Hvað gengur Rússum og Kínverjum til í Sýrlandi?
Í Sýrlandi fara fram hjaðningavíg. Meira en sjö þúsund almennir borgarar hafa verið skotnir til bana af hermönnum eða sprengdir af skriðdrekasveitum síðan mótmæli gegn ríkisstjórninni hófust í fyrra. Sameinuðu þjóðirnar eru hættar að halda bókhald yfir hversu margir hafa látið lífið og erlendir fréttamenn fá ekki aðgang að landinu til að sjá ástandið með eigin augum. Eftirlitsmenn Arababandalagsins gátu heldur ekkert gert til að stöðva blóðbaðið og voru kallaðir heim eftir stutta dvöl í Sýrlandi.
Sprengjum rignir enn yfir borgir og hverfi þar sem stjórnarandstæðingar eru taldir halda sig og einræðisstjórn Assads, forseta Sýrlands, sýnir engin merki um að láta af árásunum. Líkt og Gaddafi í Líbíu virðist Assad staðráðinn í að berja niður andófið með valdi og láta þá sem mótmæla gjalda fyrir það með lífi sínu.
En ólíkt því sem gerðist í Líbíu virðist alþjóðasamfélagið lítið ætla að gera til að skerast í leikinn. Arababandalagið fékk að vísu nóg í lok síðasta árs og það þarf mikið til svo að gangi fram af samtökum sem samanstanda af löndum á borð við Súdan, Sádí Arabíu, Jemen og Sómalíu. Búið er að vísa Sýrlandi úr Arababandalaginu og friðaráætlun bandalagsins var grundvöllur ályktunar sem lögð var fyrir öryggisráð Sameinuðu þjóðanna í liðinni viku.
Rússar og Kínverjar, sem báðir fara með neitunarvald í ráðinu, lögðust hins vegar alfarið gegn því að ályktað yrði um ástandið í Sýrlandi. Það væri innanríkismál sem kæmi alþjóðasamfélaginu einfaldlega ekki við. Eftir löng fundarhöld og margar tilraunir til að umorða, breyta og þynna út ályktunina var hún loks borin upp til atkvæðagreiðslu. 13 kusu með, 2 á móti og þar með var ályktunin felld þar sem Rússar og Kínverjar beittu neitunarvaldi sínu.
Fulltrúar Vesturveldanna brugðust ókvæða við og sögðu afstöðu Rússlands og Kína óafsakanlega og skammarlega. Mannréttindasamtök segja að Sýrlandsstjórn geti nú litið svo á að hún hafi leyfi til að drepa þegna sína gegndarlaust; alþjóðasamfélagið hafi í raun sent þau skilaboð að mannréttindasáttmálar gildi ekki í landinu.
Hagsmunir og hugmyndafræði
En hvað veldur því að tvö áhrifamikil ríki á borð við Rússland og Kína taka afstöðu með einræðisstjórn Sýrlands, sem hefur verið fordæmd um allan heim fyrir fjöldamorð og virðist auk þess að vera að riða til falls? Málið er flókið en væntanlega ráða viðskiptahagsmunir einhverju. Rússar hafa lengi séð Sýrlandsstjórn fyrir vopnum og gríðarlega arðsamir vopnasölusamningar eru enn í gildi. Þá hafa viðskipti Sýrlands við Kína aukist ár frá ári og Kínverjar eru taldir líta á Sýrland sem mikilvægan tengilið við viðskiptablokkir í Miðausturlöndum.
En nú þegar Arababandalagið virðist vera að snúa baki við Assad er erfitt að ímynda sér að Kínverjar hafi mikið gagn að honum sem bandamanni. Þá er vopnasala Rússa um allan heim svo umfangsmikil að samningarnir við Sýrland ráða engan vegin úrslitum fyrir vopnaframleiðendur, þó mikilvægir séu.
Afstaða Rússa og Kínverja virðist því fyrst og fremst ráðast af hugmyndafræðilegum ágreiningi við Vesturveldin og ótta þeirra við að gefa öryggisráðinu vald yfir umdeildum innanríkismálum. Ráðamenn í Moskvu og Pekíng gera sér grein fyrir því að afstaða þeirra til mannréttinda þykir ekki til fyrirmyndar; þeir liggja undir stöðugri gagnrýni fyrir framferði sitt heimafyrir og það síðasta sem þeir vilja gera er að skapa fordæmi fyrir því að Sameinuðu þjóðirnar geti sett ríkisstjórnir af vegna mótmæla eða andófs almennings.
Þeim blöskraði enn fremur túlkun Atlantshafsbandalagsins á ályktun öryggisráðsins um stjórn Muammars Gaddafi í Líbíu. Rússar og Kínverjar féllust á að sjá í gegnum fingur sér á meðan sú ályktun var samþykkt en töldu sig illa svikna þegar miklar loftárásir hófust. Þeir töldu ekkert umboð til hernaðaríhlutunar felast í orðalagi ályktunarinnar.
Þeim er því mikið í mun að ekki verði litið á Líbíu sem fordæmi og með því að stöðva ályktun um Sýrland hafa ríkin sent skýr skilaboð um það umboð sem þau telja öryggisráð Sameinuðu þjóðanna hafa. Hugsanlegt er að ný ályktun verði lögð fyrir ráðið en hún þyrfti þá að innihalda mjög afgerandi orðalag um að engar hernaðaraðgerðir verði leyfðar og aðeins Sýrlendingar sjálfir geti leyst deilua.
Pólitísk lausn enn möguleg?
Rússar virðast enn telja að þeir geti stuðlað að pólitískri lausn með því að miðla málum í deilunni en heyra má á stjórnarandstæðingum í Sýrlandi að þeir telja Rússland nánast hafa lýst yfir stríði á hendur almenningi í landinu með því að beita neitunarvaldi í öryggisráðinu um helgina. Því er ólíklegt að þeir geti nokkurntíman treyst Rússum til að miðla málum.
Engin lausn er því í sjónmáli en tíminn vinnur ekki með stjórnvöldum í Sýrlandi. Vaxandi reiði er meðal almennings í landinu og það hefur sýnt sig og sannað að ekki gengur til lengdar að myrða einfaldlega alla sem andmæla; það skapar bara fleiri andófsmenn. Sífellt fleiri liðhlaupar úr sýrlenska hernum ganga til liðs við stjórnarandstæðinga en þeir eru illa vopnum búnir, enn sem komið er. Þá hafa íslamistar og ýmsir vafasamir vopnaðir hópar blandað sér í átökin. Margir eiga eftir að láta lífið áður en yfir lýkur en flestir stjórnmálaskýrendur telja ólíklegt að stjórn Assads takist að stöðva uppreisnina með hervaldi einu.
Afstaða Kínverja og Rússa kann að taka breytingum á næstu vikum og mánuðum en líklega skipta örlög Sýrlandsstjórnar þá ekki öllu máli. Deiluna í öryggisráðinu þarf að sjá í miklu stærra samhengi og þar er Sýrland aðeins spilapeningur í hinum alþjóðlega póker leik heimsveldanna.
Ertu með athugasemd vegna fréttarinnar? Sendu á frettir@ruv.is