Bæn og hugleiðing að morgni dags.

07:30

Útvarpsfréttir.

08:30

Ár er liðið frá innrás Rússa í Úkraínu. Hvernig tölum við um Rússland og hinn slavneska heim í kjölfar þessara voveiflegu atburða? Eigum við að slaufa rússneskri menningu eða þvert á móti faðma hana að okkur fastar en nokkru sinni fyrr í von um að ná áttum í heimi sem stendur á krossgötum? Kaldastríðsbarn og lúsugur Rússlandsfari kafar ofan í þessar hábölvuðu spurningar með hjálp sérfróðra.

Umsjón: Gunnar Þorri Pétursson.

Í fimmta þætti RÚS fjallar Gunnar Þorri Pétursson um bók Guðrúnar Finnbogadóttur, Til heljar og heim - þrjú ár í Rússlandi, frá árinu 1994. Lessri ásamt umsjónarmanni er Guðrún Gísladóttir. Guðni Tómasson veitti aðstoð við dagskrárgerð og samsetningu.

Rús - þættir um þjóð og menningu á krossgötum

Ár er liðið frá innrás Rússa í Úkraínu. Hvernig tölum við um Rússland og hinn slavneska heim í kjölfar þessara voveiflegu atburða? Eigum við að slaufa rússneskri menningu eða þvert á móti faðma hana að okkur fastar en nokkru sinni fyrr í von um að ná áttum í heimi sem stendur á krossgötum? Kaldastríðsbarn og lúsugur Rússlandsfari kafar ofan í þessar hábölvuðu spurningar með hjálp sérfróðra.

Umsjón: Gunnar Þorri Pétursson.

Morgunleikfimi með Halldóru Björnsdóttur.

Veðurstofa Íslands.

Umsjón: Svanhildur Jakobsdóttir.

Ferðalög og útivist, fróðleikur og skemmtun, fólk og náttúra, fjöll og firnindi og sitthvað fleira. Sól og tónlist í Sumarmálum í allt sumar.

Í dag reimuðum við á okkur grófbotna gönguskó. Gönguleiðin þvert yfir Ódáðahraun frá Herðubreiðalindum í austri til Svartárkots í Bárðardal í vestri hefur verið nefnd Öskjuvegur. Þetta er alvöru öræfaganga um stærstu samfelldu hraunbreiðu landsins, og leiðin alsett sönnum hálendisperlum. Ferðafélag Akureyrar hefur byggt þessa gönguleið upp og reist þar skála og við ræddum við tvo þaulvana leiðsögumenn, þau Kristínu Irene Valdimarsdóttur sem er nýkomin með hóp úr göngu og Ingvar Teitsson sem leiðsagði á Öskjuveginum um áratuga skeið, þau eiga það sameiginlegt að hafa kynnst svæðinu ung, orðið hugfangin og eru það enn.

Fugl dagsins var auðvitað á dagskrá, auk ljúfra tóna héðan og þaðan.

Tónlist:

Elska þig - Mannakorn og Ellen Kristjánsdóttir / Höf.: Magnús Eiríksson.

A love that will never grow old - Emmylou Harris / Lag: Gustavo Santaolalla, texti: Bernie Taupin.

Starman - David Bowie / Höf.: David Bowie.

Dánarfregnir.

Yfirlit hádegisfrétta kl. 12 virka daga.

Þularkynnt tónlist

Íslenskt lag eða tónverk.

Útvarpsfréttir.

Hluta áhafnar Bandero, skips Paul Watson samtakanna, hefur verið vísað úr landi. Skipverjar freista þess að fá endurkomubanni hnekkt.

Misjafnt er hvort hreyfingar sem beita sér í umræðunni um ESB ætla að birta upplýsingar um fjárreiður sínar. Lítið sem ekkert eftirlit er með starfsemi þeirra og fjármögnun.

Fjórtán ára drengur skaut sjö til bana og tuttugu og þrjú særðust í skotárás í framhaldsskóla í Taílandi í morgun. Stjórnvöld heita að efla öryggisgæslu í skólum.

Faðir fatlaðs manns segir það skerðingu á réttindum fatlaðs fólks að Mannréttindastofnun hafi tekið við hlutverki réttindagæslu.

Umhverfis- og orkustofnun hefur veitt Orkubúi Vestfjarða virkjanaleyfi fyrir Kvíslatunguvirkjun. Gert er ráð fyrir að hún verði tekin í gagnið eftir tvö ár.

Sádí-Arabía, Pakistan og Tyrkland skrifuðu í dag undir varnarsamning. Átök Írans og Bandaríkjanna hafa ýtt undir öryggisógnir í Mið-Austurlöndum.

Formaður hverfisráðs Grímseyjar óttast áhrif fyrirhugaðra skerðinga á þjónustu ferjunnar Sæfara næsta vetur.

Annar keppnisdagur Íslandsmótsins í golfi hefst í dag. Elsa Maren Steinarsdóttir leiðir nokkuð óvænt í kvennaflokki.

Illugi Jökulsson gramsar í safnakosti Ríkisútvarpsins.

Steingrímur Matthíasson (1876-1948) var mikilsvirkur læknir á sínum tíma og skrifaði margt um læknisfræði, lýðheilsu og fleira. Í útvarpsþætti frá 1947 fjallar hann um "skrumlyf" sem sumir læknar ávísa þó þeir viti að ekki komi að neinu gagni. Hann fjallar og um skottulækningar af miklum tilþrifum. "Satt og logið, sitt er hvað," nefndist þátturinn.

Umsjónarfólk segir frá tímabili í ævi sinni og leikur tónlist sem endurspeglar tímann eða atburði sem sagt er frá.

Veraldarvefur tónlistarinnar. Lagasyrpur héðan og þaðan úr víðri veröld.

Orient club, Faudel - Anti.

Soto, Paco - Bulería de la Esperanza (feat. Israel Fernández & Niño de Los Reyes).

Listafólk frá Venezúela - Coquibacoa.

Alal, Nayim - Dios mío!

Franco & L'Orchestre TP OK Jazz - Kinsiona.

Sangare, Oumou - N'guatu = The straw that grows in the Savannah fields.

Khongorzul, Baterdene - The river Herlen.

Soumano, Hadja - Sosso.

Rimitti, Cheikha - Ouah ya ould bladi.

Gèssèssè, Tlahoun, Police Orchestra - Sema.

Armstrong, Siobhán, Hope, Daniel - Codladh an Oigfhir (Transcr. for Violin and Harp).

Colombiafrica - Zarandia champeta.

Við heyrum aftur sögurnar sem sagðar voru í þáttaröðinni Sögum af landi, sem var á dagskrá Rásar 1 frá árinu 2015-2023. Þar var flakkað um landið, rætt við fólk sem hafði sögur að segja, kynntir voru áhugaverðir staðir og fréttamál líðandi stundar skoðuð - oft með nýjum augum. Efni í þættina unnu frétta- og dagskrárgerðarfólk RÚV um allt land.

Umsjón: Gígja Hólmgeirsdóttir

Þáttur frá 24. september 2017: Í sögum af landi að þessu sinni er fjallað um reynslu. Rætt er við fólk sem hefur margskonar reynslu. Slæma og góða. Hvort sem það er starfsreynsla, reynsla af óhöppum eða mikilli gæfu. Reynslusögur í Sögum af landi, víðsvegar af landinu

Útvarpsfréttir.

Vínil plata úr safninu dregin fram og spiluð í heild.

Nokkrir nemendur í sjötta bekk Menntaskólans í Reykjavík eru samankomnir í einbýlishúsi í fínu hverfi í Vesturbæ Reykjavíkur fyrir 54 árum. Þeir eru að fara að hlusta á nýja plötu sem enginn þeirra hefur heyrt en hefur vakið mikið umtal og hneykslun og jafnvel reiði. Enginn piltanna er sérstaklega róttækur en þeir eru með opinn huga þegar platan er sett á fóninn og 40 mínútum síðar eru þeir heillaðir af frumlegustu tónsmíðum, ljóðum og flutningi sem þeir hafa heyrt á íslenskri plötu. Þessi plata er engu lík.

Umsjónarmaður Vínils vikunnar er Bogi Ágústsson og Mark Eldred er upptökustjóri. Vínillinn er Megas, fyrsta plata Megasar frá 1972. Umsjónarmaðurinn var í hópi piltanna sem voru að hlusta og hefur síðan verið í hópi aðdáenda.

Magnús Þór Jónsson, Megas, var borinn til grafar í síðustu viku. Hann var einn þekktasti listamaður þjóðarinnar en hann vakti fyrst almenna athygli þegar fyrsta plata hans kom út. Því fór fjarri að allir væru jafn heillaðir og menntaskóladrengirnir; í plötudómi var skrifað: „Um músíkina á plötunni er eiginlega ekkert að segja, því þar fyrirfinnst varla nokkur músik“ og enn fremur að Megas væri „ekki söngvari fyrir fimm aura“. Ljóðin sem Megas söng voru ekki minnsta hneykslunarefnið, fjallað er um margar helstu hetjur Íslandssögunnar á óhefðbundinn hátt, svo vægt sé til orða tekið.

En skoðanir hafa breyst frá því að þetta var skrifað. Megas fékk til dæmis verðlaun Jónasar Hallgrímssonar fyrir framlag sitt til íslenskrar tungu. Jónatan Garðarsson skrifaði um safnplötu sem gefin var út í tilefni af sjötugsafmæli Megasar:

„Hann er boðberi illra tíðinda, maðurinn sem yrkir um hluti sem hvískrað er um á bakvið luktar dyr, hluti sem fæstir vilja opinbera. Hann er trúbadúrinn og rokkarinn sem dregur upp myndir af lastabælinu Reykjavík, varpar ljósi á bísalifnað, sýnir okkur betri hliðar undirmálsfólks og snögga bletti betri borgaranna. Hann er sjáandinn sem skoðar söguna í óvenjulegu ljósi. Hann steypir hetjum af stöllum og bregður marglitu ljósi á mannlega breyskleika. Hann fjallar um liðinn tíma og horfna staði nær og fjær. Hann er óróaseggur íslenskrar dægurtónlistar, skáldið sem færir rokkinu dýpt söngljóðsins, maðurinn sem vekur róttæklinga af blundi og sáir frjókornum efasemda í sálir smáborgara.“

Eitt af því sem vakti reiði og hneykslun á fyrstu plötu Megasar var túlkun hans á sögunni, skutullinn hæfði ekki Móbí Dikk, Megas óskar þess að skip Ingólfs Arnarsonar hefði sokkið, Snorri Sturluson slapp við að verða færður á heljarslóð, Jónas Hallgrímsson lá sauðdrukkinn útí hrauni og Jón Sigurðsson gekk einatt nakinn í rauðum slopp um íbúð sína og brúkaði gylltan kopp.

Á plötuumslaginu segir meðal annars:

„Megas fetar troðnar slóðir í sagnarituninni og hefur það að leiðarhnoða eins og aðrir Íslandssöguhöfundar að segja hana eins og honum þykir hún skemmtilegust, en láta gráan veruleikann hvergi trufla frásögnina né deyfa.“

Þessi umdeilda plata var tekin upp í Noregi, í Oslo Tekniske Skole, nema síðasta lagið, „Spáðu í mig“, en það var hljóðritað á samkomu Íslendinga í Osló.

Á A-hlið plötunnar eru þessi lög:

Skutullinn

Um óþarflega fundvísi Ingólfs Arnarsonar

Silfur Egils

Dauði Snorra Sturlusonar

Um grimman dauða Jóns Arasonar

Um skáldið Jónas

Jón Sigurðsson og sjálfstæðisbarátta Íslendinga

Vertu mér samferða inn í blómalandið amma

Á B-hlið plötunnar eru þessi lög:

Þóttú gleymir guði

Gamli Sorrí Gráni

Síðbúinn mansöngur

Ófelía

Heilræðavísur

Um ástir og örlög Eyjólfs bónda

Spáðu í mig.

Hlustendur læðast í kringum menn og málefni í leit að hugljómunum, nýjum sjónarhornum og sögum sem skipta máli.

Umsjónarmaður er Anna Marsibil Clausen.

Í dag fjallar Grár köttur um börn, eða nánar tiltekið hvernig þau verða til. Það ferli á að vera skemmtilegt, allavega svona í upphafi, en þó við eyðum mikilli orku í að koma í veg fyrir barneignir snemma á lífsleiðinni reynist það stundum þrautin þyngri að búa til börn þegar upp er staðið. Í þættinum í dag heyrum við þrjár sögur af ófrjósemisvanda, um drauma sem virðast aldrei ætla að rætast og líkama sem bregðast.

Fréttir

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Nokkur vel valin lög

frá Veðurstofu Íslands

Dánarfregnir.

Dægurflugur og söngvar frá ýmsum tímum.

Umsjón: Jónatan Garðarsson.

Leikin eru allskonar lög þar sem sumarveðrið, sumarleyfi og ferðalög eru meginstefið. Íris Hólm Jónsdóttir flytur lagið Sumarið er tíminn sem GCD sendur frá sér árið 1993. Marína Ósk Þórólfsdóttir syngur lag Sunnu Gunnlaugs við ljóðið Kvæði ungs manns um sumar eftir Jón úr Vör. Stjórnin flytur lagið Sumar nætur, Upplyfting flytur lagið Sumar og sól og Brunaliðið flytur lag Ragnhildar Gísladóttur sem heitir Landslag. Yfirliðsbræður syngja lagið Sumarfrí og Stefán Karl Stefánsson syngur annað lag með sama heiti. Stuðmenn flytja lagið Ærlegt sumarfrí, Þú og ég syngja lagið Í útilegu og Mannakorn flytja lagið Sumar hvern einasta dag. Umsjón: Jónatan Garðarsson.

Samantekt hvers þema (fimm þátta) úr örþáttaröðinni.

Upprifjun úr Uppástandi frá því í janúar 2023. Pétur Gunnarsson, Viðar Hreinsson, Eva Rún Snorradóttir, Eygló Hilmarsdóttir og Albert Eiríksson fjalla um hreinsun.

Umsjónarfólk segir frá tímabili í ævi sinni og leikur tónlist sem endurspeglar tímann eða atburði sem sagt er frá.

Skáldsaga eftir norska höfundinn Tarjei Vesaas.

Heimir Pálsson þýddi, en lesari er Ingrid Jónsdóttir.

Sagan er samin um 1930. Hún segir frá fólki á býlinu Framnesi. Þar býr Ambos, rekur stóran hestabúgarð og ekur með ferðamenn um héraðið. Svörtu hestarnir hans eru honum kærari en flest annað. Ambros var ekkjumaður og á uppkomin börn, en hefur fyrir skömmu kvænst í annað sinn, ungri konu, Lísu. Þau eiga tvö ung börn, en Lísa er annarar gerðar en Ambros og samlagast ekki lífinu á bænum, yfir hjónabandinu hvílir skuggi sem markar allt fólkið á Framnesi.

Tarjei Vesaas var einn af helstu höfundum Norðmanna á tuttugustu öld. Hann fékk bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs fyrir Klakahöllina, sem einnig hefur komið út í íslenskri þýðingu.

Sagan er 18 lestrar.

frá Veðurstofu Íslands

Ferðalög og útivist, fróðleikur og skemmtun, fólk og náttúra, fjöll og firnindi og sitthvað fleira. Sól og tónlist í Sumarmálum í allt sumar.

Í dag reimuðum við á okkur grófbotna gönguskó. Gönguleiðin þvert yfir Ódáðahraun frá Herðubreiðalindum í austri til Svartárkots í Bárðardal í vestri hefur verið nefnd Öskjuvegur. Þetta er alvöru öræfaganga um stærstu samfelldu hraunbreiðu landsins, og leiðin alsett sönnum hálendisperlum. Ferðafélag Akureyrar hefur byggt þessa gönguleið upp og reist þar skála og við ræddum við tvo þaulvana leiðsögumenn, þau Kristínu Irene Valdimarsdóttur sem er nýkomin með hóp úr göngu og Ingvar Teitsson sem leiðsagði á Öskjuveginum um áratuga skeið, þau eiga það sameiginlegt að hafa kynnst svæðinu ung, orðið hugfangin og eru það enn.

Fugl dagsins var auðvitað á dagskrá, auk ljúfra tóna héðan og þaðan.

Tónlist:

Elska þig - Mannakorn og Ellen Kristjánsdóttir / Höf.: Magnús Eiríksson.

A love that will never grow old - Emmylou Harris / Lag: Gustavo Santaolalla, texti: Bernie Taupin.

Starman - David Bowie / Höf.: David Bowie.

Hlustendur læðast í kringum menn og málefni í leit að hugljómunum, nýjum sjónarhornum og sögum sem skipta máli.

Umsjónarmaður er Anna Marsibil Clausen.

Í dag fjallar Grár köttur um börn, eða nánar tiltekið hvernig þau verða til. Það ferli á að vera skemmtilegt, allavega svona í upphafi, en þó við eyðum mikilli orku í að koma í veg fyrir barneignir snemma á lífsleiðinni reynist það stundum þrautin þyngri að búa til börn þegar upp er staðið. Í þættinum í dag heyrum við þrjár sögur af ófrjósemisvanda, um drauma sem virðast aldrei ætla að rætast og líkama sem bregðast.