar sem viðskiptavinum var tjáð að nú gætu þeir kolefnisjafnað eigin eldsneytiskaup með því að láta afslátt sem þeir ella fengju renna til Votlendissjóðs. Með auglýsingunni fylgdi mynd af glaðbeittu fólki í bíl, sem sökum aldurs er sennilega nokkuð frekur á eldsneytið. En af hverju núna? 

Ingunn Agnes Kro framkvæmdastjóri skrifstofu- og samskiptasviðs Skeljungs, segir að síðustu tvö ár hafi fyritækið rýnt styrkveitingar sínar. „Við erum búin að vera að styrkja mikið íþróttafélög og góðgerðarsamtök sem er mjög verðugt verkefni en við fórum að hugsa hvernig við gætum haft sem allra mest jákvæð áhrif á samfélagið, þá fórum við að skoða í leiðinni hvaða neikvæðu áhrif við hefðum og ég held það dyljist nú engum hver þau eru. Þá ákváðum við bara að setja allt okkar púður í loftslagsmál.“

Kolefnisjöfnuð ráðuneyti

Stjórnvöld eru líka í kolefnisjöfnunarhug, kolefnisjöfnun matvælaframleiðslu er gert hátt undir höfði í stjórnarsáttmálanum og ríkisstjórnin samþykkti nýlega loftslagsstefnu stjórnarráðsins sem felur í sér að Stjórnarráðið og öll ráðuneytin kolefnisjafni sig á þessu ári og dragi úr losun koltvísýrings um 40% á næstu tíu árum. 

Vegur þungt en ekki í bókhaldinu

Losun frá landi vegur þungt, það liggur fyrir, en tölurnar eru á reiki. Í útdrætti Umhverfisstofnunar úr losunarbókhaldi Íslands 2019 segir að enn sé takmörkuð þekking á þessum losunarflokki og þar með mikil óvissa í losunartölum.

Þegar kemur að alþjóðlegum skuldbindingum duga aðgerðir til þess að binda kolefni svo skammt. Þar gildir nær eingöngu að draga úr losun. Við getum ekki kolefnisjafnað alþjóðlegar skuldbindingar okkar til samdráttar og haldið áfram að losa eins og við gerum.

Þurfi bæði að bursta oftar og hætta sælgætisáti

Elva Rakel segir að kolefnisjöfnun sé mikilvægt tæki en meira þurfi til. „Þetta má ekki vera það eina sem fólk gerir, þá er maður ekki að grípa til næstum því nægilegra aðgerða.“

Samhliða ákvörðunum um kolefnisjöfnun þurfi á stjórnarfundum að taka ákvarðanir um samdrátt í losun, fækka flugferðum, taka Skype-fundi og kaupa rafmagnsbíla. 

Það þurfi að vinna samtímis að losun og bindingu. Rétt eins og manneskja með tannskemmdir þurfi bæði að huga að tannburstun og minnka sælgætisát. „Aðalfókusinn á að vera á því að draga úr losun, annars ertu bara að setja plástur á sárið, ekki að koma í veg fyrir upptökin. Ef við höldum bara áfram að losa og losa, það hljóta að vera takmörk fyrir því hvað við getum bundið mikið í þessu lokaða kerfi sem hnötturinn okkar er. En það er nú þegar búið að losa það mikið út í andrúmsloftið og það gengur það hægt að draga úr losuninni að við verðum á sama tíma að vera að hugsa út í bindinguna og vinna af miklum krafti þar.“ 

arnhildurh's picture
Arnhildur Hálfdánardóttir
Fréttastofa RÚV
Síðast:
Þessi þáttur er í hlaðvarpi