Athugið þessi frétt er meira en 3 ára gömul.

Skrifað í atómskýin

Mynd með færslu
 Mynd: Einkasafn - Ottó Elíasson

Skrifað í atómskýin

30.05.2018 - 13:14

Höfundar

„Þarna tókst okkur í fyrsta skiptið að sjá ljós frá stökum atómum í skýinu þannig að við gátum aðgreint atómin mjög skýrt og þegar við áttuðum okkur á því að þetta hefði tekist, reyndum við að móta atómskýið í hjarta,“ segir Ottó Elíasson doktorsnemi í tilraunaeðlisfræði við Árósarháskóla.

Ottó starfar ásamt öðrum nemendum á rannsóknarstofu þar sem hann rannsakar efni og eiginleika þess. „Við skoðum hvernig atóm hegða sér. Til að eiga við atómin notum við leysiljós og segulsvið,“ segir Ottó. Hópurinn er hluti af ScienceAtHome teyminu við Árósarháskóla, sem samanstendur af fjölbreyttum hópi vísindafólks, forritara, hönnuða og sjónlistamanna. Teymið þróar og útsetur vísindatengda leiki með það að markmiði að samþætta leik og lærdóm.

Gerðu myndband um Bose-Einstein þéttingu

Hópurinn sendi nýverið frá sér myndband þar sem áhorfendum er boðið inn í rannsóknarstofuna og útskýrt er hvernig heimsins kaldasta efnisástand er útbúið, svokölluð Bose-Einstein þétting.  „Það er ekki markmið í sjálfu sér hjá okkur, en við verðum samt að geta búið það til,“ segir Ottó. „Þegar atómin eru í því ástandi (eða atómskýið), vitum við að það verður ekki kaldara. Það er að segja að hreyfingin á atómunum er afar lítil,“ segir hann. „Ef atómin eru heit, ferðast þau hratt og þá er erfitt að hafa stjórn á þeim, ef þau ferðast hægt þá er auðveldara að reyna að stýra þeim. Svo er það einmitt líka að þegar við kælum þau niður með þessum hætti sem við sjáum skammtafræðilega eiginleika efnisins.“

Hann segir að til þess að geta gert frekari skammtafræðitilraunir þurfi rannsakendur að hafa Bose-Einstein þéttingu, sem er það sem myndbandið snýst um að segja frá.

Hægt er að velja íslenskan texta með því að fara í tannhjólið, velja „subtitles“ og „Icelandic“.

Ottó segir að ekki sé til búnaður á Íslandi til að sinna rannsóknum af þessu tagi, en enginn hér á landi sinni rannsóknum á köldum atómskýjum. „Svo er búnaðurinn sem þarf tiltölulega dýr, kannski miðað við annað sem hægt er að gera. Ég veit það ekki. Til að búa til svona „lab“ þarf kannski eitthvað um 200 milljónir,“ segir hann, og bætir við: „Og svo áhugasama nemendur.“

Teiknað í atómskýið

„Eitt af því sem er flott við tilraunina okkar, er ekki bara það að við getum búið til köld atómský, heldur skoðum við þau líka í gegnum mjög öfluga smásjá,“ segir Ottó. Hann segir að þar hafi hópnum í fyrsta skipti tekist að sjá ljós frá stökum atómum í skýinu. „Þannig að við gátum aðgreint atómin mjög skýrt.“ Hann bætir því við að þegar þeir hafi áttað sig á því að þetta hefði tekist hafi þeir reynt að móta atómskýið í hjarta.

Mynd með færslu
 Mynd: Ottó Elíasson/Einkasafn - ScienceAtHome/Aarhus Univesity
Hjartað sem rannsóknarhópurinn mótaði

„Það var mjög skemmtilegt,“ segir Ottó: „að sjá að bæði sáum við hjartamynstrið, og líka einstök atóm bæði í hjartanu og svo á sveimi í kring. Þetta er ný kynslóð atómskálda sem skrifar ljóðin sín bara beint í skýin,“ segir hann og hlær.

„Þetta er svona skref í áttina að því að við getum farið að gera skammtafræðitilraunir með mörg atóm, og skoða hvernig þau verka hvert á annað,“ segir Ottó. Hann bætir við að tækin séu frekar nýmóðins og það fyrsta smíðað fyrir tæpum tíu árum síðan. „Eftir því sem ég best veit erum við tíundi rannsóknarhópurinn,“ segir hann

Ljósmynd: Oscar Scott Carl