https://www.ruv.is/hladvarpUmsjónarmaður spjallar um hvaðeina milli himins og jarðar, oft af sögulegu tagi, les forvitnilega texta úr ýmsum áttum, bæði íslenska og erlenda, og reynir af öllum mætti að hafa ofan af fyrir hlustendum þá klukkustund sem þátturinn stendur. Umsjón: Illugi Jökulsson.isRÚVSun, 05 Apr 2026 23:10:00 -0000falseRÚVserialRÚVhladvarp@ruv.ishttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5465014D0.mp3Í þessum páskaþætti verður fjallað um uppruna hinna svokölluðu Zaraþústra-trúarbragða í Persíu. Þar segir frá ungum Baktríumanni sem gerbylti hugmyndum landa sinna um guðdóminn og lagði grunn að nýrri trú sem var síðan við lýði í tvö þúsund árum. Og snemma í sögu þessara trúarbragða höfðu þau mjög afdrifarík áhrif á trú Gyðinga og þar af leiðandi kristinna manna líka. Fyrri þáttur.Sun, 05 Apr 2026 23:10:00 -00000:50:00false179fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5465065D0.mp3Kropotkin fursti skrifaði rómaða sjálfsævisögu sem áður hefur verið gluggað í í Frjálsum höndum. Nú er hann kominn á táningsár og farinn að komast í kynni við hirðlífið í hinu feyskna ríki Romanov-keisaraættarinnar. Þrælahaldið heldur áfram að varpa skugga yfir þjóðlífið allt.Sun, 29 Mar 2026 23:10:00 -00000:50:18false178fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5465064D0.mp3Nú er Ódysseifur gestur Alkinosar konungs Fæeka sem lofar honum aðstoð við að komast heim til sín. Ekki gerir kappinn þó uppskátt um hver hann er. Haldin er mikil íþróttakeppni við hirð Alkinosar og nærvera Ódysseifs vekur mikla athygli.Sun, 22 Mar 2026 23:10:00 -00000:49:59false177fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5465063D0.mp3Hér verður gluggan í ævisögu Jónu Sigríðar Jónsdóttur (1899-1997) sem varð svo fræg fyrir hestamennsku og hestaferðir að hún var jafnan kölluð Trippa Sigga. Hér segir þó fyrst og fremst af uppeldi hennar fram að fermingu en hún ólst upp á Snæfellsnesi og bjó við vægast sagt misjafnt atlæti í æsku. Meðal annars var henni stranglega bannað að læra landafræði.Sun, 15 Mar 2026 23:10:00 -00000:50:10false176fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5465062D0.mp3Hér segir frá gagnrýni sem Anna á Moldnúpi ("fjósakona sem fór út í heim") setti fram á skáldsögu Ólafs Jóhanns Sigurðssonar, Fjallið og draumurinn, árið 1944. Hún taldi bókina skelfilega lýsingu á sveitalífi og höfundi ekki til sóma. Ólafur Jóhann svaraði fyrir sig fullum hálsi og Anna svaraði þá enn. Í ritdeilunni birtist ólíka afstaða þeirra til bókmennta og samfélags og kynjaviðhorf koma og við sögu.Sun, 08 Mar 2026 23:10:00 -00000:50:00false175fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5465113D0.mp3Árið 1944 gaf Ólafur Jóhann Sigurðsson út skáldsöguna Fjallið og drauminn sem hlaut yfirleitt mjög góða dóma, þótt sumir væru upp og ofan, t.d. dómur Halldórs Laxness. En ein persóna bókarinnar, niðursetningurinn Ásta vitlausa, varð sérlega umdeild enda lýsing á ævi hennar sérlega ofboðsleg. Undir lok þáttar víkur svo að alþýðukonunni Önnu frá Moldnúpi sem nánar segir af í næsta þætti.Sun, 01 Mar 2026 23:10:00 -00000:50:06false174fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5465060D0.mp3Kravténko þarf að berjast á hæl og hnakka til að hverfa ekki inn í Gúlag-eyjaklasa Stalíns eða hreinlega vera tekinn af lífi þegar hreinsanir í Sovétríkjunum standa sem hæst.Sun, 22 Feb 2026 23:10:00 -00000:50:00false173fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5465059D0.mp3Hreinsunaræði Stalín náði æ fastari tökum á sovésku samfélagi árið 1936. Viktor Kravténko segir frá örlögum ýmissa samstarfsmanna sinna og loks stendur hann sjálfur í eldlínunni.Sun, 15 Feb 2026 23:10:00 -00000:49:59false172fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5465058D0.mp3Ógnir hreinsana Stalíns og hans manna færast æ nær Kravténko sem reynir að halda velli sem yfirmaður verksmiðjunnar í Nicopol. Allt í kringum hann falla jafnvel eldheitir kommúnistar í valinn og svo gerist hið óumflýjanlega, röðin kemur að honum.Sun, 08 Feb 2026 23:10:00 -00000:50:00false171fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5465109D0.mp3Úkraínumaðurinn Viktor Kravténko kom síðast við sögu í Frjálsum höndum haustið 2024 en þá var hann orðinn forkólfur í iðnframleiðslu þeirri sem stjórn Stalíns hrinti af stokkunum á fjórða áratug síðustu aldar. Á ýmsu gekk í iðnvæðingunni en jafnframt færðist ofsóknaræði Stalíns í aukana. Og árið 1936 hófust nýjar "hreinsanir", grimmari en nokkru sinni fyrr.Sun, 01 Feb 2026 23:10:00 -00000:50:00false170fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5465004D0.mp3Enn er litið í Ódysseifskviðu og borið niður í sjöttu kviðu. Nú er Ódysseifur kominn í land Fæaka og hittir fyrir prinsessuna Násíku sem hefur farið að boði guðanna til að þvo þvotta í laug nálægt heimili foreldra sinna og ákveður að liðsinna hinum prúða Ódysseifi. Hún ráðleggur honum hvernig skuli ganga á fund kóngs og drottningar.Sun, 25 Jan 2026 23:10:00 -00000:50:01false169fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5465055D0.mp3Hér lýkur að segja frá Höskuldi Jónssyni, sem Bólu-Hjálmar skrifaði um, en síðan er gluggað í frásögn Hjálmars af Eyvindi Jónssyni bónda og smið á 17. öld en hann var sérlega frægur fyrir bátasmíði sína og eru af því rómaðar sögur sem Hjálmar skráði mjög skemmtilega.Sun, 18 Jan 2026 23:10:00 -00000:49:59false168fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5465054D0.mp3Áfram er gluggað í magnaða frásögn skáldsins Bólu-Hjálmars um ævi Höskuldar Jónssonar bónda og sjómanns sem bjó á Siglufirði og í nágrannasveitum á fyrri hluta 19. aldar. Eftir miklar raunir sem fjölskylda hans lenti í vegna snjóflóða tekur almenn lífsbarátta við, en stundum þarf Höskuldur ekki síður að hafa áhyggjur af nágrönnum sínum en náttúruöflunum.Sun, 11 Jan 2026 23:10:00 -00000:49:59false167fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5465053D0.mp3Í þættinum er gluggað í frásögn sem skáldið Bólu-Hjálmar ritaði eftir Höskuldi Jónssyni bónda, vinnumanni og sjómanni sem lýsir lífsbaráttunni í upphafi 19. aldar, þar á meðal gríðarlegu snjóflóði gróf bæ hans á kaf, svo kona hans og börn voru þar innilokuð í 18 daga.Sun, 04 Jan 2026 23:10:00 -00000:49:57false166fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5386975D0.mp3Aðalbjörg Sigurðardóttir var ein best menntaða kona á Íslandi á fyrri hluta 20. aldar og skrifaði margt, meðal annars um réttindi kvenna. En viðhorf hennar voru þó líka barn síns tíma og hér er gripið niður í grein sem hún skrifaði í Eimreiðina 1925, þar sem hún fjallar um sálarlíf kvenna og leitast við að sýna að þakklæti kvenna í garð karla sé þeim meira virði en matur og drykkur.Sun, 28 Dec 2025 23:10:00 -00000:50:00false165fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5386974D0.mp3Aðventa eftir Gunnar Gunnarsson er orðin hin eina sanna jólasaga Íslendinga en þar er byggt á frásögn af eftirleit sem Benedikt Sigurjónsson (Fjalla-Bensi) fór í 1925. Í þessum þætti er lesin sú frásögn eftir Þorgeir Jónsson í Eimreiðinni sem Gunnar byggði á og sagt bæði frá Fjalla-Bensa og viðtökum þeim er Aðventa fékk.Sun, 21 Dec 2025 23:10:00 -00000:50:11false164fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5386973D0.mp3Lesið er úr hinni frægu sjálfsævisögu stjórnleysingjans Kropotkins fursta og nú einkum um þau ár þegar hann er að vaxa úr grasi og byrja að átta sig á samfélaginu sem hann býr í. Þrælahald er enn við lýði og yfirstéttarfólk eins og hann tilheyrir "á" þræla sína með húð og hári. Yfir öllu trónir svo keisarafjölskyldan.Sun, 14 Dec 2025 23:10:00 -00000:50:00false163fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5386972D0.mp3Áfram heldur umsjónarmaður að lesa úr þýðingu sinni á Ódysseifskviðu Hómers. Eftir að fylgst hefur verið með Telemakkusi Ódysseifssyni í fyrstu köflum kviðunnar, þá kemur nú Ódysseifur loksins til sögunnar í hinum magnaða 5. þætti. Hann er í byrjun hálfgerður fangi ástsjúkrar gyðju en mun hann sleppa burt frá henni og komast heim til Íþöku þar sem hin trygga Penelópa bíður?Sun, 07 Dec 2025 23:10:00 -00000:50:00false162fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5386920D0.mp3Árni Óla var einn kunnasti og dugmesti blaðamaður landsins á fyrri hluta 20. aldar og var óþreytandi að kynna land og lýð fyrir lesendum Morgunblaðsins. Í þessum þætti verður gluggað í minningabók Árna þar sem hann segir fyrst frá einsetumanni sem hann fór að heimsækja sem blaðamaður og síðan rifjar hann upp minningar sínar frá refaveiðum í æsku.Sun, 30 Nov 2025 23:10:00 -00000:50:26false161fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5386869D0.mp3Ingimundur Sveinsson ólst upp í Vestur-Skaftafellssýslu á ofanverðri 19. öld. Hann varð tónlistarmaður og jafnan kallaður Ingimundur fiðla, því fiðlan var hans tryggasti förunautur. Ekki batt Ingimundur bagga sína að öllu leyti sömu hnútum og samferðamennirnir og æskuminningar hans, Huldudrengurinn, er á margan hátt mjög óvenjuleg og hjartnæm ritsmíð. Ekki þarf að orðlengja að Ingimundur var bróðir Jóhannesar Kjarvals og Þorsteins Kjarvals en úr æskuminningum hans var lesið í maí 2025.Sun, 23 Nov 2025 23:10:00 -00000:50:04false160fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5386868D0.mp3Á 19. öldinni veitti hinn svonefndi anarkismi, stjórnleysisstefnan, sósíalismanum lengi vel harða keppni sem helsta andspyrnuafl gegn kapítalisma og auðhyggju. Einn helsti anarkisti Evrópu var Rússinn Krópótkin fursti sem fæddist 1841 og var af auðugum ættum en snerist til fylgist við alþýðuna. Hann skrifaði merkilega sjálfsævisögu og hér er gluggað í upphafskafla hennar um æskuár hins verðandi stjórnleysingja.Sun, 16 Nov 2025 23:10:00 -00000:50:00false159fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5386968D0.mp3Hér segir áfram af Tryggva Jónssyni og ævisögu hans, Árbliki og aftanskini. Hér segir aðallega frá því sem hendir Tryggva þegar hann hefur hrökklast til Ameríku og býr þar í áratugi, en snýr svo að lokum til Íslands aftur og kynnist þá æskuást sinni upp á nýtt.Sun, 09 Nov 2025 23:10:00 -00000:50:27false158fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5386967D0.mp3Tryggvi Jónsson fæddist í Borgarfirði á ofanverðri 19. öld og skrifaði seint á ævinni sjálfsævisöguna Árblik og aftanskin. Þá hafði Tryggvi verið búsettur í Ameríku í áratugi en flutti raunar til Íslands aftur undir ævilokin. Bók hans er merkileg fyrir þá mynd sem hún dregur upp af íslensku alþýðufólki en þó sérstaklega fyrir afar opinskáar og einlægar lýsingar Tryggva á ástum hans og hugarlífi.Sun, 02 Nov 2025 23:10:00 -00000:58:42false157fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5386966D0.mp3Enn er litið í æviminningar Stefans Zweigs, Veröld sem var, þar sem hann lýsir því á eftirminnilegan hátt hvernig það samfélag var samansett sem átti svo eftir að hrynja til grunna þegar fyrri heimsstyrjöldin braust út 1914. Höfðu Zweig og samtímamenn verið alltof andvaralausir?Sun, 26 Oct 2025 23:10:00 -00000:49:55false156fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5386965D0.mp3Í þessum þriðja þætti sem umsjónarmaður tekur saman upp úr æviminningum Stefans Zweigs segir hann frá menningarlífinu í Vínarborg en menningarlífið var þar afar blómlegt, einkum fyrir borgarastéttina og yfirstéttirnar. Jafnframt er sagt nokkuð frá stöðu Gyðinga í Austurrísk-ungverska keisaradæminu.Sun, 19 Oct 2025 23:10:00 -00000:49:58false155fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5386964D0.mp3Í þessum þætti les umsjónarmaður úr upphafsköflum bókarinnar Veröld sem var eftir Stefan Zweig (1881-1942). Jafnframt segir umsjónarmaður frá Austurrísk-ungverska keisaradæminu, en það var heimaland Zweigs og það ríki sem féll í duftið að honum og samtímamönnum hans ásjáandi.Sun, 12 Oct 2025 23:10:00 -00000:49:59false154fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5386963D0.mp3Í þessum fyrsta þætti af nokkrum tekur umsjónarmaður saman og les kafla úr æviminningum og samfélagslýsingu austurríska rithöfundarins Stefans Zweigs. Sumarið 2025 var fluttur eins konar kynningarþáttur þar sem athyglin beindist að ferðalagi Zweigs og Halldórs Laxness á rithöfundaþing á fjórða áratugnum. Í byrjun þessa þáttar er raunar lesin merkileg smásaga Zweigs sem heitir Leiðarlok.Sun, 05 Oct 2025 23:10:00 -00000:49:52false153fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5386962D0.mp3Enn er litið í æviminningar Kristínar Sigfúsdóttur frá æskudögum hennar í Eyjafirði. Í þessum þætti beinist athygli einkum að ýmsum sveitungum Kristínar og ættingjum. Meðal annars dregur hún upp eftirminnilega mynd af Hansínu frænku sinni og skyldmennum hennar.Sun, 28 Sep 2025 23:10:00 -00000:50:00false152fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5386910D0.mp3Kristín var Eyfirðingur, fæddist 1876 og varð á þriðja áratugnum einn allra vinsælasti rithöfundur þjóðarinnar. Í þætti fyrr á þessu ári var lesið úr æviminningum hennar þar sem hún sagði einkum frá afa mínum og ömmu, en í þessum þætti er enn leitað í æviminningarnar og nú fjallar Kristín um foreldra sína.Sun, 21 Sep 2025 23:10:00 -00000:50:00false151fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5386859D0.mp3Hér segir frá fréttum sem Telemakkus fær af hinum týnda föður sínum í Spörtu, en jafnframt beinist athyglin aftur að Íþöku, þar sem Penelópa kona Ódysseifs verst hinum freku biðlum fimlega. Jafnframt fjallar umsjónarmaður um það samfélag sem kviður Hómers eru sprottnar úr.Sun, 14 Sep 2025 23:10:00 -00000:50:59false150fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5386858D0.mp3Nú er Telemakkus sonur Ódysseifs kominn til Spörtu í leit að fréttum af föður sínum og þar hittir hann fyrir konunginn Menelás og hina fögru Helenu konu hans við mikinn veisluglaum. Þau hafa margt að spjalla, en fær hann fréttir af föður sínum? Auk lesturs úr kviðu Hómers er fjallað nokkuð um aðdraganda Trójustríðsins.Sun, 07 Sep 2025 23:10:00 -00000:50:00false149fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5386907D0.mp3Ástráður Eysteinsson og Eysteinn Þorvaldsson hafa öðrum betur kynnt Franz Kafka fyrir íslenskum lendum og hér er lesið úr nýlegri bók með örsögum ýmsum eftir Kafka. Jafnframt reynir umsjónarmaður að komast að því hvað er hæft í flökkusögu einni um Kafka og litla stúlku sem hafði týnt dúkkunni sinni.Sun, 31 Aug 2025 23:10:00 -00000:50:00false148fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5386906D0.mp3Nóbelsverðlaunahafinn Elias Canetti skrifaði stuttar og skemmtilegar lýsingar á margvíslegu mannfólki. Gunnar Harðarson þýddi þessar grínaktugu og þó hnífskörpu mannlýsingar fyrir 30 árum og hér eru lesnar ýmsar þeirra. Fyrri þáttur með mannlýsingum Canettis var fluttur 6. október 2024.Sun, 24 Aug 2025 23:10:00 -00000:49:59false147fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5386905D0.mp3Þar var komið sögu þegar umsjónarmaður lagði síðast frá sér Ódysseifskviðu að Telemakkus Ódysseifsson er lagður af stað í leit að föður sínum. Í þriðja þætti kviðunnar er hann kominn ásamt fylgdarmönnum sínum – og gyðjunni Aþenu – til borgarinnar Pylos þar sem baráttufélagi föður hans, Nestor hinn vitri, reynist hafa frá mörgu að segja.Sun, 17 Aug 2025 23:10:00 -00000:49:59false146fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5386904D0.mp3Annar þáttur þar sem lesið er úr verkum Thors Vilhjálmssonar rithöfundar sem hefði orðið 100 ára um þessar mundir. Að þessum sinni er athyglinni beint að blaðaskrifum hans og lesið úr ferðafrásögnum hans frá Ítalíu á 7. áratugnum. Jafnframt kemur fram hve lunkinn og skemmtilegur blaðamaður hann var, ekki síst í fróðlegri samantekt um heimspekinginn Bruno sem hann fléttar inn í ferðasögu sína.Sun, 10 Aug 2025 23:10:00 -00000:49:56false145fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5386903D0.mp3Um þessar mundir er ein öld liðin frá fæðingu Thors Vllhjálmssonar rithöfundar. Af því tilefni les umsjónarmaður nokkra valda kafla úr skáldverkum Thors sem lýsa orðsnilld hans og innsæi. Í þessum þætti hafa orðið fyrir valinu tvær stuttar frásagnir úr bókinni Maðurinn er alltaf einn, upphafskaflinn úr hinni áhrifamiklu sögu Fljótt fljótt sagði fuglinn, tvær stuttar frásagnir úr Tvílýsi og tvö brot úr verðlaunasögunni Grámosinn glóir.Sun, 03 Aug 2025 23:10:00 -00000:49:59false144fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5386902D0.mp3Í apríl las umsjónarmaður fyrsta þáttinn af Ódysseifskviðu Hómers í tilefni af því að nú er verið að taka upp kvikmynd eftir kviðunni á Íslandi. Hér er komið að öðrum þætti kviðunnar þar sem segir frá því er sonur Ódysseifs, Telemakkus, að heiman frá Íþöku til þess að leita föður síns sem er ekki snúinn heim úr Trójustríðinu. Jafnvel er fjallað um hvað er vitað um höfundinn Hómer.Sun, 27 Jul 2025 23:10:00 -00000:50:01false143fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5337353D0.mp3Zweig (1881-1942) var einn frægasti og vinsælasti rithöfundur millistríðsáranna, frægur fyrir ævisögu sína Veröld sem var. Sumarið 1936 fór hann á rithöfundaþing í Argentínu og þar var Halldór Laxness líka einn fundarmanna. Halldór skrifaði í Skáldatíma eftirminnilega lýsingu af kynnum sínum af Zweig og í þessum þætti verður fjallað um baksvið þeirra kynna - ef einhver voru.Sun, 20 Jul 2025 23:10:00 -00000:50:06false142fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5337352D0.mp3Áfram er haldið frá síðasta þætti að lesa úr æviminningum Hendriks Ottóssonar fréttamanns þar sem hann segir frá æskuminningum sínum í Reykjavík í byrjun 20. aldar. Hér segir af litríkum nágrönnum, kátum börnum og alls konar uppátækjum Hendriks sjálfs og félaga hans.Sun, 13 Jul 2025 23:10:00 -00000:49:59false141fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332510D0.mp3Hendrik Ottósson var blaðamaður og fréttamaður við útvarpið, hann skrifaði frægar barnabækur um líf barna og unglinga í Reykjavík um og laust upp úr aldamótunum 1900 og hann var líka skeleggur pólitískur baráttumaður á vinstri vængnum. Hann skrifaði bráðskemmtilegar æviminningar sem hann nefndi frá Hlíðarhúsum og hér segir af bernskunni í Reykjavík.Sun, 06 Jul 2025 23:10:00 -00000:49:59false140fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332453D0.mp3Gunnar Friðriksson starfaði lengi fyrir Slysavarnarfélag Íslands en hann skrifaði líka æskuminningar sínar frá Aðalvík á Hornströndum í byrjun 20. aldar. Þar segir frá fjölskyldu hans, nágrönnum og lífinu við hið ysta haf, auk þess sem fjallað er um strand Gosafoss í Aðalvík 1916 en það var afar örlagaríkur atburður.Sun, 29 Jun 2025 23:10:00 -00000:50:46false139fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332393D0.mp3Tómas Sæmundsson er enn í Prag, líkt og í síðasta þætti, en síðan segir áfram frá ferðalagi hans aftur til Þýskalands og loks til Austurríkis og Rómar. Kólera gengur ljósum logum um Evrópu svo stundum þarf Tómas að sitja dögum saman í sóttkví en alltaf tekst honum að gera skarplegar og skemmtilegar athugasemdir um það sem fyrir augu ber.Sun, 22 Jun 2025 23:10:00 -00000:50:14false138fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332507D0.mp3Einn Fjölnismanna var Tómas Sæmundsson sem fór í mikla Evrópureisu eftir að hafa lokið guðfræðinámi í Kaupmannahöfn upp úr 1830. Áður hefur verið lesið úr Ferðabók hans þar sem fjallað var um Napólí og nágrenni en hér er athyglinni beint að ferð hans um Mið-Evrópu frá Þýskalandi til Prag. Bráðskemmtilegar lýsingar á landi og þjóðum!Sun, 15 Jun 2025 23:10:00 -00000:50:00false137fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332506D0.mp3Á 18. öldinni urðu miklar sviptingar á Íslandi. Hörmungar gengu yfir en samfélagið var að smátt og smátt að opnast. Steindór Finnsson sýsumaður þótti mildur valdsmaður enda var hann bróðir Hannesar biskups, sem var einn helsti upplýsingamaður landsins. En hvernig horfði „mildi“ Steindórs við þeim smælingjum sem hann hafði með að sýsla?Sun, 08 Jun 2025 23:10:00 -00000:50:09false136fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332505D0.mp3Frásagnir um strand hollenska Indíafarsins Het Wapen van Amsterdam á Skeiðarársandi þekkja margir en nokkru síðar strandaði annað stórt og merkilegt skip þarna á ekki ósvipuðum slóðum, en það var sænska fleyið sem fórst hér við land 1718 og varð af strandinu og björgun skipverja mikil örlagasaga.Sun, 01 Jun 2025 23:10:00 -00000:50:00false135fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332504D0.mp3Allir þekkja Jóhannes Kjarval og margir Ingimund fiðlu bróður hans en þriðji bróðirinn Þorsteinn er ekki eins þekktur. En hann skrifaði gagnmerka ævisögu þar sem hann segir frá uppvexti sínum í mikilli fátækt í Meðallandi og síðan vist sinni hjá vandalausum á Austfjörðum.Sun, 25 May 2025 23:10:00 -00000:49:59false134fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332503D0.mp3Óvíst er hvort til er í öðrum löndum ámóta fyrirbæri og hið íslenska "forystufé" sem leiðir annað sauðfé af mikilli dirfsku og gáfum. Í þessum þætti er litið í nokkrar frásagnir um þennan einstæða stofn og stuðst við frásagnir Óskars Stefánssonar af forystufé sem hann átti.Sun, 18 May 2025 23:10:00 -00000:50:00false133fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332502D0.mp3Vegna fjölda áskorana er hér kominn síðasti þátturinn þar sem lesið úr bók Jökuls Jakobssonar sem hann skrifaði ásamt teiknaranum Baltasar og fjallaði um mannlíf í Breiðafjarðareyjum að fornu og nýju. Merkilegt mannlíf, hlýleg frásögn.Sun, 11 May 2025 23:10:00 -00000:49:59false132fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332501D0.mp3Aftur lítur umsjónarmaður í Agricola eftir Tacitus og hér er komið að mjög merkilegum kafla þar sem fjallað er átök Rómverja við Skota, en þau verða Tacitusi tilefni til að rita mjög skarpa greiningu á heimsvaldastefnu og stríðsgleði Rómverja.Sun, 04 May 2025 23:10:00 -00000:50:00false131fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332500D0.mp3Hinn rómverski Tacitus er talinn einn besti sagnaritari Rómar. Auk þess að skrifa annála og stærri sögurit skrifaði hann líka ævisögu tengdaföður síns, Agricola að nafni, en hann var landstjóri Rómar á Bretlandi á 1. öld eftir upphaf tímatals okkar. Í þessum þætti er gluggað í þýðingu Jónasar Knútssonar á þeirri merkilegu bók.Sun, 27 Apr 2025 23:10:00 -00000:50:10false130fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5361980D0.mp3Athygli kvikmyndagerðarmanna beinist nú að Ódysseifskviðu Hómers. Nýlega var frumsýnd mynd eftir kviðunni og önnur verður tekin upp á Íslandi í sumar. En hvað er heillandi við þessa kviðu? Umsjónarmaður segir frá þessum fræga verki Hómers og les fyrstu kviðuna í nýrri þýðingu.Sun, 20 Apr 2025 23:10:00 -00000:48:00false129fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332383D0.mp3Í þessum þætti eru lesnar þrjár sögur eftir rússneska skáldsnillinginn Anton Chekhov en þær eiga allar sameiginlegt að vera með þeim allra fyrstu sem birtust á íslensku eftir höfundinn, eða á árunum 1929-1939 í Fálkanum, Sögum misserisriti og einu af allra fyrstu tölublöðum Vikunnar.Sun, 13 Apr 2025 23:10:00 -00000:50:01false128fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332497D0.mp3Hér segir að lokum frá ferðum Dana og skipsfélaga hans úti fyrir Kaliforníuströndum og merkilegum kaupskap með húðir og fleira sem þeir stóðu í. En hér segir líka frá hrottalegu hátterni skipstjórans á Pílagrímnum en frásögn Dana af því átti eftir að vekja gríðarlega athygli í Bandaríkjunum og víðar - enda ekkert dregið undan.Sun, 06 Apr 2025 23:10:00 -00000:50:00false127fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332496D0.mp3Áfram er haldið að taka saman efni úr sjóferðaminningum Richard Henry Dana og nú segir frá því er skip hans Pílagrímurinn er komið eftir erfiða siglingu alla leið til Kaliforníu og þar hefst kaupskapur mikill. En babb kemur fljótlega í bátinn.Sun, 30 Mar 2025 23:10:00 -00000:50:02false126fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332495D0.mp3Aftur er lesið út æviminningum Hagalíns og í þetta sinn úr þeim köflum bókarinnar frá bernskuárum hans er fjalla um dýrin á bænum og dýrin í náttúrunni á Vestfjörðum. Frásagnarsnilld Hagalíns nýtur sín einkar vel í þessum skemmtilegu, litríku og fallegu frásögnum.Sun, 23 Mar 2025 23:10:00 -00000:49:59false125fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332494D0.mp3Á árinu 2024 hóf umsjónarmaður að glugga í frásagnir Guðmundar Hagalíns af forfeðrum sínum eins og þær voru skráðar í fyrsta bindi sjálfsævisögu hans. Nú er röðin að Hagalín sjálfum og hann segir á lifandi og skemmtilegan hátt frá eigin æskuárum að Lokinhömrum í Dýrafirði.Sun, 16 Mar 2025 23:10:00 -00000:50:04false124fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332493D0.mp3Áður hefur í þessari þáttaröð verið litið í bókina Síðasta skip suður sem Jökull Jakobsson gaf út 1964 og fjallaði um mannlíf á Breiðafjarðareyjum að fornu og nýju. Hér er enn höggvið í sama knérunn og teknar saman nokkrar af hinum fögru frásögnum Jökuls.Sun, 09 Mar 2025 23:10:00 -00000:50:00false123fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332492D0.mp3Í byrjun 20. aldar kom hin þýska Ida Grumbkov til Íslands og var erindi hennar að grennslast fyrir um örlög unnusta síns sem hafði farist á Öskjuvatni, en sumt þótti dularfullt við hvarf hans. Hún skrifaði ferðasögu sína og er hér gluggað í hana.Sun, 02 Mar 2025 23:10:00 -00000:49:59false122fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332491D0.mp3Á fyrri hluta 20. aldar var Kristín Sigfúsdóttir í hópi vinsælustu rithöfunda þjóðarinnar. Hún var „óbreytt sveitakona“ sem kallað var en skrifaði skáldsögur og m.a.s. leikrit sem féllu vel í kramið. Í þessum þætti verður hins vegar gluggan í endurminningar Kristínar.Sun, 23 Feb 2025 23:10:00 -00000:50:04false121fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5361971D0.mp3Í þessum þriðja þætti úr sjóferðaminningum hins unga Bandaríkjamanns frá 1834 segir frá ofsaveðrum við Hornhöfða, miklu áfalli sem skipshöfnin á Pílagrímnum verður fyrir þegar maður fer óbyrðis, og loks er fjallað um viðkomu skipsins á eyjunni Juan Fernandez sem kunn er fyrir að þar dvalist sem skipbrotsmaður fyrirmyndin af sögupersónunni Robinson Crusoe.Sun, 16 Feb 2025 23:10:00 -00000:50:02false120fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5361970D0.mp3Áfram er haldið að glugga í sjóferðasögu Dana frá árinu 1834. Briggskipið Pílagrímur er nú komin að suðurodda Suður-Ameríku og lendir í ægilegum illviðrum úti fyrir Hornhöfða eftir að á ýmsu hefur gengið á siglingunni hingað til.Sun, 09 Feb 2025 23:10:00 -00000:50:00false119fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332373D0.mp3Hér segir frá siglingu 19 ára bandarísks háskólapilts sem gerðist háseti á briggskipi 1834 og sigldi frá Boston suður fyrir Suður-Ameríku og til Kaliforníu. Dana skrifaði um reynslu sína víðfræga bók sem þykir gullmoli í bandarískum bókmenntum og hér segir frá upphafi ferðarinnar og fyrstu kynni hans af hinu hrjúfa sjómannslífi.Sun, 02 Feb 2025 23:10:00 -00000:50:00false118fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332487D0.mp3Aftur er lesið úr bókinni Reginfjöll að haustnóttum eftir Kjartan Júlíusson. Lengsta frásögnin og sú veigamesta segir frá einni af þeim gönguferðum sem Kjartan var frægur fyrir að fara upp um fjöll og firnindi.Sun, 26 Jan 2025 23:10:00 -00000:49:59false117fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332486D0.mp3Árið 1978 kom út hjá Iðunni dálítil bók með endurminningum og frásöguþáttum gamals bónda í Eyjafirði. Hún hét Reginfjöll að haustnóttum. Óvenjulegt var að það var ekki minni maður en Halldór Laxness sem skrifaði formálann og fór þar fögrum orðum um bóndann, Kjartan Júlíusson. Í þættinum er formáli Halldórs lesinn og fáeinar frásagnir úr bókinni.Sun, 19 Jan 2025 23:10:00 -00000:50:00false116fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332485D0.mp3Í janúar 1915 birtist í fyrsta sinn í íslensku blaði smásaga eftir Anton Chekhov, Marskálksfrúin. Á næstunni ætlar umsjónarmaður Frjálsra handa að flytja með óreglulegu millibili ýmsar af þeim fyrstu smásögum eftir Chekhov er birtust í íslenskum blöðum, og fara ýmsum orðum um höfundinn og ævi hans. Í þessum þætti verða lesnar sögurnar Vanka litli og Veðmálið, auk Marskálksfrúarinnar.Sun, 12 Jan 2025 23:10:00 -00000:50:00false115fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332484D0.mp3Eins og venjulega þegar um fyrsta þátt ársins er að ræða lýkur honum á því að lokalag þáttarins er leikið í fullri lengd, Adagio í g-moll eftir Remo Giazotto, þó oft sé það kennt tónskáldinu Albinoni. Fram að því les umsjónarmaður úr sannkallaðri tröllasögu, Illugasögu Tagldarbana, en hún var skrifuð í stíl Íslendingasagna en sennilega nokkrum öldum á eftir þeim. Ekki skortir viðburði því tröll, forynjur og skrímsli leggja hvert af öðru snörur sínar fyrir hinn hugprúða Illuga.Sun, 05 Jan 2025 23:10:00 -00000:50:00false114fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332483D0.mp3Í þessum þætti er fjallað um svaðilför Sigurðar á Syðstu-Mörk þegar hann var 15 ára og fór til að sækja sjó undan Eyjafjöllum og út á Suðurnes. Frásögnhans lýsir giska vel aðstæðum og erfiðleikum sem við blöstu á ferðalögum og við sjósókn á ofanverðri 19. öld. Í loks þáttarins er svo stutt en litrík frásögn Matthíasar Jochumssonar af svipaðri ferð á svipuðum tíma en í öfuga áttSun, 29 Dec 2024 23:10:00 -00000:50:00false113fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5361963D0.mp3Í þessum þætti les umsjónarmaður jólaguðspjallið en þó ekki hið alkunna jólaguðspjall Lúkasar heldur frásögn af fæðingu og fyrstu dögum Jesú sem er að finna í hinu svonefnda Arabíska barnæskuguðspjalli, sem er - þrátt fyrir nafnið - kristið verk frá því á 5. öld. Frásögnin er ítarlegri en hjá Lúkasi og þarna kemur fram að Jesúbarnið var strax við fæðingu farið að gera kraftaverk og lækna margvíslega sjúkdóma, allt frá holdsveiki til getuleysis, og rak út illa anda í stórum stíl.Wed, 25 Dec 2024 23:10:00 -00000:49:59false112fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332425D0.mp3Í þessum þætti er lesið úr sjálfsævisögu Þórðar sem var einn helsti valdamaður á Íslandi laust fyrir miðja 19. öld. Merkilegast við feril Þórðar var að fram undir þrítugt var fátt sem benti til þess að hann ætti nokkurn veraldlegan frama í vændum, því þótt hann lyki nokkurri menntun hér heima komst hann ekki nærri strax út til Danmerkur til frekara náms. Um ástæður þess verður lesið í þættinumSun, 15 Dec 2024 23:10:00 -00000:50:00false111fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332424D0.mp3Áfram er gluggað í sjálfsævisögu Guðmundar Hagalíns, Ég veit ekki betur, og fjallað um fólkið sem að honum stóð en hann fæddist á Lokinhömrum á Vestfjörðum og stóð að honum litríkt fólk sem lét sér ekki allt fyrir brjósti brenna.Sun, 08 Dec 2024 23:10:00 -00000:50:00false110fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332479D0.mp3Guðmundur G. Hagalín var einn kunnasti og vinsælasti rithöfundur Íslands á 20. öld. Auk skáldsagna skrifaði hann vinsælar ævisögur, bæði um annað fólk en ekki síður eigin sjálfsævisögu í mörgum bindum. Í þessum þætti og þeim næsta eru lesnir kaflar úr fyrsta bindinu, sem bar heitið Ég veit ekki betur. Að þessu sinni er helst fjallað um forfeður og -mæður Hagalíns.Sun, 01 Dec 2024 23:10:00 -00000:50:00false109fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332363D0.mp3Enn herðir einræðisherrann Jósef Stalín tökin á samfélagi kommúnista í Úkraínu. Fylgst er með öllum og njósnað um alla en á sama tíma er rekinn gífurlegur áróður meðal verkamanna um að þeir skuli fórna öllu í þágu hinnar nýju iðnbyltingar Sovétríkjanna. Óánægja eykst þegar svonefndir “Stakhanovar” fá meira kaup en aðrir í sæluríki öreiganna. Viktor Kravténko þarf að gæta sín æ betur að ekki komist upp að gremja hans vegna stjórnarfarsins færist í aukana.Sun, 24 Nov 2024 23:10:00 -00000:49:59false108fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332421D0.mp3Í frásögnum Úkraínumannsins Viktors Kravténkos, Ég kaus frelsið, sem áður hefur verið lesið úr, var komið fram á miðjan fjórða áratug 20. aldar og einræðisherrann Stalín var farinn að herða mjög tökin á samfélagi Sovétríkjanna. Í frásögnum þessa þáttar er þar komið að Kravténko veit að allt í kringum hann er fólk sem hefur það hlutverk að fylgjast með honum.Sun, 17 Nov 2024 23:10:00 -00000:48:46false107fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332420D0.mp3Á árinu 2023 las umsjónarmaður Frjálsra handa í nokkrum þáttum úr stórmerkilegum endurminningum bresks dáta sem var í herliði því sem tók Napólí úr höndum þýskra nasista og ítalskra fasista haustið 1943. Frásögnin er óvenju hreinskilin og einlæg um vandamálin sem við blöstu í hinni hernumdu borg, og hér verður enn gluggað í bókina og sagt frá því hvernig bresku hernámsyfirvöldin reyndu að finna sér leið um margflókið ítalskt samfélag, gegnsýrt af fasisma og mafíustarfsemi.Sun, 10 Nov 2024 23:10:00 -00000:50:00false106fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332419D0.mp3Fyrir nokkrum vikum las umsjónarmaður úr æviminningum Guðrúnar Guðmundsdóttur (1863-1946) sem komu út undir nafninu Minningar frá Hornafirði. Hér er haldið áfram í sama dúr, Guðrún segir frá því sem hún og fjölskylda hennar fengust við í lífinu og meðal annars er hér að finna næsta dramatíska frásögn af missi tveggja bræðra Guðrúnar.Sun, 03 Nov 2024 23:10:00 -00000:50:00false105fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332418D0.mp3Hér er framhald af síðasta þætti, þar sem umsjónarmaður las úr Bréfi til Láru eftir Þórberg Þórðarson en 100 ár eru liðin frá útkomu hennar. Sem fyrr er það hinn óviðjafnanlegi texti Þórbergs sem fær að njóta sín í sprellfjörugum frásögnum um ævi hans og raunar flest milli himins og jarðar.Sun, 27 Oct 2024 23:10:00 -00000:49:59false104fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332417D0.mp3Á árinu 2024 eru 100 ár liðin frá því að út kom ein áhrifamesta bók 20. aldar, Bréf til Láru eftir Þórberg Þórðarson, þar sem hann fjallar um ævi sína, lífskoðanir, andleg málefni, pólitík og margt fleira, og af þvílíkri stílsnilld og hugkvæmni að annað eins hafði vart áður sést. Í þættinum verður sagt nokkuð frá bókinni en aðallega fær litríkur, flæðandi texti Þórbergs að njóta sín í fjörlegum frásögnum.Sun, 20 Oct 2024 23:10:00 -00000:50:03false103fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332416D0.mp3Guðrún Guðmundsdóttir (1863-1946) ólst upp á Taðhóli í Hornafirði og skrifaði undir ævilok sín bernskuminningar þar sem hún sagði á mjög fróðlegan og skemmtilegan hátt frá ættum foreldra sinna og síðan fólkinu á Taðhóli, lifnaðarháttum, húsakynnum og hugarfari.Sun, 13 Oct 2024 23:10:00 -00000:50:00false102fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332415D0.mp3Nóbelshöfundurinn Elias Canetti lagði gjörva hönd á margt um dagana, skrifaði skáldsögu, æviminningar og fræðirit um manngrúa og vald. En hann skrifaði líka bráðskemmtilega litla þætti, þar sem hann gekk í smiðju hins gríska Þeófrastosar og skrifaði kátlegar en þó um leið skarpar lýsing á ótal manngerðum sem hann taldi sig sjá í kringum sig. Bráðskemmtileg skrif og beitt.Sun, 06 Oct 2024 23:10:00 -00000:49:59false101fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332414D0.mp3Torfhildur Hólm á tryggan stað í íslenskri bókmenntasögu fyrir skáldsögur sínar en hún safnaði líka skemmtilegum þjóðsögum meðal Íslendinga í Vesturheimi. Hér segir nokkuð af ævi Torfhildar en síðan lesnar sögur eins og Kona grafin lifandi, Nakin kona fæst við draug og Tilberinn í tunnunni. Þættinum lýkur á að flutt er gamalt uppáhaldslag umsjónarmanns, Danke úr leiksýningu Christophs Marthalers.Sun, 29 Sep 2024 23:10:00 -00000:50:02false100fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332413D0.mp3Þriðji þátturinn þar sem tekið er saman efni úr viðtalsbók Jónasar Árnasonar við Ragnhildi Jónasdóttur, Undir fönn. Sem fyrr er athyglinni einkum beitt að dýrum þeim sem Ragnhildur hafði haft kynni af á ævinni. Hér segir til dæmis af kindinni Buddu, heimaalningum mörgum og kúm tveim sem hétu báðar Njóla og lesnar vísur sem Ragnhildur orti fyrir dýrin sínSun, 22 Sep 2024 23:10:00 -00000:50:00false99fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332412D0.mp3Annar þáttur þar sem lesið var úr bókinn Undir fönn þar sem Jónas Árnason skráði endurminningar Ragnhildar Jónasdóttur sem bjó lengst af á bænum Fannardal í Norðfirði. Fyrsti þáttur með lestri úr þeirri bók var fluttur 14. apríl 2024, einkum lesnar dýrasögur. Þá sagði frá gimbli einum, músum og rottum, kettinum Mollý, en í þessum þætti frá hestunum Jarpi og Söðulkollu, geitum, söngelskri kind, hafrinum Habba o.fl.Sun, 15 Sep 2024 23:10:00 -00000:49:59false98fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332467D0.mp3Hér er þess minnst að 100 ár eru liðin frá andláti Franz Kafka. Lesnar eru nokkrar af hinum styttri smásögum hans í þýðingu Ástráðs Eysteinssonar og Eysteins Þorvaldssonar. Sögurnar eru Sveitalæknir, Föturiddarinn, Nýi lögfræðingurinn, Til íhugunar fyrir knapa, Fyrir dyrum laganna og Bróðurmorð.Sun, 08 Sep 2024 23:10:00 -00000:49:59false97fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332410D0.mp3Hér er lesið úr minningum Steingríms Matthíassonar læknis sem bjó í Danmörku á árum seinni heimsstyrjaldar, lengst af á eyjunni Borgundarhólmi og upplifði stríðið þaðan. Hér segir fyrst frá mánuðunum áður en stríðið helltist yfir Danmörku en síðan sértaklega frá stríðslokum þegar fyrst þýskir hermenn á flótta og síðan sigri hrósandi hermenn Rauða hersins komu til Borgundarhólms.Sun, 01 Sep 2024 23:10:00 -00000:50:14false96fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332409D0.mp3Hér er leitað fanga í bók Jökuls Jakobssonar, Síðasta skip suður, sem kom út fyrir 60 árum og fjallaði um mannlíf í Breiðafjarðareyjum að fornu og nýju. Nú segir frá Guðmundi Scheving, stuðningsmanni Jörundar hundadagakonungs sem verslaði lengi í Flatey og hafði fallbyssur til að verja ríki sitt, frá hörkutólinu Eyjólfi Eyjajarli og byggð og þjóðsögum úr Hergilsey.Sun, 25 Aug 2024 23:10:00 -00000:50:00false95fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332408D0.mp3Í þessum þætti er gluggað í Prestasögur Oscars Clausen, líkt og í tveim þáttum fyrr á árinu. Fyrst segir frá séra Einari „prestlausa“ í Grímstungu í Húnavatnssýslu á 18. öld en hann var sagður „hrekkjamaður og illmenni“. Þá segir af hinum bláfátæka séra Jóni Mikaelssyni í Vesturhópshólum sem var dæmi um að síst væru allir prestar vel stæðir. Þá segir frá séra Þorbirni Einarssyni í Sauðlauksdal á 17. öld, „harðleiknum ístrubelg“. Síðast segir frá „Galdra-Manga“, séra Magnúsi Einarssyni á Árnesi á Ströndum.Sun, 18 Aug 2024 23:10:00 -00000:50:00false94fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332407D0.mp3Þriðji þátturinn þar sem lesið er úr viðtölum sem skáldið og ritstjórinn átti við allskonar fólk. Hér lýkur viðtali Matthíasar við Eitilríði Pálsdóttur og síðan lesið úr viðtali við Maríu Andrésdóttur og loks við Hlín Johnson um kynni hennar við Einar Benediktsson.Sun, 11 Aug 2024 23:10:00 -00000:50:00false93fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332406D0.mp3Annar þáttur þar sem umsjónarmaður tekur saman og les úr viðtölum Matthías Johannessen við margvíslegt fólk. Hér er lesið úr viðtölum hans við Helgu á Engi og Etilríði Pálsdóttur móður Steins Steinarrs.Sun, 04 Aug 2024 23:10:00 -00000:50:01false92fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332405D0.mp3Framhald af fyrra þætti. Enn segir af konungskomunni 1874 og er nú lýst veisluhöldum og þjóðhátíð sem Kristján 9. var viðstaddur. Síðan er, líkt og í fyrra þætti, athyglinni beint að forfeðrum Kristjáns á konungsstóli Dana og nú ekki síst fjallað um Kristján 1 og Hans son hans.Sun, 28 Jul 2024 23:10:00 -00000:50:01false91fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332404D0.mp3Lesið er um komu Kristjáns 9. Danakonungs til Íslands 1874 en þá kom hann hingað fyrstur konunga. Meðal annars úr frásögn Matthíasar Jochumssonar í Þjóðólfi. Í síðari hluta þáttarins er athyglinni hins vegar beint að eldri Danakonungum, til dæmis Valdimari afturdegi og Margréti dóttur hans.Sun, 21 Jul 2024 23:10:00 -00000:50:04false90fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332403D0.mp3Lesið meira úr æskuminningum Sigríðar Björnsdóttur (1891-1965), Í ljósi minninganna. Áfram segir á ljúfan og einlægan hátt frá uppeldi í Skagafirði í blábyrjun 20. aldar og því fólki sem umhverfis Sigríði og fjölskyldu hennar var.Sun, 14 Jul 2024 23:10:00 -00000:50:00false89fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332343D0.mp3Þessi þáttur er framhald af næsti þætti undan og hér les Illugi meira úr Rómarsögu sagnaritarans Livíusar. Nú segir frá átökunum milli Rómverja og nágranna þeirra á fyrstu árum borgarinnar um konur, og sömuleiðis er greint frá dularfullu hvarfi stofnanda borgarinnar Rómulusar.Sun, 07 Jul 2024 23:10:00 -00000:50:00false88fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332401D0.mp3Rómaborg var sögð hafa verið stofnuð árið 753 FT (eða fyrir upphaf tímatals okkar). Sagnaritarinn Livius skrifaði um Trójukappann Anesear sem hraktist til Ítalíu eftir ósigur í Trójustríðinu og varð þar konungur í smáborg, og löngu síðar voru afkomendur hans, tvíburarnir Romulus og Remus bornir út nýfæddir af afbrýðisömum frænda sínum. En þá kom úlfynja til sögunnar.Sun, 30 Jun 2024 23:10:00 -00000:49:59false87fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332400D0.mp3Hér er tekið saman efni og lesið úr Í ljósi minninganna, bernskuminningum Sigríðar Björnsdóttur (1891-1965) frá Miklabæ. Hún lýsir á fallegan og næman en um leið hispurslausan hátt uppvexti í Skagafirði, þar sem lífið var svo rólegt og fábreytt að koma vegavinnumanna var sannkallað ævintýri og molasykur var ígildi hins stóra heims.Sun, 23 Jun 2024 23:10:00 -00000:49:59false86fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332399D0.mp3Framhald af fyrri þætti. Nadezhda Durova fæddist í Rússland laust fyrir 1800. Hún þráði ekkert meira en stunda útreiðar og hernað en móðir hennar var ákveðin í að þvinga hana í hefðbundið mynstur ungra stúlkna með tilheyrandi ófrelsi og kúgun. En þótt það væri freistandi að láta undan urðu kröfur móður hennar að lokum til þess að Nadezhda greip til örþrifaráða eins og hún segir frá í sjálfsævisögu sinni.Sun, 16 Jun 2024 23:10:00 -00000:50:00false85fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5332398D0.mp3Nadezhda Durova var rússnesk stúlka, fædd á ofanverðri 18. öld. Hún átti sér mjög litríka ævi, enda gekk hún í rússneska herinn um tvítugt og þjónaði þar við góðan orðstír í riddaraliði. Hún gekk í karlmannsfötum þótt allir, og þar á meðal keisarinn sjálfur, vissu að hún væri kvenmaður. Hér verður lesið úr sjálfsævisögu hennar þar sem hún segir á bráðskemmtilegan hátt frá uppeldi sínu og vonum hennar um að slíta sig frá hefðbundnu hlutskipti kvenna.Sun, 09 Jun 2024 23:10:00 -00000:50:04false84fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5361934D0.mp3Hér segir frá skerjagarðinum á Mýrum í Borgarfirði, fyrst frá staðháttum og höfn, sem þar virðist hafa verið allt frá þjóðveldistíma, og langt fram á tíma einokunarkaupmanna, og m.a. greint frá skipakomum frá Grænlandi þar skömmu áður en byggð þar lagðist af. Einnig segir rá systur Sæmundar fróða, sem þar er sögð hafa búið, og loks hörmulegum sjóslysum sem orðið haa í serkjagarðinum. Umsjón: Jónatan Garðarsson.Sun, 02 Jun 2024 23:10:00 -00000:50:00false83fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5329110D0.mp3Í þessum þætti les umsjónarmaður úr bókinni Sammdegisgestum þar sem Magnús F. Jónsson rekur æviminningar sínar, einkum frá æskudögum þegar fátækt íslenskt heimili þurfti að glima við harðindi, óveður og heyþurrð. Sannkallaðar rammíslenskar örlagasögur.Sun, 26 May 2024 23:10:00 -00000:49:59false82fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5318126D0.mp3Loksins eru þeir Hillary og Tenzing komnir í grennd við efsta tind jarðar. En þá segja óvæntir erfiðleikar til sín. Verða þeir að snúa til baka eða komast þeir loksins á tind Everest? Já - það vita nú reyndar allir að þeir náðu vissulega markmiði sínu? En er hægt að segja til hvor þeirra var á undan? Og skiptir það máli?Sun, 19 May 2024 23:10:00 -00000:50:00false81fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5318109D0.mp3Áfram segir frá leiðangrinum á Everest-fjall árið 1953. Þeir Hillary, Tenzing og fleiri ætla sér að verða fyrstir manna til að ná á efsta tind jarðar, en hættur leynast við hvert fótmál. En hverjir voru þessir kappar?Sun, 12 May 2024 23:10:00 -00000:49:59false80fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284955D0.mp3Í óbeinu framhaldi af þáttum fyrr á árinu um tilraun Englendingsins Mallorys til að komast á tind Everest-fjalls, þá verður fjallað í þessum þætti og þeim næstu um tilraun Ný-Sjálendingsins Hillarys og Sjerpans Tenzing Norgay til að komas á tindinn. Í þessum þætti verður sagt frá misheppnuðum leiðöngrum á fjallið og síðan þeim þátttakendum í nýjum leiðangri sem voru staðreráðnir í að komast á tindinn, hvað sem það kostaði.Sun, 05 May 2024 23:10:00 -00000:49:59false79fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5361929D0.mp3Áfram heldur Úkraínumaðurinn Viktor Kravténko að segja frá ævi sinni í Sovétríkjunum á 4. ára síðustu aldar. Járngreipar Stalíns herðast æ meira um samfélagið og ást Kravténkos á stúlkunni Jelenu verður meðal fórnarlambanna. En hver var Jelena, hvað vakti henni og hver urðu örlög hennar?Sun, 28 Apr 2024 23:10:00 -00000:50:00false78fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284953D0.mp3Hér víkur sögu eins og stundum áður til Úkraínumannsins Viktors Kravténkos og sjálfsævisögu hans, Ég kaus frelsið. Þegar þarna er komið sögu á 4. áratug 20. aldar er Kravténko óðum að komast í röð hinnar kommúnísku yfirstéttar í Sovétríkjunum, en honum er þó ekki að öllu leyti rótt. Þegar hann kynnist konu að nafni Jelana renna enn á hann nokkrar grímur.Sun, 21 Apr 2024 23:10:00 -00000:50:05false77fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5285007D0.mp3Fyrir nokkrum mánuðum var í Frjálsum höndum fjallað um hinn svonefnda Jósef Axfirðing sem bjó um tíma í Ameríku en endaði austur á fjörðum, nánar tiltekið í Norðfirði. Þar hafði hann ráðskonu til áratuga sem Ragnhildur Jónsdóttir hét og fyrir 60 árum skrifaði Jónas Árnason rithöfundur bók með samtölum við hana, þar sem hún segir ekki síst frá sambúð sinni við dýr og náttúru. Bókin nefnist Undir fönn og þar fjallar Ragnhildur af samúð og næmni um jafnt mýs og rottur sem hunda og sauðfé. Á myndinni má sjá þau Ragnhildi og Jónas.Sun, 14 Apr 2024 23:10:00 -00000:49:59false76fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5285006D0.mp3Hvað var í erlendum fréttum þá daga þegar Íslendingar voru að undirbúa þjóðhátíð sína fyrir 150 árum, eða 1874? Jú - meðal annars var sagt frá afar viðhafnarmikilli heimsókn þessa skeggprúða karls til Frakklands, en þetta er enginn annar en Mozaffar ad-Din, sjálfur konungur konunganna í Persíu. Ég les um heimsókn hans í þættinum í kvöld og einnig fleiri erlendar fréttir, þar á meðal um uppreisn frumbyggja í Ameríku, stríð Breta við Ashantimenn í Afríku, tíðindi frá Kína og Japan. Auk tilþrifamikilla frétta er ómaksins vert að heyra hvernig Evrópubúar fjölluðu um fólk á fjarlægum slóðum. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 07 Apr 2024 23:10:00 -00000:49:59false75fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284950D0.mp3Í tilefni þess að tíu ár eru liðin frá andláti kólumbíska Nóbelshöfundarins Gabriel Garcia Marquez les umsjónarmaður hér úr einu stóru skáldsögu höfundarins sem ekki hefur komið út á íslensku. Sú heitir Haust patríarkans og fjallar um einræðisherra í ónefndu landi sem deyr eftir langa valdatíð og íbúar landsins, sem þora þó varla að treysta því að hann sé dauður, byrja að takast á við minninguna um feril hans. Stutt inngangsorð annarra skáldsagna lesa Pálmi Gestsson, Guðrún S. Gísladóttir, Hilmir Guðnason og Jóhann Sigurðarson. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 31 Mar 2024 23:10:00 -00000:49:59false74fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284949D1.mp3150 eru síðan Íslendingar fengu stjórnarskrá og héldu þjóðhátíð og verður fjallað um það í Frjálsum höndum síðla sumars. Þetta er fyrri þáttur af þeim sem eru einskonar formáli og er lesið úr erlendum fréttum Skírnis frá árinu 1874. Í þessum þætti eru lesnar fréttir um kosningar á Bretlandi, siglingu skipsins Polaris um heimskautaslóðir Kanada og Grænlands þar sem leiðangursstjórinn Hall dó með dularfullum hætti og loks er sagt frá herferð Rússa inn í Mið-Asíu þar sem þeir sigruðu kónginn í Kheva og lögðu undir sig lönd hans. Fyrir utan spennandi frásagnir eru hinar gömlu fréttir mjög til marks um hvernig Vesturlandamenn litu í þá daga á umheiminn.Sun, 24 Mar 2024 23:10:00 -00000:49:59false73fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5285003D0.mp3Í þessum þætti verða lesin tvö af samtölum þeim sem Matthías Johannessen birti í Morgunblaðinu á sínum tíma. Fyrst er lesið samtal sem hann átti við Elías Hólm en hann var litríkur kaupsýslumaður í Reykjavík á fyrri hluta 20. aldar og sveiflaðist frá því að vera vel stæður hótelrekandi niður til þess að vera Hafnarstrætisróni eins og hann orðaði það sjálfur. Eftir viðtalið við hinn "alþekkta tugthúslim" eins og hann er kallaður í blöðunum víkur sögunni til Ísleifs Gíslasonar hagyrðings sem segir notalegar og rammíslenskar sögur af æskuárum sínum.Sun, 17 Mar 2024 23:10:00 -00000:50:00false72fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284947D0.mp3Í þessum þætti er áfram fjallað um séra Þórð Jónsson í Reykjadal í Hrunamannahreppi sem sagt var frá í síðasta þætti. Hér segir frá deilum sem hann lenti í við skólapilta í Skálholti en á biskupssetrinu virðist hafa verið alsiða að berja hann og kvelja, gamlan manninn. Síðan segir frá séra Jóni Guðmundssyni sem var um tíma einnig prestur í Reykjadal en hafði áður misst embættið vegna þess að hann kennti prófasti sínum um að hafa eignast barn með kátri ekkju, sem óhætt er að segja að hafi ekki verið eina fjöldina felld. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 10 Mar 2024 23:10:00 -00000:49:59false71fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5285001D0.mp3Í þessum þætti verður fjallað um séra Þórð Jónsson í Reykjadal í Hrunamannahreppi en hann átti í sífelldum við flestöll yfirvöld hér á landi, og raunar í Kaupmannahöfn líka en þangað fór hann oftar en einu sinni til að fá úrlausn sinna mála - og hikaði þá ekki við að leita til sjálfs kóngsins og biðja hann að leysa sig úr því leiðinlega og kalda fangelsi sem honum fannst Ísland vera. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 03 Mar 2024 23:10:00 -00000:49:59false70fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5285000D0.mp3Jósep Jósepsson Axfjörð fór til Ameríku laust fyrir 1900 og miklar sögur gengu um líf hans þar. Hann var sagður hafa framið bankarán og jafnvel drepið mann. Hann sneri svo heim og álit fólks á honum var sérlega mismunandi. Ýmist var hann þrasgjarn letihaugur eða harðduglegur og mjög atorkusamur. Hann hafði ráðskonu í rúm 40 ár og hún sagði frá viðskiptum hans við einstaklega óþekkan hund. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 25 Feb 2024 23:10:00 -00000:49:59false69fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284999D0.mp3Þetta er framhald næsta þáttar á undan og hér segir frá hinni dramatísku atburðarás þegar George Mallory og Andrew Irvine týndust á Mount Everest í byrjun júní 1924. Aldrei hefur orðið ljóst hvort þeir náðu á tindinn og urðu þar með fyrstir til að standa á hæsta stað jarðar. Hvarf þeirra dró mikinn dilk á eftir sér. Hér segir einnig frá þeirri örlagaríku stund þegar lík annars þeirra fannst 75 árum seinna. Hvaða sögu sagði líkið um þeirra hinstu ferð? Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 18 Feb 2024 23:10:00 -00000:50:00false68fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5361918D0.mp3Í þessum þætti segir frá fyrstu tilraunum manna til klífa hæsta tind jarðar, Mount Everest í Himalaja-fjöllum. Fyrst er vikið að fjallinu sjálfu og heiti þess en síðan beinist athyglin að leiðangri sem Bretar skipulögðu upp á fjallið árið 1924 en frægasti þátttakandinn þá var George Mallory, helsti fjallagarpur Englendinga, en hann týndist á fjallinu ásamt ungum og efnilegum klifurmanni sem hét Andrew Irvine. Aldrei hefur orðið ljóst hvort þeir komust á efsta tindinn áður en fjallið varð þeim að bana. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 11 Feb 2024 23:10:00 -00000:48:29false67fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284942D0.mp3Vegna fjölda áskorenda verður hér litið öðru sinni í bókina Síðasta skip suður eftir Jökul Jakobsson og Baltasar sem út kom fyrir 60 árum og fjallar um mannlíf og samfélag í Flatey og á fleiri Breiðafjarðareyjum. Hér segir frá selveiðum og búskap í Flatey og síðan rifjaðar upp minningar um ýmsa mektarmenn í Flatey á 19. öld - Ólaf Sívertsen, Eirík Kúld, Brynjólf Benedictsen og Matthías Jochumsson. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 04 Feb 2024 23:10:00 -00000:50:00false66fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284996D0.mp3Öðru sinni tekur umsjónarmaður saman efni úr æviminningum Ingibjargar Lárusdóttur. Hér er framhald sögunnar um brottför bróður hennar til Ameríku og lýsing á heimili hennar og fjölskyldu í Húnavatnssýslu. Þá er hjartnæm og falleg lýsing á fyrstu kirkjuferð hennar en jafnvel í þeirri fegurð allri má finna átakanlegt dæmi um grimmt samfélag og fátækt. Loks fylgir ein stutt frásögn af dulræna taginu. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 28 Jan 2024 23:10:00 -00000:50:00false65fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284995D0.mp3Ingibjörg Lárusdóttir fæddist í Húnavatnssýslu 1861 og bjó þar alla sína tíð. Á efri árum fór hún að skrifa m.a. æskuminningar og er þar um að ræða fallegar og áhrifamiklar frásagnir af innihaldsríku mannlífi þó fátækt sé mikil. Í þessum þætti er lýst ferð til grasa, þar sem náttúran leikur við hvern sinn fingur, en einnig undirbúningi að för bróður Ingibjargar til Ameríku, för sem er lituð miklum vonum um betri tíð en jafnframt sorg yfir aðskilnaði við ástvini. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 21 Jan 2024 23:10:00 -00000:50:00false64fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5285054D0.mp3Síðast þegar umsjónarmaður skildi við Úkraínumanninn Viktor Kravténko var hann í þann veginn að útskrifaðst sem verkfræðingur en í kjölfar morðsins á Kirov 1934 fer skuggi hreinsana Stalíns að færast yfir Sovétríkin. Heppilegt sjálfsmorð kunningja hans kemur í veg fyrir að grunur falli á hann um andstöðu við yfirvöldin og Kravténko verður yfirmaður í nýrri verksmiðju í Úkraínu. Hann lifir sældarlífi sem einn úr nýrri yfirstétt, en verkafólkið lepur dauðann úr skel í sæluríki kommúnismans. En þá kemur óvænt persóna til sögu og fer að „snuðra" um hlutskipti verkafólksins. Umsjón: Illugi Jökulsson.Mon, 15 Jan 2024 05:50:00 -00000:50:07false63fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284993D0.mp3Í þættinum er þess minnst að 60 ár eru liðin frá því að Jökull Jakobsson gaf út, ásamt listamanninum Baltasar, bókina Síðasta skip suður, þar sem lýst er mannlífi á Breiðafjarðareyjum, ekki síst í Flatey, bæði á ritunartímasögunnar og fyrri tíð.Sun, 07 Jan 2024 23:10:00 -00000:50:00false62fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5285052D0.mp3Í þessum þætti verður fjallað um Íma nokkurn sem komst í kast við lögin í byrjun 18. aldar þegar hann var sakaður um peningafals, flúði til útlanda með hvalveiðimönnum en sneri að lokum aftur heim og náði sátt við guð og menn. En var hann allur þar sem hann var séður? Í lok þáttar er lokalag þáttarins, Adagio í G, flutt í allri sinni lengd, eins og venjulega í fyrsta þætti hvers árs. Umsjón: Illugi Jökulsson.Mon, 01 Jan 2024 23:05:00 -00000:52:00false61fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284991D0.mp3Á fyrri öldum reyndu Íslendingar að ferðast sem minnst um vetrartímann, enda samgöngur eriðar og veður válynd. Margir sem voru fjarri heimilum sínum við störf lögðu þó ýmislegt á sig til að komast heim til sín um jólin til þess að fagna hátíðinni með nánustu fjölskyldu og vinum. Í þættinum segir af tveim slíkum ferðum sem farnar voru í Breiðafirði og nærsveitum á fyrri hluta 19. aldar. Tveir bændur urðu strandaglópar á smáhólma yfir sjálfa hátíðina. Einn maður hvarf gjörsamlega - eða hvað?Mon, 25 Dec 2023 23:05:00 -00000:49:57false60fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284990D0.mp3Í Napólí er hættan af flugumönnum Þjóðverja ekki að baki þó farið sé að vetra 1943. Í þessari frásögn úr minningum Norman Lewis segir frá gríðarlegri sprengingu sem verður í borginni, og einnig frá ungum nasista sem heimtar píslarvætti fyrir der Fuhrer. Einnig blandast Lewis inn í aðskilnaðarhreyfingu Napólí-búa og svo kemur í ljós að hvað sem líður stríði og hörmungum, þá er holdin sem fyrr torvelt að temja. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 17 Dec 2023 23:10:00 -00000:50:02false59fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284989D0.mp3Enn er umsjónarmaður staddur í fylgd breska dátans Norman Lewis í Napólí haustið 1943. Þótt Þjóðverjar hafi verið hraktir burt frá borginni eftir innrás Bandamanna á Ítalíu eru flugumenn þýskra nasista og/eða ítalskra fasista enn sagðir vera á kreiki og Lewis og menn hans halda niður í katakomburnar undir borginni í leit að þeim. En uppi á yfirborðinu leitar til hans kona út af líki í garði hennar. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 10 Dec 2023 23:10:00 -00000:52:00false58fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284933D0.mp3Árið 1937 birtist merkileg ritgerð Þórbergs Þórðarsonar um Lifnaðarhætti í Reykjavík á seinni hluta 19. aldar. Hér verða lesin valin brot úr þeim, um þrifnað, þvotta, áfengisnautn, drauga- og álfatrú, útfararsiði og veislugleði. Frásögn Þórbergs er bæði fróðleg og skemmtileg og stundum - til dæmis í kafla um óttann við dauðann - gæti enginn annar haldið á penna en hann. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 03 Dec 2023 23:10:00 -00000:50:00false57fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284987D0.mp3Í fyrri frásögn höfðu Bandamenn lagt undir sig Napólí og meðal setuliðsmanna þar er breski dátinn Norman Lewis. Í þessum þætti er tekið saman efni úr æviminningum hans þar sem hann lýsir ástandinu í Napólí eftir að borgin hefur verið leyst úr viðjum fasista, en íbúarnir þurfa að glíma við hungur, skort og alveg nýjan veruleika. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 26 Nov 2023 23:10:00 -00000:50:03false56fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284986D0.mp3Norman Lewis hét breskur dáti sem tók þátt í innrás Bandamanna á Ítalíu í september 1943 og síðan árás þeirra á Napólí. Hann skrifaði æviminningar sínar sem eru næsta einstæðar í sinni því þær lýsa stríðinu frá sjónarhóli hins óbreytta dáta sem oft veit ekkert hvað er á seyði í stríðinu en reynir að halda velli og gera sitt besta. Lewis dregur heldur ekki dul á að hans eigin menn frömdu líka oft voðaverk og hlutskipti Ítalanna sem voru frelsaðir undan fasistum og Þjóðverjum var oft sannarlega ekki auðvelt. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 19 Nov 2023 23:10:00 -00000:52:00false55fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5285045D0.mp3Nú verður lesið úr æviminningum Þorfinns Kristjánssonar sem var prentari og bjó reyndar síðari hluta ævinnar í Kaupmannahöfn. Hann ólst upp í Reykjavík og segir á skemmtilegan hátt frá uppvexti sínum, fótboltafélagi sem hann og fleiri strákar stofnuðu, hlutskipti fátæks fólks og geðsjúklinga, vist á Vífilstöðum og mörgu fleiru. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 12 Nov 2023 23:10:00 -00000:52:00false54fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284929D0.mp3Í þessum fjórða þætti um 30 ára stríðið og þeim síðasta í bili er fjallað um herferð „ljóns norðursins“ Gustavs Adolfs Svíakóngs suður til Þýskalands til stuðnings mótmælendum, þegar keisaraherir Wallensteins og Tillys virtust þess albúnir að knésetja mótmælendur. Svíakonungur þótti glæsimenn mikið og fær herstjórnandi en jafnvel hann átti stt skapadægur í þessu blóðuga stríði. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 05 Nov 2023 23:10:00 -00000:50:00false53fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284983D0.mp3Þriðji þátturinn um sögu þrjátíu ára stríðsins. Hér koma Frakkar til sögunnar og koma mótmælendum til bjargar á örlagastundu, þótt sjálfir séu þeir kaþólskir. Stríðsrþeyta fer að segja til sín og Kristín Svíadrottning á sér þann draum að semja um frið. Og þegar upp var staðið, til hvers var þetta allt saman? Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 29 Oct 2023 23:10:00 -00000:52:00false52fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5346016D0.mp3Áfram verður sögð saga hins grimmilega 30 ára stríðs og hér kemur Svíakóngurinn Gustaf Adolf til sögunnar og sýnist þess albúinn að verða herra Norður-Evrópu. En hann fellur á örlagastundu og áfram er barist af skefjalausri grimmd en tilgangsleysið verður æ meira áberandi. Þegar stríðinu lýkur loks er Þýskaland lamað eftir, en til hvers var þetta allt saman? Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 22 Oct 2023 23:10:00 -00000:52:03false51fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284981D0.mp3Í tilefni þess að Þjóðleikhúsið frumsýnir brátt hið fræga leikrit Bertholts Brechts og Margarete Steffin, Mutter Courage und Ihre Kinder, sem gerist í 30 ára stríðinu í Þýskalandi verður hér rakin þessa grimmilega stríðs sem geisaði í hjarta Evrópu 1618-1648. Blóðþyrstir málaliðaherir fóru um Þýskalandi í upphafi stríðsins og eirðu engu og talið er að villimennska stríðsins hafi verið meiri og andstyggilegri en í nokkurri styrjöld fram að því. En innan um herina reyndi fólk eins og Mutter Courage að halda lífi. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 15 Oct 2023 23:10:00 -00000:52:00false50fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284980D0.mp3Öðru hvoru síðustu árin hefur verið lesið úr frásögnum Marco Polos um ferð sína til Kína við lok miðalda. Hér segir Marco Polo frá merkilegu ríki sem hann kom til í Kína og hafði kóng svo friðsaman að þar í ríkinu voru engir hermenn, og kóngurinn undi sér við nautnir og gleði með þúsund konum sem voru í fylgdarliði hans. En hvað gerist í slíku ríki þegar óvígur her Mongóla og Kínverja stendur á landamærunum? Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 08 Oct 2023 23:10:00 -00000:52:00false49fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284979D0.mp3Lesið er úr æskuminningum Þorvalds Thoroddsen og framan af þætti mest um þjóðhátíðina 1874 þegar Kristján IX konungur kom til Íslands. Þorvaldur lýsir konungskomunni hispurslaust og án hátíðleika og hann og Matthías Jochumsson segja frá sérkennilegum gestum sem hingað komu vegna hátíðarinnar. Lýst er heldur hráslagalegu lífi í Reykjavík en síðan vikið til Kaupmannahafnar þar sem Jón Sigurðsson ber ægishjálm fyrir alla Íslendinga. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 01 Oct 2023 23:10:00 -00000:52:00false48fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284978D0.mp3Sveinn Pálsson var landlæknir í byrjun 19. aldar og vann ómetanlegt starf sem slíkur en eftir á eru rannsóknarferðir hans um Ísland þó sennilega það merkasta sem eftir hann liggur. Í þessum þætti tekur umsjónarmaður saman margt gott og fróðlegt bæði úr ferðabókum hans og dagbókum, og er óhætt að segja að bæði glöggt og bráðskemmtilegt er Sveins augað þegar hann rannsakar bæði náttúruna og mannfólkið. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 24 Sep 2023 23:10:00 -00000:52:00false47fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284977D0.mp3Sveinn Pálsson var einn merkasti vísindamaður og læknir Íslands um aldamótin 1800. Í þessum þætti verður fjallað um ævi hans framan af og stuðst við stórmerkilega sjálfsævisögu sem hann skrifaði. Hann segir frá uppvexti sínum fyrir norðan, skólagöngu fyrir sunnan og svo dvöl sinni í Kaupmannahöfn þar sem hann veit í fyrstu ekki nákvæmlega hvað hann ætlar að læra en fær loks tækifæri til að fara í rannsóknarferð til Íslands. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 17 Sep 2023 23:10:00 -00000:52:00false46fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284976D0.mp3Hreinsanir í Sovétríkjunum færast í aukana í frásögn Úkraínumannsins Viktors Kravténko (1905-1966) og nú er hann sjálfur í stórhættu. Vinur hans og samstarfsmaður er tekinn fyrir á opinberum fundi og Kravténko veit að þessi vinur hans getur orðið þess valdandi að hann sjálfur falli í ónáð, sem svo endar ævinlega með ósköpunum. Í síðari hluta þáttarins segir Kravténko svo frá morðinu á kommúnistaleiðtoganum Kírov 1934, sem varð Stalín tilefni til enn grimmari hreinsana en áður. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 10 Sep 2023 23:10:00 -00000:50:00false45fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284975D0.mp3Í samantekt umsjónarmanns á liðinum misserum úr stórmerkum æviminningum Úkraínumannsins Viktors Kravténkos (1905-1966) var sögunni þar komið að eftir hrylling hungursneyðarinnar miklu í Úkraínu var Stalín einræðisherra Sovétríkja fullur tortryggni í garð raunverulegra og ímyndaðra andstæðinga. Hreinsanir voru að hefjast og í þessum þætti segir Kravténko frá fundum þar grunaðir stjórnarandstæðingar voru teknir fyrir, jafnvel af sínum bestu vinum og varpað út í ystu myrkur. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 03 Sep 2023 23:10:00 -00000:52:00false44fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284974D0.mp3Hér segir frá ferðalagi Ítalans Marco Polos frá Evrópu til Kína á ofanverðri 13. öld. Marco er nú kominn til hirðar hins mikla keisara Kublai Kahn og vinnur trúnað hans með þeim árangri að keisarinn sendir hann út í rannsóknarferð um lítt kunnar slóðir inni í víðáttum Kína þar sem eru ríki og þjóðir sem Evrópumenn höfðu aldrei kynnst. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 27 Aug 2023 23:10:00 -00000:52:00false43fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284973D0.mp3Jóhann Kúld var sjómaður sem var við störf á norskum skipum á árunum upp úr 1920 eins og þegar hefur verið lýst í einum þætti af Frjálsum höndum. Hér er svo lýst vist hans á norsku selveiðiskipi sem sigldi inn í hafísinn og athafnaði sig þar vikum saman. Í þá daga efaðist enginn um réttmæti selveiða og lýsingin á veiðum og hættum inni í hafísbreiðum er litrík. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 20 Aug 2023 23:10:00 -00000:52:00false42fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5285032D0.mp3Einar Hjörleifsson Kvaran var í upphafi 20. aldar einn vinsælasti rithöfundur þjóðarinnar en hann var jafnframt vel metinn blaðamaður. Árið 1907 fór hann í ferðalag til Vesturheims, þar sem hann hafði áður búið, og í þessum þætti er lýst ferðalagi hans og ferðafélögum. Einar hefur augun hjá sér í lýsingum á fólki en getur sjaldan stillt sig um að víkja talinu að dulrænum efnum. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 13 Aug 2023 23:10:00 -00000:52:00false41fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5329113D0.mp3Á vordögum las umsjónarmaður næsta ótrúlega frásögn um heimsókn Breta sem Stuart hét til Íslands árið 1926. Hann fór um suðurland í fylgd Stefáns Filippussonar leiðsögumanns og hegðaði sér hvarvetna stórundarlega, þótt hinn þrautþjálfaði leiðsögumaður hafði aldrei kynnst öðrum eins ferðamanni. Í þessum þætti er lýst framhaldi ferðarinnar og jafnframt síðari ferð Stuarts á Öræfajökli sem er engu skrýtnari en fyrri ferðir hans. Í lok þáttar er svo lýst ferð Stefáns yfir Sprengisand 1936. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 06 Aug 2023 23:10:00 -00000:50:00false40fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5319649D0.mp3Jóhann Kúld frá Mýrum segir frá ferð sem hann fór árið 1924 á norsku selveiðiskipi, sem hélt norður í íshafi til að stunda þar selveiði. Skipið sigldi inn í ísinn sem virtist ætla að ganga vel, en það breyttist á augabragði.Sun, 04 Jun 2023 23:10:00 -00000:52:00false39fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5284969D0.mp3Stefán Filippusson fæddist 1870 í Vestur-Skaftafellssýslu og ólst þar upp. Hann var bóndi í Borgarfirð eystra og var m.a. fylgdarmaður erlendra ferðamanna sem komu til landsins. Árni Óla skráð æviminningar Stefáns Filippussonar, sem komu út í bókinni Fjöll og firnindi. Illugi Jökulsson les frásögn úr bókinni sem heitir Einkennilegur ferðalangur. Þar segir frá ferð sem Stefán fór í með erlendan ferðamann sem hét Stuart sem kom þrisvar til Íslands, en Stefán var fylgdarmaður hans í tvígang.Sun, 28 May 2023 23:10:00 -00000:52:00false38fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5223592D0.mp3Umsjónarmaður heldur áfram að glugga í bókina Milljónin sem segir frá ferðum Marco Polo og föður hans, ásamt frænda þeirra til Kína. Þeir eru komnir til Kína og hitta stórkhaninn Kublai Khan, sem var frá Mongólíu og sonarsonur Genghis Khan. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 21 May 2023 23:10:00 -00000:52:00false37fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5223591D0.mp3Sumarið 1874 stóð mikið til í Reykjavík og nágrenni. Haldin var þjóðhátíð til að minnast 1000 ára afmælis Íslands byggðar. Bayard Taylor, bandarískt skáld og ferðabókahöfundur, kom til Íslands þetta ár á vegum bandaríska blaðsins New York Tribune, til að fylgjast með hátíðahöldunum. Hann kom til landsins frá Egyptalandi og skrifaði bók um dvöl sína þar og í sömu bók segir hann frá dvölinni á Íslandi. Umsjónarmaður les frásögn hans. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 14 May 2023 23:10:00 -00000:52:00false36fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5223590D0.mp3Árið 1948 kom út bókin Tvennir tímar eftir Elínborgu Lárusdóttur rithöfund, með endurminningum Hólmfríðar Margrétar Björnsdóttur Hjaltason. Sagan hefst norður á Siglufirði árið 1870 og lýsir ævi alþýðukonu er giftist Guðmundi Hjaltasyni kennara og alþýðufræðara. Umsjónarmaður les kafla sem fjalla um átakanleg æskuár Hólmfríðar sem ólst upp við mikla fátækt og þurfti að þola mikið harðræði og hungur. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 07 May 2023 23:10:00 -00000:52:00false35fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5223589D0.mp3Haldið er áfram að lesa úr bókinni Ég kaus frelsið eftir Viktor Kravtsjenko. Hungursneyðin hræðilega í Úkraínu stóð sem hæst og Viktor Kravténko átti að sjá til þess að bændurnir færu eftir fyrirmælum að ofan. Eftir að aðeins fór að slakna hungursneyðin í Úkraínu, hefði átt að komast á einhver ró en það var öðru nær. Stalín var að undirbúa hreinsanir í flokknum og samfélaginu sem áttu að gera hann algjörlega öruggan í sessi. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 30 Apr 2023 23:10:00 -00000:52:00false34fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5223588D0.mp3Lesið er úr bókinni Bréf frá Íslandi eftir Uno von Troil, sænskan guðsmann sem kom til Íslands 1772. Hann ritaði bréfin eftir Íslandsför sína. Bókin var gefin út árið 1961 í íslenskri þýðingu Haraldar Sigurðssonar, sem ritaði jafnframt formála. Frásögnin hefst á því að umsjónarmaður les formálann. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 23 Apr 2023 23:10:00 -00000:52:00false33fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5223587D0.mp3Umsjónarmaður heldur áfram að lesa úr Mósebók Biblíunnar. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 16 Apr 2023 23:10:00 -00000:52:00false32fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5223586D0.mp3Páskahátíðin í Jerúsalem, þar sem Jesú mætti örlögum sínum, var haldin til minningar um þann atburð þegar Móse leiddi Ísraelsmenn úr Egyptalandi. Þetta var og er mesta hátíð Ísraelsmanna. En hver var Móse og var hann allur þar sem hann er séður? Í páskaþætti Frjálsra handa er lagst í Mósebækur og reynt að grafast fyrir um hver Móse var. Umsjónarmaður: Illugi Jökulsson.Sun, 09 Apr 2023 23:10:00 -00000:52:00false31fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5223585D0.mp3Árið 1271 lagði Marco Polo af stað í ferð til Kína og fór eftir Silkileiðinni. Faðir hans og föðurbróðir höfðu komið til Kína nokkrum árum áður og hitt Kublai Khan, keisara í Kína. Umsjónarmaður hefur frásögnina þar sem Ítalarnir þrír eru komnir til borgarinnar Shangdu. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 02 Apr 2023 23:10:00 -00000:52:00false30fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5193603D0.mp3Umsjónarmaður grípur í þriðja sinn niður í bókinni Svaðilfarir á sjó og landi. Herferðir og kátleg ævintýri Münchausens baróns, eins og hann sagði þau við skál við vini sína, eftir Gottfried August Bürger, í þýðingu Ingvars G. Bryjólfssonar. Bókin var gefin út af bókaútgáfunni Norðra árið 1951. Í þetta sinn liggur leið hans um ísilagðar slóðir Norðurhafa, þar sem hann hittir ísbirni og allskonar kvikindi, öðru sinni fer hann til tunglsins og svo meira að segja gegnum jörðina sjálfa. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 26 Mar 2023 23:10:00 -00000:50:00false29fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5193652D0.mp3Hornhöfði, syðsti oddi Suður-Ameríku, er sakleysislegur í góðu veðri en sumarið (veturinn!) 1838 var bandaríska skipið Alert vikum saman að reyna að brjótast fyrir hann gegnum hafísbreiður, jakaborgir og illviðri sem stóðu vikum saman. Fyrir viku las Illugi Jökulsson úr frásögnum Richard Henry Dana, háseta á Alert, en þá voru aðstæður um borð orðnar svo skelfilegar að skipverjar voru farnir að undirbúa uppreisn gegn skipstjóra sínum. Löðrið gengur yfir skipverjana þar sem þeir hírast uppí rá og reiða í stormum og frosti.Sun, 19 Mar 2023 23:10:00 -00000:52:00false28fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5193651D0.mp3Illugi Jökulsson les úr bók eftir bandaríska rithöfundinn Richard Henry Dana, sem fæddist í Cambridge í Massachusetts árið 1815. Hann réð sig sem óbreyttur háseti á flutningaskipi sem sigldi fyrir Hornhöfða, syðsta odda Suður-Ameríku til Kaliforníu. Hann skrifaði bókina Two Years Before The Mast, þar sem hann lýsir þvi sem fyrir hann bar. Í maí 1836 lagði hann af stað á öðru skipi til baka, sem hét Alert. Lýsingar Dana eru magnaðar, einkum af því þegar Alert reynir vikum saman að ná fyrir Hornhöfða í illviðrum og hafís um hávetur.Sun, 12 Mar 2023 23:10:00 -00000:52:00false27fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5193600D0.mp3Illugi Jökulsson heldur áfram að lesa úr æviminningum Gunnars Þorbergssonar, eða Gunnars Th. Oddssonar, eins og nefndi sig þegar hann bjó vestanhafs. Frásögnin hefst á því þegar ísbjörn nálgast land í Loðmundarfirði árið 1881.Sun, 05 Mar 2023 23:10:00 -00000:50:00false26fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5223580D0.mp3Illugi Jökulsson heldur áfram að vinsa efni úr hinum fróðlegu æviminningum Gunnars Þorbergssonar, eða Gunnars Th. Oddssonar, sem fæddist á Loðmundarfirði 1865. Hann greinir frá uppeldi sínu á venjulegu alþýðuheimili á látlausan en snotran hátt og hlustendur frá að kynnast ýmsu sem ekki öllum hefði þótt frásagnarvert.Sun, 26 Feb 2023 23:10:00 -00000:52:00false25fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5223579D0.mp3Árið 1936 birtist frétt í Norðablaðinu Degi, þar sem sagt var frá Gunnari Th. Oddssyni, sjötugum íslenskum hlaupara í Vesturheimi. Hann fæddist í Nes-hjáleigu í Loðmundarfirði 1865. Þegar hann var gamall maður í Vesturheimi ritaði hann svolítið kver með sjálfsævisögu sinni og fylgdi henni úr hlaði með þessum orðum: „Þó ég taki nú penna í hönd til að rita ferðasögu mína yfir lífshafið, finn ég vel að mig vantar flest af því sem nauðsynlegt er við ritstörf. Mentun hef ég enga. Íslenzka tungu kann ég ekki að rita lítalaust, hvorki málfræðis- né hugsunarfræðilega. [...] Auðvitað líta margir svo á að æfisögur fátækra alþýðumanna séu ekki þess virði að rita þær eða gefa út. Hafi ekkert bókmenntalegt gili. [...] Vel veit ég það, að í sögu minni er ekki um neina stórviðburði að ræða. Engar stjórnmálaryskingar eða umbótabyltingar. Engin spennandi æfintýri eða glæsilegar ferðalýsingar um in sólríku suðurlönd. Nei, ekkert þess háttar, aðeins heimaunnin almúgamannsstörf. Sókn og vörn í baráttu hans fyrir eigin tilveru við öfl náttúrunnar og erfiðleika lífskjaranna.“ Þetta eru orð að sönnu, nema hvað sjálfsævisaga Gunnars er í allri sinni hlédrægni reyndar bæði mjög læsileg og einkar fróðleg lýsing á ævistríði almúgafólks í Loðmundarfirði á síðari hluta 19. aldar. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 19 Feb 2023 23:10:00 -00000:52:00false24fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5223578D0.mp3Umsjónarmaður heldur afrma að lesa úr æviminningum Viktors Kravtsenkos. Haldið er áfram að segja frá hungursneyðinni í Úkraínu, sem Sovétmenn reyndu að halda í þagnargildi. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 12 Feb 2023 23:10:00 -00000:52:00false23fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5223577D0.mp3Umsjónarmaður les úr æviminningum Viktors Kravtsenkos, þar sem fjallað er um samykjubúin í Úkraínu, iðnvæðinguna og harðstjórn Moskuvaldsins. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 05 Feb 2023 23:10:00 -00000:52:00false22fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5223576D0.mp3Höfundur heldur áfram að lesa úr æviminningumr Úkraínumannsins Viktors Kravtsjhenkos, Ég kaus frelsið. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 29 Jan 2023 23:10:00 -00000:52:00false21fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5223575D0.mp3Umsjónarmaður les frásagnir sem Jens Hermannsson kennari safnaði saman og gaf út á síðustu öld. Þetta er frásagnir breiðfirskra sjómanna. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 22 Jan 2023 23:10:00 -00000:52:00false20fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5223574D0.mp3Umsjónarmaður heldur áfram að segja frá þýska baróninum af Munchhausen. Hann var kominn í þjónustu Tyrkjasoldáns og frásagnir hans eru lyginni líkastar. Umsjón: Ilugi Jökulsson.Sun, 15 Jan 2023 23:10:00 -00000:52:00false19fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5223573D0.mp3Þorvaldur Thoroddsen sem var einn merkasti vísindamaður okkar Íslendinga báðum megin við aldamótin 1900. Umsjónarmaður les úr minningum hans frá skólaárum í Latínuskólanum og fyrstu árunum í Reykjavík. Skemmtilegar lýsingar á skólalífi og höfuðstaðnum á ofanverðri 19. öld. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 08 Jan 2023 23:10:00 -00000:52:00false18fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5223572D0.mp3Sú var tíð meðan Íslendingar voru enn undir stjórn Dana að þeim fannst Danir líta á þá sem ómenntaða barbara eða villimenn. Jón Thorkillius rektor skrifaði þá stuttar ævisögur íslenskra menntamanna til að sýna fram á annað, og í þessum þætti verður lesið úr nokkrum skemmtilegum ævisögum - til dæmis um Jón Vestmann sem átti æsilega ævi í þjónustu Tyrkja áður en hann gerðist mektarmaður í Kaupmannahöfn. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 01 Jan 2023 23:10:00 -00000:52:00false17fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5223571D0.mp3Daglegt líf á dögum Krists er umfjöllunarefni þessa jólaþáttar, sem er framhald þáttarins á undan. Úr hvaða samfélagi voru þau Jósef og María sprottin, hverju trúðu þau og samferðamenn þeirra, hvert var samspil alþýðunnar í Palestínu við Rómverja, og var Jesúa frá Nasaret einstakur í sinni röð - eða bara einn af mörgum? Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 25 Dec 2022 23:10:00 -00000:50:00false16fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5193589D0.mp3Í ágúst 1941 kom Winston Churchill í heimsókn til Reykjavík. Heimsóknin vakti mikla athygli, Reykvíkingar fögnuðu breska forsætisráðherranum ákaft og Churchill fannst lofið gott. En hvað var hann að vilja og hvernig gekk heimsóknin fyrir sig? Hér er leitað fanga m.a. í ævisögu lífvarðar Churchills og einnig vitnað í skrif hans sjálfs um heimsóknina, en þar þakkaði hann sér hugmyndina að hitaveitu á Íslandi. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 18 Dec 2022 23:10:00 -00000:50:00false15fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5193638D0.mp3Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) var einn af merkustu mönnum Evrópu á 18. öld, Hann var heimspekingur og rithöfundur sem átti furðu mikinn þátt í að móta skoðanir nútímafólks á bæði manninum og náttúrunni, en var líka einstakur brautryðjandi í sjálfsævisöguskrifum. Játningar hans eru bæði djúpur og einstaklega skemmtilegur vitnisburður um það. Í þessum þætti verður sagt frá Rousseau og svo gluggað í nokkra kafla um æsku hans og ástir! Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 11 Dec 2022 23:10:00 -00000:52:00false14fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5193587D0.mp3Árið 1931 er Úkraínumaðurinn Viktor Kravténko kominn til Moskvu til að bera ráðamönnum kvartanir um hörmulegt ástand á heimaslóðum. Hann hittir ráðherrann Ordsjónikidze og hinn víðfræga Búkharin, sem taka honum fagnandi en um leið finnur hann á eigin skinni hve auðvelt er að láta ginnast af valdi og velsældum ráðamanna. En heima hjá foreldrum hans er komin munaðarlaus stúlka sem kippir honum niður á jörðina. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 04 Dec 2022 23:10:00 -00000:50:00false13fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5223567D0.mp3Í lífi Úkraínumannsins Viktors Kravténkos er runninn upp einkennilegur tími. Hann er vongóður og dugmikill kommúnisti, sannfærður um að ekkert nema kommúnisminn geti kippt lífinu í lag en um leið fara að berast óhuggulegar sögur um hræðilegt ástand úti á landi og í heimsókn Kravténkos til verkamanna í Úkraínu rennur upp fyrir honum að „verkamannaparadísin" er eitthvað málum blandin. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 27 Nov 2022 23:10:00 -00000:52:00false12fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5223566D0.mp3Münchhausen barón bjó í Þýskalandi á 18. öld og tók þátt í styrjöldum í Rússlandi, veiðiferðum og siglingum. Hann varð frægur fyrir litríkar ýkjusögur af afrekum sinum og upp úr þeim sögum samdi annar maður eina af frægustu og vinsælustu bókum samtímans. Hér segir frá því þegar Münchhausen ferðaðist milli viglína á fallbyssukúlu, fór til tunglsins og margt fleira skemmtilegt. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 20 Nov 2022 23:10:00 -00000:52:00false11fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5316621D0.mp3Umsjónarmaður heldur áfram að lesa úr æviminningabók Theódórs Friðrikssonar. Að þessu sinni les hann frásögn Theódórs af því þegar hann var umsjónarmaður í sæluhúsinu í Hvítanesi í mánaðartíma í júlí 1942. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 09 May 2021 23:10:00 -00000:52:00false10fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5316617D0.mp3Illugi Jökulsson heldur áfram að lesa úrOfan jaðar og neðan, ævisögu Theódórs Friðrikssonar. Að þessu sinni les hann m.a. um puð Theódórs við að hrófla upp Reykjavíkurflugvelli í Bretavinnunni og frásögn af kynnum hans af litríkum ættfræðingi, Stein Dofra.Sun, 25 Apr 2021 23:10:00 -00000:52:00false9fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5316616D0.mp3Theódór Friðriksson, sjómaður, verkamaður, rithöfundur, aðstoðardyravörður í Alþýðuhúsinu, skrifaði rómaða sjálfsævisögu, Í verum, þar sem hann lýsti hlutskipti alþýðufólks, en svo kom annað bindi, Ofan jarðar og neðan, þar sem hann lýsti meðal annars vetrinum 1940-1941 þegar hann var við dyravörslu á skemmtistað sem breskir hermenn og íslenskt gleðifólk af ýmsu tagi sótti ósleitilega. Illugi Jökulsson les samantekt af þessum lýsingum hans í þættinum. Lýsingarnar eru barn síns tíma, en fullar af skilningi, samúð og húmor.Sun, 18 Apr 2021 23:10:00 -00000:52:00false8fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5316637D0.mp3Steingrímur Matthíasson læknir birti frásögn sína af ferð um Austurlönd í blaðinu Gjallarhorn, sem gefið var út á Akureyri. Illugi Jökulsson les um framandlegt líf, gróður, litina og fólkið sem vakti athygli Steingríms í ferðinni. Sagt er frá mannlífið í Singapúr og ótrúlega frjósaman gnægtagarð á Ceylon, sem nú heitir Sri Lanka.Sun, 07 Mar 2021 23:10:00 -00000:52:00false7fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5316636D0.mp3Illugi Jökulsson gluggar í ferðasögu Steingríms Matthíassonar læknis frá 1904, þegar hann sigldi til Austurlanda á skipinu Prins Valdimar. Nú segir Steingrímur frá dvöl sinni í Hong Kong og síðan í kínverskri höfn sem Rússar réðu, Port Arthur. Þá vissu allir að stríð var í þann veginn að brjótast út millum Rússa og Japana, og Steingrímur lýsir andrúmsloftinu merkilega. Hann er skemmtilegur og athugull en það er líka merkilegt að heyra viðhorf hans og stundum fordóma í garð framandi þjóða.Sun, 28 Feb 2021 23:10:00 -00000:52:00false6fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5316635D0.mp3Umsjónarmaður les frásögn Steingríms Matthíassonar frá árinu 1903 þar sem bregður fyrir ofgnótt af litum, blómum, trjám og mannlífi á Ceylon (Sri Lanka) þar sem hann kom við á leið sinni til Kína? Hann lýsir einnig Kínverjunum í Singapore og fleiru sem fyrir augu ber. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 21 Feb 2021 23:10:00 -00000:52:00false5fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5316634D0.mp3Steingrímur Matthíasson fór í langferð til Austurlanda 1903-1904 með barkskipinu Prins Valdimar. Umsjónarmaður byrjar að lesa frásögn Steingríms, sem kemst ekki lengra en til Wales, þar sem skipið tekur kol. Steingrímur fer í heimsókn í kolanámu þar sem menn puða í kolaryki og drullu og hestar eru innilokaðir í námunum. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 14 Feb 2021 23:10:00 -00000:52:00false4fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5318116D0.mp3Theodór Friðriksson rithöfundur er kunnastur fyrir magnaða sjálfsævisögu, Í verum, þar sem hann lýsir hlutskipti alþýðufólks, sjómanna og vermanna á ótrúlega hispurslausan hátt. En hann skrifaði líka aðra sjálfsævisögu árið 1944 um síðari hluta ævinnar, Ofan jarðar og neðan, sem er ekki síður hispurslaus. Hún er raunar svo opinská að Steinn Steinarr skáld linnti ekki látum fyrr en hann fékk Theodór til að fella út kafla um sig og þá líka skáldbróður sinn Steindór Sigurðsson. Drykkjuskapur en ekki síður ástir koma við sögu! Þessir tveir kaflar eru til í 9 eða 10 sérprentuðum eintökum og eitt barst í hendur umsjónarmanns fyrir stuttu. Kaflinn er lesinn í þættinum. Umsjón: Illugi Jökulsson.Sun, 10 Jan 2021 23:10:00 -00000:52:00false3fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5312114D0.mp3Páskahátíðin var upphaflega gyðingleg hátíð þar sem Gyðingar minntust þess þegar Móses leiddi þá burt frá Egiftalandi. En hvernig lentu þeir þar á annað borð? Í þættinum kemur við sögu Jósef, egifskar kýr (bæði feitar og magrar) og þáttastjórnandi reynir að svara spurningunni: Er eitthvað hæft í þessum sögum yfirleitt?Sun, 21 Apr 2019 23:10:00 -00000:45:23false2fullhttps://ruv-radio.akamaized.net/opid/5393635D0.mp3Í þessum þætti var fjallað um stöðu kvenna í Róm á fyrstu öld fyrir Krist. Fyrst fjallaði umsjónarmaður um Hortensíu, sem flutti fyrstu skráðu pólitísku ræðuna sem vitað er til að kona hafi flutt í Róm. Síðan las hann þýðingu sína á mjög langri grafskrift, þar sem eiginmaður lýsir burtsofnaðri eiginkonu sinni og koma við sögu ástir og örlög, barnleysi og sorg, flótti undan morðingjum og uppreisn æru frá keisaranum sjálfum. Graftskriftin er oftast talin vera um Turíu Vespillo.Sun, 04 Mar 2018 23:10:00 -00000:49:46false1full