Verðlaun uppreisnarkvenna
Thorbjörn Jagland var nærri búinn að segja allt sem segja þurfti þegar í gær. Hann vildi tengja verðlaunin þekktum deilumálum, nöfn verðlaunahafa voru ekki sérlega erfið í framburði en væntanlegir verðlaunahafa samt ekki mjög umdeildir - og verðlaunin áttu ekki að falla stofnun í hlut.
Menn tala nú alltaf um vilja Thorbjarnar Jaglands, formanns Nóbelsnefndar Stórþingsins og framkvæmdastjóra Evrópuráðsins. Hann er þó alls ekki einn í nefndinni en friðarverðlaunin hafa eins og breytt um svip með komu hans í nefndina. Eru umdeildari en áður og hafa augljóslega gengið í berhögg við vilja norskra stjórnvalda. Jagland fer sínar eigin leiðir. Hann var áður bæði forsætisráðherra og utanríkisráðherra hér í Noregi.
En sigurvegarar ársins eru Ellen Johnson Sirleaf, forseti Líberíu og samherji hennar þar, Leymah Roberta Gbowee. Fyrir þær eru þetta eins konar heiðursverðlaun. Leymah er alþýðukonan sem hóf baráttu fyrir friði á venjulegum fiskmarkaði árið 2002. Hún kom upp grasrótarhreyfingu, sem varð sterkari en stríðsherrar landsins. Ellen hefur verið forseti Líberíu í sex ár og er fyrsti og enn eini kvenforseti Afríku. Hún koma á stöðugleika eftir skelifelega borgarastyrjöld. Báðar njóta þær almennrar villukenningar, bæði heima og erlendis. Þetta eru hinar sterku afrísku konur.
Þriðja konann er er ekki frá Afríu heldur andófsblaðamaður úr arabaríkinu Jemen. Um hana gegnir öðru máli því hún starfar í óþökk stjórnvalda lands síns. Hið svokallaða arabíska vor hefur reynst blóðugt, mjög blóðugt. Hún er samt fulltrúi uppreisnar Araba gegn einræðisstjórnum landa sinna. Vegurin til jafnréttis er líka lengri í Jemen en í Líberíu. Nú er eðlilega spurt: Hverjar verða afleiðingarnar fyrir Karman. Verður henni stungið í steininn? Er ekki beinlínis áhættusamt fyrir líf hennar að veita henni verðlaunin?
Það útilokaði Evrópusambandið, sem Jagland ku annars vera áhugasamur um og telja til friðarhreyfinga. Arabíska sjónvarpsstöðin Al Jeseera var einnig inni í myndinni. Karma hefur í sex ár – það er jafnlengi og Ellen Johnson hefur verið forseti í Líberíu – haldið úti samtökum kvenna sem berjast fyrir frelsi í fjölmiðlun. Frelsi er ekki vinsælt hugtak meðal stjórnvalda í Jemen, frekar en í flestum örðum löndum arabaheimsins. Nokkrar vangaveltur voru um að andófsmenn, sem nýttu Internetið í uppreisnum í Egyptalandi og Túnis fengju verðlaunin. Því var þó fljótlega vísað frá enda ekki vitað til að Thorbjörn Jagland hafi miklar mætur á Netinu.
En reynslan eftir að kínverski andófsmaðurinn Líú Sjá Bá fékk verðlaunin í fyrra er ekki góð. Hann er í einangrun og aðrir andófsmenn í Kína hafa átt verri daga síðan. Verðlaunin vöktu miklar athygli og leiddu til harðra viðbragða Kínastjórnar en bættu síst hag andófsmanna.
Hliðarverkun er svo að kínversk stjórnvöld eru í varanlegri fýlu við norsk stjórnvöld. Þau segja að ríkisstjórnin hafi staðið að baki og krefjast afsökunarbeiðni. Kínverjar hættu að kaupa norskan lax og stjórnmálasamband ríkjanna er frosið. Engar líkur eru á að úr rætist en Norðmenn segja að búa megi við þetta ástand því útflutningur til Kína skiptir hvort eð er ekki miklu.
Núna þarf ekki að gera ráð fyrir refsiaðgerðum að hálfu Jemenstjórnar gagnvart Norðmönnum. Það hefði enga þýðingu en það er alls ekki er víst að verðlaunin bæti stöðu andófsmanna heima. En Jagland er óragur þegar hann velur velur verðlaunahafa – það er ef hann er þá einráður í Nóbelsnefndinni.
Ertu með athugasemd vegna fréttarinnar? Sendu á frettir@ruv.is