Í skugga Saleh
Góð kjörsókn í jemensku forsetakosningunum þrátt fyrir ýmis vandkvæði sýnir að landsmenn hafa trú á því að stofnanir lýðræðisins séu besta leiðin til að koma á nauðsynlegum breytingum. Hveitibrauðsdagar al-Hadi forseta verða hins vegar stuttir.
Ali Abdullah Saleh, forseti Jemens í 33 ár, hafði allt til brunns að bera sem gerspilltur einræðisherra. Hann var ríkasti maður þessa fátækasta ríkis Mið-Austurlanda (og er raunar enn) og auðæfi sín notaði hann til að umbuna stuðningsmönnum og refsa mótstöðumönnum. Skilin á milli Saleh og formlegra valdastofnanna voru afar óljós. Hann hélt fast um stjórnartaumana í hernum og gætti þess að lítið samband væri á milli hershöfðingjanna, lét þá í staðinn heyra beint undir sig persónulega. Saleh var fádæma lunkinn við að leika tveimur skjöldum gagnvart umheiminum og spila á ótryggt ástand í landinu þannig að erlendar ríkisstjórnir (lesist: Hvíta húsið) töldu hann ómissandi í baráttunni gegn hryðjuverkum og því væri nauðsynlegt að styrkja hann, bæði með fjármunum og vígbúnaði. Að vísu hefur lýðræði á margan hátt verið virkara í Jemen en í grannríkjunum – fjölbreytt fjölmiðlaflóra, stjórnarandstaða, reglulegar kosningar þar sem allir geta kosið – en Saleh og bandamenn hans sigruðu nú samt örugglega í þeim öllum. Og hefði ekki komið til uppreisnarinnar sem hófst fyrir rétt rúmu ári sæti Saleh ennþá við völd og undirbyggi hægt og rólega að færa stjórnartaumana í hendur sonar síns. „L‘état c‘est moi“ gæti allt eins hafa átt við hann og sólkonunginn sjálfan, Loðvík fjórtánda.
Góð kjörsókn þrátt fyrir allt
Forsetakosningarnar í Jemen í gær mörkuðu formleg endalok stjórnartíðar Ali Abdullah Saleh en sextíu prósent landsmanna greiddu atkvæði, samkvæmt upplýsingum stjórnvalda. Aðstæður til góðrar kjörsóknar voru af ýmsum ástæðum óhagstæðar. Aðeins einn var í kjöri, Abd Rabbu Mansour al-Hadi starfandi forseti, miklar róstur fylgdu kjörfundi í Aden og nágrenninu svo loka varð fjölmörgum kjörstöðum og auk þess sniðgengu hreyfingar aðskilnaðarsinna í suðri og uppreisnarhópar í norðri kosningarnar. Í ljósi alls þessa hlýtur þátttakan í kosningunum að teljast býsna góð. Landsmenn voru bersýnilega ákveðnir í lýsa því yfir að nýtt skeið væri að hefjast í sögu landsins og að stofnanir lýðræðisins væru þrátt fyrir allt besta leiðin til að koma þjóðfélagsbreytingum af stað.
Stuttir hveitibrauðsdagar
Al-Hadi forseti fær líklega afar stutta hveitibrauðsdaga. Á þeim tveimur árum sem kjörtímabil hans stendur (hann er kjörinn til bráðabirgða) á hann að sjá til þess að ný stjórnarskrá samin og á grundvelli hennar verði svo haldnar kosningar. Þá þarf hann einnig að endurskipuleggja herinn, sem gæti reynst þrautinni þyngri því. Þar eru nefnilega fyrir á fleti margir af dyggustu stuðningsmönnum Salehs, þar á meðal Ahmed Ali, sonur hans sem enn stjórnar úrvalssveitum hersins og þau yfirráð lætur hann líklega ekki svo glatt af hendi. Og eflaust velta margir því fyrir sér hvort Hadi, sem var varaforseti Saleh í næstum átján ár, sé yfirleitt rétti maðurinn til þessara verkefna, til þess gæti hann verið of samdauna gömlu valdaklíkunni. Hann nýtur þó trausts stjórnarandstöðunar (og bandarískra stjórnvalda, sem er ekki síður mikilvægt) og fái hann góða kosningu ætti umboð hans að vera nokkuð sterkt. Það ætti að skýrast á næstu 2-3 dögum þegar talningu á að ljúka.
Risavaxin vandamál
Flókið stjórnmálaástand er ekki eina úrlausnarefni Hadi forseta og alls ekki það erfiðasta. Efnahagur landsins er afar bágborinn og olían, sem er uppspretta um áttatíu prósent gjaldeyristeknanna, klárast líklega innan fárra ára. Fjörutíu prósent þjóðarinnar lifa undir skilgreindum fátæktarmörkum, tveimur dollurum á dag. Þriðji hver maður er atvinnulaus og hlutfallið er enn hærra á meðal ungs fólks, sem er langstærsti hluti þjóðarinnar. Vannæring barna er óvíða meiri í heiminum en í Jemen, 63 prósent allra barna undir fimm ára aldri eru vel eða langt undir kjörþyngd. Stríðsátök hafa geisað í norðurhluta landsins undanfarin ár og í suðrinu hafa hreyfingar aðskilnaðarsinna sótt í sig veðrið – þar hafa hópar tengdir al-Kaída einnig nýtt sér glundroðann og lagt heilu bæina undir sig. Ofan á allt saman stefnir allt í að vatnslindir landsins þorni að óbreyttu upp vegna þess vatnsbúskapur Jemena stendur alls ekki undir sér. Það skýrist meðal annars af því að þriðjungur alls vatnsforðans fer í ræktun á ávanaefninu qat sem landsmenn tyggja ótt og títt. Neikvæðar afleiðingar qats á jemenskt þjóðfélag eru raunar efni í sjálfstæðan pistil.
Snýr Saleh aftur?
Yfir öllu þessu vofir síðan skuggi Ali Abdullah Saleh. Al-Jazeera hefur heimildir fyrir því að hann sé ekki af baki dottinn þótt hann hafi í nóvember afsalað sér völdum (um þau tímamót var fjallað hér). Hann er nú í Bandaríkjunum að jafna sig af sárum sínum sem hann hlaut þegar flugskeyti var skotið á forsetahöllina í fyrrasumar. Að sögn formælanda flokks hans ætlar Saleh hins vegar að vera viðstaddur þegar eftirmaður hans sver embættiseið. Þá hyggst hann leiða flokk sinn áfram endar væri ekkert í samkomulaginu sem samtök Persaflóaríkja náðu við hann sem bannaði honum að bjóða sig fram á ný.
Frekari afskipti Ali Abdullah Saleh af landsmálunum eru líklega það síðasta sem jemenska þjóðin þarf á að halda. Nóg eru vandræðin samt.
Ertu með athugasemd vegna fréttarinnar? Sendu á frettir@ruv.is