Andlát: Íslenskt rapp

Mynd: Instagram / .

Andlát: Íslenskt rapp

10.09.2020 - 18:02

Höfundar

Í dag flyt ég ykkur dánarfregn. Íslensk hipphopp-sena er öll. Andlátið varð einhvern tímann á síðustu tveimur árum. Banameinið var margþætt: flatir taktar, karllægni, ört minnkandi orðaforði og yfirgengileg enskuáhrif, andlaus dýrkun á kapítalisma, merkjavöru og eiturlyfjum, and-intelektúalismi, leti og metnaðarleysi, en það sem vó líklega þyngst: stöðnunin.

Það hefur vissulega komið margt gott út úr þessari þriðju íslensku rappbylgju og ég er alls ekki að segja að allt trapp eða rapp með auto-tjúni sé lélegt. En sami einsleitni hljómurinn, taktstrúktúr og raddbreyti-effektarnir hafa verið ríkjandi í of mörg ár og lítil sem engin framþróun orðið. Það var ekki allt betra í gamla daga, en það er álíka banalt að trúa á stöðuga línulega framþróun til hins betra. Ég geri mér fyllilega grein fyrir að margir eiga eftir að kalla mig gamlan kall bendandi á ský, en stundum er bara alskýjað, og þá er fáránlegt að láta eins og það sé bongóblíða.

Þetta er nýja lagið með Hr. Hnetusmjöri, vinsælasta rappara landsins, og eins og félagi minn orðaði það á Twitter þá hljómar það dálítið eins og Stjórnin. Sami rappari gerði jólalag með Björgvini Halldórssyni í desember. Nýjustu vonarstjörnurnar sem Alda Music veðjar á, Ezekiel Carl og Haki, eru eins og afleidd undanrenna, ljósrit af ljósriti eða bolur sem hefur farið svo oft í þvottavélina og þurrkarann að það er varla neitt prent eftir á honum, eins og tónlist samin af algóritma.

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Rappsnakk fæst nú á lægra verði. Grípið ykkur í poka, og sækið í poka

A post shared by RAPPSNAKK (@rappsnakk) on

Þegar forstjóri eignastýringar Landsbankans segir í blaðaviðtali að íslenskt rapp sé uppáhaldstónlistin sín, og árshátíðir fjárfestingabanka öskursyngja „Græða peninginn“ með nýjasta 11 ára YouTube-rappstirninu þá er endirinn að nálgast. Þegar Emmsjé Gauti er farinn að vera með jólatónleika og það er búið að setja á markað svokallað Rappsnakk, sem er hentuglega hægt að kaupa í Hagkaup í Garðabæ, þá er þetta búið.

Hipphopp-menningin varð til í fátækasta hluta New York-borgar, Suður-Bronx, í upphafi áttunda áratugarins. Eitt af því sem greinir rapp frá annarri tónlist er að sökum formsins er pláss fyrir miklu meiri texta en alla jafna í sönglögum. Rapp var í raun sú tónlistarstefna sem átti mest sameiginlegt með bókmenntum: Það var hægt að segja langar sögur með auga fyrir smáatriðum eins og í laginu La di da di eða Children Story með Slick Rick, greint ítarlega frá lögregluofbeldi, fangelsisiðnaði og eiturlyfjastríði; eins og Killer Mike gerir í Reagan; eða eins og Atmosphere-rapparinn Slug, sem málaði brotna sjálfsmynd af sálarangist og eitruðu ástarsambandi og gerði að aðalsmerki sínu.

Þrjár bylgjur íslenska rappsins

Hipphopp-senan sprakk út í byrjun tíunda áratugarins með Dr. Dre og Snoop á vesturströndinni og Wu Tang Clan austan megin, og síðar komu Nas, Tupac, Biggie og Fugees fram á sjónarsviðið. Á svipuðum tíma reis fyrsta íslenska hipphopp-bylgjan, hún fólst aðallega í tveimur hljómsveitum: hinum rapprokkuðu og Beastie Boys-legu Quarashi og Subterranean sem sótti í Keepin-it-real neðanjarðarhipphopp New York-borgar. Stússí-peysur, Dickies-buxur og keðja í veskið voru allsráðandi og Fugees héldu risatónleika í Laugardalshöll. Senan fjaraði út undir lok níunnar en næsta bylgja kom í byrjun aldarinnar þegar XXX Rottweiler hundar sigruðu í Músíktilraunum og gáfu út sína fyrstu plötu árið 2001. Þeirra bylting fólst í kraftmiklu rappi á móðurmálinu, og óheflaðir textar með vísunum í íslensk menningarminni fleyttu þeim efst á vinsældarlista og í samfélagsumræðuna. Árið 2002 komu út um 20 íslenskar rappskífur en senan lognaðist fljótt út úr meginstraumnum og lifði á spjallborðum eins og Huga og hophop.is næsta rúma áratuginn.

Ríkjandi hljóðheimur í hipphoppi í Bandaríkjunum og Íslandi síðustu ár er kenndur við trap og á rætur sínar að rekja til Atlanta. Hljómurinn einkennist af djúpbassadrunum, drungalegum hljóðgervlum og töktum úr Tr-808-trommuheilanum með flóknum hi-hatt-munstrum. Stefnan krafsaði sig inn á jaðra meginstraumsins um miðjan fyrsta áratug árþúsundsins með röppurum eins og T.I., Gucci Mane og Lil Wayne, og upp úr 2010 varð autotune-raddbreytiforritið að órjúfanlegum hluta stefnunnar sem varð sífellt vinsælli og var komin inn í kjarnasýru poppheimsins ca árið 2015.

Og margt var þarna vel gert. Future á sínum bestu stundum bergmálar níhílíska eymd og sjálfstortímingu á áður óþekktum dópskala og Lil Wayne og síðar Young Thug afbyggðu tungumálið niður í legókubba eigins söguheims og röðuðu saman aftur. Þriðja bylgja íslenska rappsins á rætur sínar að rekja þangað og mætti segja að hefjist með rapparanum Gísla Pálma. Fyrstu myndböndin með honum komu á YouTube upp úr 2010 og breiðskífa Gísla Pálma sem kom út 2015 var líklega hápunktur nýbylgjunnar.

Á einhverjum tímapunkti í þessari öldu varð vart við úrkynjun og afturför, lögin styttust og textarnir urðu æ endurtekningasamari og banalli. Tökum sem dæmi Gucci Gang frá 2017 eftir bandaríska rapparann Lil Pump, tveggja mínútna lag þar sem frasinn Gucci Gang er endurtekinn 53 sinnum, innan um hendingar eins og My bitch love do cocaine. Eða hið stórkostlega heimskulega Gummo með dæmda kynferðisbrotamanninum 6ix9ine. Mér hefur því miður fundist þessa áhrifa gæta í auknum mæli í íslensku rappi síðustu ár.

Í laginu Stór Audi bíll með Danil og Yung Nigo Drippin er vörumerkið Audi nefnt 37 sinnum, og undirmerki og vörulýsingar líka: Púll'upp í Audi, Q7 Stór bíll, 7 sæti eins og rútur, 5 prósent rúður. Nú ætla ég ekki að fullyrða að rappararnir hafi fengið greitt fyrir þetta en það er vitað að Emmsjé Gauti fékk aðgang að Audi-bifreið gegn því að gera hana sýnilega á samfélagsmiðlum sínum. Jón Trausti Reynisson kom inn á þessa yfirgengilegu efnishyggju íslenska rappsins í leiðara í Stundinni í byrjun árs. Hann nefnir myndbönd með ungum kvótaerfingja sem flaggar dýrum fötum, seðlabúntum og Range Rover-um, auk téðs Yung Nigo Drippin sem talar mikið um vörumerki eins og Cintamani, Vercace, Hugo Boss og Fendi í lögum sínum og þau koma raunar oft fyrir í titlunum.

Gucci-gengið

Í þessu samhengi er líka áhugavert að ég hef það frá starfsfólki í grunnskólum að unglingar í efstu bekkjunum klæðast í auknum mæli hátískuvörumerkjum. Nú er ég ekki fylgjandi skólabúningum eða slíku, en mér finnst rosaleg firring fólgin í því að Gucci, Balenciaga og Versace, merki þar sem ódýrustu beisikk peysurnar kosta kannski 150.000 krónur, sé orðið eitthvað sem grunnskólakrakkar stefna að. Þá er vitað að Hr. Hnetumjör fékk greiddar 300.000 krónur fyrir að vera í Olís-peysu á tónleikum sínum á Menningarnótt í fyrra.

Mér finnst þetta vera stefnubreyting frá því að rapp var það form sem hafði hvað mest að segja, yfir í einhvers konar and-intelektúalisma, orðfæð, efnishyggju og banalítet. Nú þarf alls ekki allt rapp að vera bókmenntaleg gáfumannatónlist eins Sage Francis eða Saul Williams, og það er ekkert að því að rappa um partý, eiturlyf og kynlíf, hlustið bara á Party and Bullshit með Biggie, eða subbulegu sukkvísurnar hans Danny Brown til að taka nýrra dæmi. En það er allavega gert af meiri sköpunargleði en „ég er lit eins og gott efni“ eða „Þetta sjitt svo satt / Ég benga hana fast“. Menn virðast líka mjög mikið vera að „gera þetta sjitt“ í íslensku rappi.

Ég hef heyrt þá mótbáru að það sé pönk í einfaldleikanum og endurtekningin eins og möntrur, leiðsla eða mekaníski takturinn í krautrokki. En ég sé það bara ekki og finnst línur eins og „hugsa um þig, meira en að dópa mig“ og „Langar dagur úti var að harka hart / Held að ég sé Johnny Cash ég fæ cash“ hljóma meira eins og leti og andleysi en dada-ismi.

Tómur tankur

Hipphopp sprettur upp úr jarðvegi hinna jaðarsettu í fátækrahverfum New York og það er ástæðan fyrir því að stöðutákn eins og gullkeðjur, dýrir bílar, kampavín og hátískuföt urðu snemma að hipphopp-klisjum sem vinsælir rapparar stærðu sig af. Það að komast í álnir þegar þú varst úr gettóinu var stórt mál.

En það skýtur skökku við þegar forréttindahlaðnir pabbastrákar, vart komnir af táningsaldri, sem búa í foreldrahúsum í Garða- eða Vesturbænum, rappa um að selja dóp og gorta sig af Gucci-beltum. Og nú finnst mér senan vera komin á endastöð og varla neitt ferskt hafa komið út úr henni í langan tíma, verið að reyna að mjólka síðustu dropana úr tómum tanki. En ég elska hipphopp, það var fyrsta tónlistarstefnan sem heillaði mig. Rappið rís hiklaust von bráðar á ný eins og brakandi ferskur Fönix upp úr stubbafulla öskubakkanum sem það liggur í núna.

Tengdar fréttir

Tónlist

Örfá orð til aftökusveitarinnar

Tónlist

Reyni að græða pening á meðan ég er á toppnum

Leiddi aldrei hugann að rappferli

Tónlist

„Vinnan“ hringir í Yung Nigo Drippin'