Athugið þessi frétt er meira en 2 ára gömul.

Allt að sjö þúsund búa í óleyfisíbúðum

Mynd með færslu
 Mynd: ASÍ
Áætlað er að um fimm til sjö þúsund manns búi í óleyfisíbúðum á Íslandi, húsnæði sem er skipulagt undir atvinnustarfsemi en nýtt til íbúðar. Þetta kemur fram í nýrri samantekt vinnuhóps sem skipaður var, í tengslum við gerð Lífskjarasamninganna, til að safna upplýsingum um fjölda óskráðra íbúða og leiðir til þess að fá eigendur óskráðra íbúða til að skrá þær opinberlega.

Drífa Snædal, forseti Alþýðusambands Íslands, segir að skýrslan staðfesti að húsnæðismál séu í ólestri, það sé skortur á íbúðum og því þurfi fólk að leita í ósamþykkt húsnæði. 

Húsnæðisskortur og há leiga

Í skýrslunni segir að fólk búi í óleyfisíbúðum af ýmsum ástæðum en skortur á leiguhúsnæði og há leiga sé líkast til veigamesta skýringin. Þá eru dæmi um að starfsmannaleigur og atvinnurekendur komi starfsmönnum sínum fyrir í óleyfisbúsetu, og að fólk hafi jafnvel ekki raunverulegt val um búsetu. Hluti erlends verkafólks sem dvelst tímabundið á landinu vegna vinnu kýs jafnframt hreinlega að búa tímabundið í eins ódýru húsnæði og mögulegt er, og gerir litlar kröfur til húsnæðisins.

„Að búa í mannsæmandi húsnæði er einn af hornsteinum lífsgæða og brestir á því er ógn við heilsu og jafnvel líf fólks. Þessi skýrsla er brýning til okkar allra og ekki síst stjórnvalda að spýta í lófana og tryggja öllum mannsæmandi húsnæði á viðráðanlegum kjörum,“ segir Drífa Snædal og að óleyfisbúseta hafi veruleg áhrif á lífsgæði fólks og ekki síst barna sem þurfa félagslegt samhengi við skólahverfi og tómstundir.

Hættulegt að fólk sé ekki skráð

Samkvæmt lögum um skráningu lögheimilis og aðseturs er ekki heimilt að skrá búsetu í atvinnuhúsnæði nema í undantekningartilvikum. Því liggja ekki fyrir upplýsingar um búsetu þeirra sem búa í óleyfisíbúðum. „Sú óvissa skapar hættu þegar vá steðjar að, líkt og eldsvoði eða náttúruhamfarir, og gerir viðbragðsaðilum erfitt fyrir í björgunarstörfum,“ segir í tilkynningu sem ASÍ sendi frá sér í dag um skýrsluna.

Vinnuhópurinn leggur því til að horft verði til þess að heimila tímabundið aðsetursskráningar í skilgreindu atvinnuhúsnæði sem mætir ákveðnum kröfum. „Með því er einstaklingur með skráð lögheimili ótilgreint í viðkomandi sveitarfélagi en aðsetur í viðkomandi atvinnuhúsnæði. Þá er hægt að halda betur utan um þá aðila sem búa í atvinnuhúsnæði, en slíkt er mikið öryggisatriði hvað t.d. varðar viðbragðsaðila,“ segir í tilkynningunni.

Leggja til takmarkanir á fjöldaskráningar

Hópurinn leggur jafnframt til að endurskoðaðar verði heimildir til fjöldaskráninga lögheimilis í íbúðarhúsnæði með það fyrir augum að koma í veg fyrir að margir séu skráðir í sömu íbúð án þess að búa þar í raun. Þannig megi fá réttari mynd af raunverulegri búsetu, meðal annars fyrir viðbragðsaðila.

Einnig er lagt til að lögfest verði skráningarskylda leigusamninga í húsnæðisgrunn Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar. Í skýrslunni segir að slík skráning gæfi betri yfirsýn yfir leigumarkaðinn: „Óaðgengilegar og óáreiðanlegar upplýsingar um leigumarkaðinn gera það að verkum að erfiðlega gengur að mæta þeim áskorunum sem þar er að finna með markvissum hætti. Þar með talið áskorunum líkt og hvort leiguhúsnæði uppfylli kröfur um brunavarnir, hvort eðli leigunnar er þannig að gera ætti auknar kröfur um brunavarnir, hversu margir eru búsettir í leiguíbúð o.s.frv.“ Auk þess er lagt til að auknar kröfur verði gerðar til leigusala um að þeir skilgreini í fylgiskjali með leigusamningi brunaútganga og aðrar brunavarnir í leiguíbúðinni.

Vinnuhópurinn var skipaður í tengslum við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar við gerð Lífskjarasamninganna í apríl 2019 um umbætur í húsnæðismálum. Vinnuhópurinn var skipaður Jóni Viðari Matthíassyni slökkviliðsstjóra, fulltrúa Slökkviliðs höfuðborgarsvæðisins, Birtu Austmann Bjarnadóttur deildarstjóra Þjónustudeildar, fulltrúa Þjóðskrár Íslands, Önnu Gunnhildi Ólafsdóttur sviðsstjóra félags- og þróunarsviðs Eflingar, fulltrúa Alþýðusambands Íslands og Önnu Guðmundu Ingvarsdóttur aðstoðarforstjóra, fulltrúa Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar (HMS) sem jafnframt stýrði vinnuhópnum. Verkefnastjóri var Kristinn Tryggvi Gunnarsson, breytingastjóri HMS.