Angurvær hljómasúpa með öndun

Mynd: Aðsend mynd - Patrik Ontkovic / Aðsend mynd - Patrik Ontkovic

Angurvær hljómasúpa með öndun

18.07.2020 - 09:44

Höfundar

Hildur Elísa Jónsdóttir, myndlistarmaður og tónskáld, fer fyrir hönd Íslands á aðalhátíð Ung Nordisk Musik í Tempere í Finnlandi í sumar. Hildur blandar saman myndlist og tónlist í verkum sínum. „Ég vil helst vinna þannig að þú getir ekki sagt að verkið sé annað hvort myndlist eða tónlist, heldur að þetta sé einhvers konar blanda beggja.“ Pétur Eggertsson ræddi við hana í Tengivagninum á Rás 1.

„Ég svona elti yfirleitt bara það sem verkið kallar á, eða biður um, og það er eðlilega bara það sem ég þykist kunna eða kann, sem er tónlist og myndlist. Ég vil helst vinna þannig að þú getir ekki sagt að verkið sé annað hvort myndlist eða tónlist, heldur að þetta sé einhvers konar blanda beggja. Bara svona einhvern veginn óskýra mörkin á milli listformanna, ef það mætti orða það þannig. Minn helsti miðill eru gjörningar, það er eiginlega í öllum verkum mínum eitthvað performatíft element, já, svona gegnumgangandi,“ segir hún.

Byggði verið á Sonatorreki Egils Skallagrímssonar

Hildur Elísa samdi og vann tón- og myndbandsverkið Nú erum torvelt á vinnustofu Ung Nordisk Musik í byrjun árs. „Ég samdi verkið fyrir tónleika Íslandsdeildar UNM, ÖGNUN, sem voru haldnir 9. júlí síðastliðinn. Ég byggði verkið á Sonatorreki Egils Skallagrímssonar, sem eru einhver 25 erindi, og notaði til þess kerfi, svona handahófskennt kerfi.“ 

„Kerfið er þannig byggt upp að ég paraði alla bókstafi íslenska stafrófsins við nótur úr Des-dúr í nokkrum áttundum, og svo einhver svona formerki og yfirfæri það svo á kvæðið. Þannig að hver bókstafur er nóta og hvert orð því hljómur eða hljómaklasi einhvern veginn, og svo túlkaði ég bilið á milli orðanna sem þögn, eitt slag þögn. Úr verður einhver svona angurvær hljómasúpa með öndun,“ segir Hildur Elísa.

Langur tökudagur passaði vel við stemningu verksins

Verk Hildar er flutt af Jónasi Ásgeiri Ásgeirssyni harmonikkuleikara og er um 82 mínútur. „Ég hélt að verkið yrði svona tæpar tuttugu mínútur, en Sonatorrek er 25 erindi svo lokaniðurstaðan er 82 mínútur, sem Jónas Ásgeir alveg negldi í upptökum,“ segir Hildur Elísa. 

„Við tókum verkið upp tvisvar sama daginn svo úr varð átta tíma tökudagur og svo varð seinni takan fyrir valinu. Og það einhvern veginn svona heyrist undir lokin hvað hann er orðinn þreyttur og bugaður en það á einstaklega vel við verkið og kvæðið og svona stemmninguna í því.“ 

Mynd með færslu
 Mynd: Aðsend mynd - Patrik Ontkovic
Skjáskot úr verkinu “Nú erum torvelt” - á myndinni er Jónas Ásgeir Ásgeirsson harmonikkuleikari.

Harmonikkur flóknar eins og Egill Skallagrímsson

„Ég samdi verkið fyrir harmonikku af því að í höfðinu á mér hefur Egill Skallagrímsson alltaf verið nikkukall. Ef hann hefði verið til nokkur hundruð árum seinna hefði hann áreiðanlega spilað á harmonikku. En svo líka af því að harmonikkan, það er einhvern veginn hægt að spila svo margar nótur í einu og á svo víðu sviði, tónsviði, það hentaði þessu verki ákaflega vel,“ segir Hildur Elísa. 

„Í verkinu, sem er myndbandsverk eins og er, situr Jónas á dýnu úti á miðju gólfi, svona svörtu umhverfi, hvít dýna, og situr svona á endanum á dýnunni og leikur á harmónikkuna og starir tómlega út í loftið. Verkið varð myndbandsverk af því mig langaði fyrst að það yrði leikið í lokrekkju og þá með mjólkurglas við hliðina á rekkjunni. En mér fannst það einhvern veginn vera of bein tenging við Egils sögu og þennan tíma svo ég ákvað að sleppa lokrekkjunni og mjólkurglasinu og er ákaflega ánægð með þá ákvörðun,“ segir hún.

„Ég hef aldrei samið fyrir harmonikku áður og fannst það vera svolítið flókið. Mér finnst harmonikkur vera svona eins og Egill Skallagrímsson, flóknar og dálítið komplexeraðar. En ég fékk mikla hjálp frá bæði Íslandsdeildinni og svo Jónasi sjálfum, en ég fékk að senda honum fjögur drög að verkinu sem hann svo sendi til baka með leiðréttingum. Og svo gerðum við síðustu leiðréttingarnar á tökudag í nóturnar sem ég mætti með þangað.“

Fannst hún hljóma eins og drukknandi leikfang í sundlaug

Á UNM hátíðinni í Tampere 2020 verður einleiksverk Hildar Konzert für Spielzeug und Schwimmbad eða Konsert fyrir leikfang og sundlaug flutt. Verkið samdi hún sem skiptinemi í Luzern í Sviss.

„Ég hef alltaf einhvern veginn tengt háþýsku við fiðluleik, fiðlukonserta og svona ótrúlega elaborate tónlist. En svo er svissþýskan aðeins öðruvísi, svona þykkari, og tengdi það alltaf einhvern veginn við víólur og áður en ég fór til Sviss hafði ég lært þýsku í þrjá mánuði í Berlín og var alltaf í Sviss að reyna að tala þýsku við alla sem gekk svona misvel, misbrösulega. Og í skólanum var mér svona strítt af kennurum, góðlátlega samt, og úr varð þetta verk þar sem mér fannst ég og þýskan mín í samanburði við þau og þeirra þýsku hljóma eins og drukknandi leikfang í sundlaug,“ segir hún.

„Í verkinu gengur flytjandinn, eða einleikarinn, ofan í sundlaug og fer á kaf, alveg, þannig að hann þarf að anda í gegn um þar til gerðan leikfangalúður. Úr verður eintóna konsert með svona skemmtilega ljótum tón, en sundlaugin virkar sem einhvers konar undirleikur eða hljómsveit með. Ég hef flutt þetta verk bæði í sundlaugum og svo í uppblásinni sundlaug, en í Tampere verður það útsett fyrir stöðuvatn rétt utan við borgina.“ 

„Mér finnst mjög gaman að tala um þetta sem útsetningar þó ég sé í rauninni ekki að útsetja neitt, heldur bara að breyta um stað í rauninni. En mér finnst það einhvern veginn svona tengja þetta meira inn í tónlistina að tala um útsetningar. Það gerir verkið einhvern veginn enn þá afkáralegra“, segir hún.

Samruni listgreina heillar

„Hlutverk grasrótarinnar fyrir mér er náttúrlega bara svolítið að steyta hnefann framan í kynslóðirnar sem hafa farið á undan en það sem mér þykir spennandi í dag er samruni þessara listgreina, eða bara allra listgreina. Að óskýra mörkin á milli til dæmis tónlistar og myndlistar eða sviðslistar og myndlistar og einhvern veginn skapa eitthvað svona heildarlistaverk sem ekki er hægt að staðsetja á neinum einum stað,“ segir Hildur Elísa.

Sýningar í Gryfjunni í Ásmundarsal í haust og opin vinnustofa eru meðal þess sem er fram undan hjá Hildi Elísu. Þá verður frumflutt eftir hana verk í Mengi í október. Næsta sumar verður hún staðarlistamaður á myndlistartvíæringnum í Tokyo.

Ung Nordisk Musik mikilvægur vettvangur fyrir tónskáld

Ung Nordisk Musik er samnorræn tónlistarhátíð sem hefur skipað sér sess sem mikilvægur vettvangur fyrir ung tónskáld og tónlistarflytjendur á Norðurlöndum. Hátíðin hefur farið fram frá árinu 1946 og ferðast á milli landanna sem að hátíðinni standa, Noregs, Svíþjóðar, Finnlands, Íslands og Danmörku.

Sjö tónskáld fara fyrir Íslands hönd á aðalhátíð Ung Nordisk Musik í Tempere í Finnlandi í lok sumars. Auk Hildar fara þau Áslaug Magnúsdóttir, Gulli Björnsson, Katrín Helga Ólafsdóttir, Krõõt-Kärt Kaev, Pétur Eggertsson og Örnólfur Eldon á hátíðina.

Verk þeirra voru unnin í vinnusmiðjum UNM í byrjun árs og frumflutt á tónleikunum ÖGNUN í byrjun júlí. Verkin eru fjölbreytt og spanna allt frá kammer- og hljóðfæraverkum til rafverka, gjörninga og tölvuleikja. Íslandsdeild Ung Nordisk Musik mætir í Tengivagninn á Rás 1 á næstu vikum og kynnir umrædd tónverk fyrir hlustendum.

Tengdar fréttir

Klassísk tónlist

Bára tilnefnd sem tónskáld ársins í Danmörku

Klassísk tónlist

100 ár frá fæðingu Jórunnar Viðar tónskálds