Norsk lög um kynjakvóta

                                              ***

Hér tóku lögin gildi árið 2003 þó með þeim fyrirvara að félögunum var aðeins uppálagt að fylgja þeim. Misbrestur olli þó í fyrstu engum sektum.

En það var bara frestur. Frá árinu 2007 tóku lögin að fullu gildi og undanbrögð á að  fylgja þeim var lagður að jöfnu við önnur brot á hlutafélagalögunum.

Það er að segja að þeir sem ekki fylgdu lögunum sættu nauðungarslitum. Það varð til svokallaður dauðalisti. Almenningshlutafélög skráð í kauphöll urðu að finna sér konur í stjórn eða að sögu þeirra væri lokið að öðrum kosti. Þetta hreif. Lengi höfðu konur skipað um sex prósent sæta í stjórnum þessara hlutafélaga. Þetta á ekki við um einkahlutafélög.

Nú er þetta hlutafall 43 prósent. Lögin segja að minnst 40 prósent af hvoru kyni skuli skipa stjórnir. Ekkert félag hefur verið leyst upp.   Og allir fóru að lögum. Að vísu lentu íslensku bankarnir hér á dauðalistanum en þeir dóu af öðrum orsökum.

Nú er ekki deilt um þessi lög lengur. Raunar var aldrei deilt hart um þau. Það var hægrimaðurinn atvinnuráðherrann Anskar Gabríelssen sem fann upp á þessu upp á sitt einsdæmi og enginn þorði að vera á móti þegar á reyndi. Vinnuveitendasambandið studdi lögin og hugsanlega réði það úrslitum.

Verkalýðshreyfingin hefur möglað lítilega því oft skipa félögin menn í stjórnir og það eru oftast karlar. Verkalýðshreyfingin hefur þannig þótt íhaldssamari en vinnuveitendur sem hafa kostað námskeið í stjórnarsetu til að liðka fyrir framkvæmdinni.

Og nú er svo komið að í minnst 9 löndum er kynjakvóta ýmist kominn á með einhverjum hætti eða í undirbúningi. Þar á meðal eru Frakklandi og England.

Núna eru þessi lög ekki mikið rædd - en þó. Þegar landsmenn vakna eftir kvennadaginn og hið daglega líf heldur áfram vakna margar spurningar um hvort lögin hafi í raun og veru skilað aukna jafnrétti.

Þau hafa vissulega virkað samkvæmt bókstaf sínum. Minnst 40 prósent af hvoru kyni skulu skipa stjórnir almenningshlutafélaga og nú einnig opinberra hlutafélaga.

En hvað með sjálft jafnréttið? Sér þessa stað í fyrirtækjunum sjálfum?

Er það nóg að skipa konur í stjórnir félaganna, sem eiga fyrirtækin?

Fer jafnréttishugsjónin eins og eldur í sinu um skrifstofur forstjóra, framkvæmdastjóra og deildarstjóra og já niður eftir öllum píramiðanum?

Hér lét viðskiptablaðið Dagens Næringsliv kanna áhrifin á faglega stjórn fyrirtækja þessi þrjú ár sem lögin hafa verið að fullu í gildi með refsiákvæðum. Fyrir þremur árum skipuðu konur 14 prósent æðstu stjórnunarstöður. Nú talan 16 prósent. Tvö prósent er árangurinn á þremur árum. Það verður langt liðið á öldina áður en jafnrétti ríkir á toppnum ef svo fer fram sem horfir. Konur í stjórnum félaga eru ekki duglegar við að ráða konur í valdamestu störfin. Karlaveldið stendur þótt konurnar sitji við stjórnarborðin.

Og launajafnréttið. Ekki hefur ræst úr þar heldur. Munurinn á launum kynjanna er sá sami og áður.

Morgunútvarpið 9. mars 2010