Aflandskrónur og gjaldeyrisbraskið
Seðlabankinn er að reyna að koma skikki á viðskipti með aflandskrónur en á sama tíma er verið að bjóða erlendum fjárfestum upp á aflandskrónufjárfestingar þar sem ekki er ljóst hvaðan krónurnar koma. Það voru ýmis göt á reglum um gjaldeyrishöftin framan af en það er fyrir löngu búið að stoppa í þau göt. Það er velta í aflandskrónum og Spegillinn veit um dæmi þar sem verið er að bjóða erlendum fjárfestum að fjárfesta í aflandskrónum. Það eru ýmsar hliðar á því máli en þar sem Seðlabankinn og íslensk yfirvöld munu eiga síðasta orðið, þegar höftunum verður aflétt, geta þetta ekki verið annað en áhættusöm viðskipti. En auðvitað eru til fjárfestar sem standast einmitt ekki slíkar fjárfestingar.
***
Fjárfestingatækifæri snúast um að geta selt á hærra verði en keypt var á. Það er drjúgur munur á gengi íslensku krónunnar utan Íslands og svo á Íslandi. Þar kostar evran 162 krónur – aflandsgengið er 245-265 krónur. Sá sem á evrur og vantar krónur til að eyða á Íslandi fær miklu fleiri krónur fyrir evrurnar aflands en á Íslandi. Þetta er kjarni umræðunnar um fjárfestingar erlendra aðila á Íslandi – eiga þeir að fá að kaupa aflandskrónur til að fjárfesta á Íslandi?
Með gjaldeyrishöftum er ekki hægt að spekúlera í aflands- og heimagengi hér og nú. En síðar. Spegillinn hefur heyrt frá erlendum fjárfesti sem býðst að kaupa aflandskrónur af erlendum aðila, kaupa síðan ríkisskuldabréf fyrir aflandskrónurnar og geyma þar til gjaldeyrishöftunum verður aflétt. Þá verður vísast minni munur á aflands- og heimagengi en nú en þó munur. Í viðbót koma þokkalegir vextir af ríkisskuldabréfunum sem erlendir aðilar mega taka út.
Þessi fjárfestir sem Spegillinn hefur heyrt frá veit auðvitað hver er að bjóða honum þessa fjárfestingu. En hann veit líka að erlendu aðilarnir eru í slagtogi við Íslendinga. Aðilar með lögheimili á Íslandi mega ekki taka þátt í gjaldeyrisviðskiptum erlendis en aðilar með lögheimili utanlands teljast erlendir.
Það er þó ekki einhver hafsjór af aflandskrónum sem menn geta braskað með utan sjónmál Seðlabankans. Seðlabankinn veit nákvæmlega hver á hvað. Allar krónur eru á Íslandi á bankareikningum íslenskra banka. Sumar krónurnar þar eru í eigu erlendra aðila. Kennitala eigandans sýnir hvort hann er innlendur eða útlendur. Þannig skilur Seðlabankinn á milli aflandskróna og heimakróna. Það er bannað að flytja krónur á milli aflandsreikninga og reikninga heimamanna. Sama er með íslensk ríkisskuldabréf. Þau eru öll skráð hjá Verðbréfaskráningu og kennitalan sýnir hvort eigandinn er aflands eða ekki.
Það er þó fræðilegur möguleiki á feluleik hér. Ýmsir stórir erlendir bankar eiga safnreikninga með íslenskum krónum. Venjulegast ekki bankarnir sjálfir sem eiga innstæðurnar þar heldur viðskiptavinir þeirra. Seðalbankinn veit um heildareign erlenda bankans en hann veit ekki hver á hverja krónu. Seðlabankanum getur þó verið nokk sama því bankinn veit að þessar aflandskrónur komast ekki til Íslands – það er bannað að flytja fé milli aflandsreikninga og heimareikninga og auðvelt að hafa augun á því.
En það sem Seðlabankinn getur ekki séð er ef Íslendingur, sem er búsettur á Íslandi en á erlent skúffufélag, verslar aflandskrónur í gegnum erlendan banka og bíður svo bara eftir að gjaldeyrishöftunum verði aflétt. Áhætta viðkomandi er þó mikil þar sem þetta er að öllum líkindum lögbrot og gæti komist upp. Innlendur aðili má ekki kaupa í erlendu hlutafélagi án leyfis frá Seðlabankanum, hér dugir hvorki lán né gjöf. Allt slíkt bannað.
Framvinda slíkra kærumála á eftir að koma í ljós. Löglærðir heimildamenn Spegilins hafa látið í ljós ugg um að það sé nokkur fljótaskrift á gjaldeyrislögunum og alls óvíst hversu vel þau dugi ef á þau reynir.
Það er alveg ljóst að ýmsir sem störfuðu hjá íslensku bönkunum veita erlendum aðilum ráð um íslenska fjárfestingarkosti. Ekkert undarlegt við það. Og einhver slík ráð gætu legið að baki viðleitni erlendra fjárfesta að leita fjárfestingakosta í aflandskrónum líkt og Spegillinn hefur fregnir af.
Við fyrstu sýn virðist munurinn á aflandsgenginu og heimagengi krónunnar ávísun á góða fjárfestingu. Og það má vel vera að íslenskir aðilar leiti eftir vafasömum, svo ekki sé nú sagt ólöglegum leiðum, til að hagnast. En burtséð frá hugsanlegum lögbrotum er áhættan ærin. Eins og áður er nefnt er alls óvíst hvenær gjaldeyrishöftunum verður aflétt og hvert gengið verður þegar þar að kemur. Og ekki auðvelt að losa sig við þessa fjárfestingu ef menn þrýtur örendið að bíða.
Í viðbót við þessa áhættu hefur Seðlabankinn svo einn möguleika til að koma einmitt í veg fyrir að þeir sem fjárfestu í aflandskrónum eftir hrun græði á aflandsgenginu. Þegar þar að kemur gæti Seðlabankinn neytt þá aflandskrónueigendur sem keyptu krónur eftir hrun til að taka öðru gengi en þeir sem áttu krónurnar fyrir hrun.
Það er því margt til í þessu en alveg ljóst að hér líkt og víðar leita menn tækifæra og þau eru kannski ekki öll eftir leikreglum Seðlabankans. Það eru alltaf einhverjir ginkeyptir fyrir áhættu.
*Þessi pistill var fluttur í Speglinum 30. janúar 2012.
Ertu með athugasemd vegna fréttarinnar? Sendu á frettir@ruv.is