Mál gegn Björgólfi Thor
Hópur lítilla fjárfesta hyggst stefna Björgólfi Thor Björgólfssyni vegna tjóns sem þeir urðu fyrir við fall Landsbankans. Það hefur ekki reynt á ábyrgð stærstu hluthafa á hruni bankanna. Nú hyggst hópur lítilla fjárfesta láta reyna á hver ábyrgðin hafi verið. Þeir hyggjast stefna Björgólfi Thor Björgólfssyni, stærsta hluthafa Landsbankans. Miklar fyrirgreiðslur bankans til hans og tengdra aðila hafi átt þátt í falli bankans. Hver sem útkoman verður mun málið án efa veita innsýn í samband Björgólfs Thors við bankann.
***
Það vill oft gleymast að í bankahruninu töpuðu þúsundir lítilla hluthafa hlutafé sínu. Kröfuhafar bankanna, sem fá sínar kröfur samþykktar, fá með tíð og tíma eitthvað upp í þær. Hluthafarnir fá ekki neitt.
Litlir hluthafar í Landsbankanum undirbúa nú málshöfðun gegn Björgólfi Thor Björgólfssyni, fyrrum stærsta hluthafa bankans og þess eina af aðaleigendunum sem ekki er gjaldþrota. Hluthafarnir telja að skýringin á falli Landsbankans, og þar með tapi þeirra, sé að hluta sú mikla fyrirgreiðsla sem stærstu eigendurnir fengu í bankanum. Forsenda málsins er meðal annars að Björgólfur Thor hafi fjárhagslegt bolmagn til að bæta tjón, ef dómur fellur hluthöfunum í hag.
Að mati þeirra sem undirbúa málssókn er bent á að fyrir utan mikla lánafyrirgreiðslu hafi Björgólfur Thor notið annarra viðskiptaráðstafana Landsbankans. Peningamarkaðssjóðir bankans hafi keypt skuldabréf félaga, sem tengdust Björgólfi Thor. Landsbankinn keypti markaðsskuldabréf af Straumi, en Björgólfur Thor var stjórnarformaður Straums og stærsti eigandi.
Að mati þeirra, sem undirbúa málssókn, er umfang fyrirgreiðslu og ráðstafana, sem stærstu eigendurnir nutu, algjört einsdæmi miðað við nágrannalöndin. Hlutfall lána til Björgólfs Thors og tengdra aðila þekkist ekki í nokkrum banka í nágrannalöndunum eða öðrum löndum sem álíta sig búa við nokkurn veginn eðlilegt og óspillt bankakerfi. Landsbankinn skilgreindi Björgólf Thor ekki sem tengdan aðila.
Lykilatriði í fyrirhugaðri málsókn er einmitt hvort Landsbankinn hefði ekki átt að skilgreina Björgólf Thor sem tengdan aðila. Vorið 2005 hóf Fjármálaeftirlitið að kanna áhættumat Landsbankans og þá einnig stórar áhættuskuldbindingar, bæði á Íslandi og í Lúxemborg. Samkvæmt gögnum sem Spegillinn hefur undir höndum sóttist sú vinna nokkuð seint. Sagan er einnig rakin í skýrslu Rannsóknarnefnar Alþingis.
Það var ekki fyrr en tveimur árum seinna að niðurstöður FME lágu fyrir. FME áleit skilgreiningu Landsbankans og meðferð á fjárhagslega tengdum aðilum, þar á meðal Björgólfi Thor, ábótavant. Skýrsla bankans um stórar áhættuskuldbindingar væri ófullkomin og þá einnig hverjir fengu fyrirgreiðslur. FME reiknaðist til að áhættuskuldbindingar bankans til Björgólfs Thors væru langt yfir lögmætu hámarki. FME fann einnig að því að bankinn skyldi ekki sjá sér fært að afhenda FME árskýrslu Amber, aflandsfélags sem hélt utan um hlut Björgólfs Thors í Actavis.
Landsbankinn leit málið öðrum augum. FME gerði aftur athugun á útlánaáhættu bankans í september 2007 og fór enn fram á úrbætur í febrúar 2008. Í bréfi FME er vísað í fund bankans og FME ári áður. Á fundinum hafi komið skýrt fram að FME álíti að bankanum beri að tengja áhættuskuldbindingar Björgólfs Thors, tengdra aðila og Actavis. Bankinn hafi fengið leyfi til að sleppa þessum tengslum í skýrsluskilum 31. mars 2007 en ætti framvegis að gera það. Niðurstaðan er, þarna í febrúar 2008: ,,Fjármálaeftirlitið telur að tengja beri Actavis við Björgólf T Björgólfsson ekki síst í ljósi yfirtöku Novators á Actavis.’’
En hvaða máli skipta þessar skilgreiningar? Þær skipta meðal annars máli varðandi upplýsingagjöf. Bankar gefa upp lán til tengdra aðila. Það lítur ekki vel út að þau lán sprengi leyfileg hámörk. Og þetta skiptir líka máli í sambandi við upplýsingar vegna skuldabréfaútgáfu. Þetta er stærð sem fjárfestar skoða þegar þeir meta fjárfestingarkosti.
Björgólfur Thor hefur marg undirstrikað að hann hafi hvergi komið nálægt stjórn Landsbankans og sat ekki í stjórn bankans. Á vefsíðu Björgólfs Thors segir þó: "Í ágætri bók sinni „Why Iceland?“ fjallar Ásgeir Jónsson, hagfræðingur og fyrrum forstöðumaður greiningardeildar Kaupþings á sanngjarnan hátt og af þekkingu um það sem ég var að reyna að gera en hann segir að í aðdragandanum hafi ég verið að reyna að bjarga Landsbankanum og breyta honum.
Á vefsíðu sinni rekur Björgólfur Thor afstöðu sína varðandi fyrirhugaða hópmálsókn. Í réttarríki geti menn leitað til dómstóla telji þeir á sér brotið en hann muni ekki reka þetta mál í fjölmiðlum.
Ef málið kemur fyrir dómsstóla verður áhugavert að sjá hvernig málshöfðendur fara að því að sýna fram á að Björgólfur Thor hafi valdið þeim tjóni. Það mun reyna á hugtakið ,skuggastjórnandi,’ það er hvort Björgólfur Thor hafi haft stjórnunaráhrif í Landsbankanum. Hugtakið er ekki til í íslenskri löggjöf en ýmsir telja að það megi nota lög um skyldur stjórnenda til að sýna fram á slíka hegðun.
Það er ómögulegt að segja til um hvernig málið fer en verði það höfðað mun það veita áhugaverða innsýn í tengsl Björgólfs Thors, sem enn stundar viðskipti á Íslandi, við Landsbankann.
Ertu með athugasemd vegna fréttarinnar? Sendu á frettir@ruv.is