Ný tíðindi af vesturvígstöðvunum
Nýjar heimildir kollvarpa fyrri hugmyndum Norðmanna um hernám nasista vorið 1940. Í nýútkominni bók þar ytra er fullyrt að Norðmenn hafi aldrei glatað ærunni í stríðinu vegna þess að konungur landsins neitaði að kvika frá þingræðisreglunni.
Það er ævisagnaritarinn Tor Bomann-Larsen sem nú sendir frá sér fimmta bindið um sögu Hákonar V. Noregskonungs og Maud drottningar hans. Og nú er hann kominn í stríðið og upplýsir að Ólafur krónprins, sonur þeirra og síðar konungur, hafi viljað treysta á Þjóðverja, einnig undir forystu Hitlers í baráttunni við kommúnismann. Að hann hafi ekki verið fráhverfur því að ganga hernámsliði Þjóðverja á hönd í maí 1940 þegar stríðið var tapað og landið nær allt undir þýskri stjórn, að frátöldum tveimur nyrstu fylkjunum.
Við heyrum hér Bomann-Larsen segja frá bók sinni en hún hefur vakið gríðarlega athygli hér í landi, bæði vegna upplýsinganna um Ólaf og ekki síður nýrra upplýsinga um hvernig það atvikaðist að Hákon konungar gafst aldrei upp; flúði heldur land gegn vilja ráðandi afla í Noregi, og stóð að baki útlagastjórn í Lundúnum. Þarna skildi á milli sögu Noregs og Danmerkur. Danir beygðu sig undir vald nasista, Norðmenn ekki.
Stríðið gekk herfilega illa hjá Norðmönnum, allt tapaðist og að lokum var aðeins útkjálkinn í norðri eftir. Áhrifamenn í Ósló; hæstaréttardómarar, biskup, prófessorar, athafnamenn og áhrifamiklir stjórnmálamenn komu á fór framkvæmdaráði, sem tók við skipunum beint frá Hitler. Þetta framkvæmdaráð vildi setja ríkisstjórn Verkamannaflokksins af og fá Hákon konung til að og gefast upp og sitja uppá náð Nasista.
Konungur neitaði. Hann flúði ásamt Ólafi krónprins og nokkrum öðrum norður eftir landi við illa leik og oft í mikilli lífshættu. Að lokum komst hann í skjól í sumarbústað héraðslæknisins í Tromsö og trúir í nokkra daga að hægt verði að halda í lítið sjálfstætt ríki í Norður-Noregi. Það gæti heitið konungsríkið Hálogaland. En það er enginn her eftir til varnar og ekkert konungsríki.
Þarna í kofann kemur í byrjun maí 1940 sendimaður framkvæmdaráðsins í Ósló og biður konung að ræna völdum; Að fallast á að mynda nýja utanþingsstjórn án stuðnings Stórþingsins, enda sitjandi stjórn rúin trausti almennings eftir hrakfarir stríðsins. Ólafur krónprins virðist hafa talið þessa hugmynd vænlega en Hákon konungur neitar enn. Hann segir að þingræðisreglan gildi. Þjóðhöfðingi getur ekki gengið gegn vilja þingræðislega réttkjörinnar ríkisstjórnar hvort sem er í stríði eða friði. Og þar við situr. Konungur og ríkisstjór sluppu síðan naumlega úr landi og stjórn sat í Lundúnum til stríðsloka. Sendimaðurinn fór vonsvikinn heim úr kofanum um Svíþjóð til Óslóar.
Hann sagði síðar í bréfi til konu sinnar að áætlunin um uppgjöf konungsfjölskyldunnar hefði nærri því gegnið eftir. Krónprinsinn hafi þó að lokum guggnað og viljað ganga gegn vilja föður síns.
Fyrir Norðmenn, sem hafa lesið hundrað bækur um stríðið, er þessi tíðindi ný. Þó hafa áður komið fram vísbendingar um að aðeins þrjóska Hákonar konungs hafi að lokum staðið í vegi fyrir fullkominni uppgjöf fyrir Nasistum. Eftir komuna til Lundúna varð konungur smátt og smátt sameiningartákn þjóðarinnar.
Ertu með athugasemd vegna fréttarinnar? Sendu á frettir@ruv.is