Ekki meira frelsi, takk!
Æ fleir Norðmenn efnast um að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið sé þeim í hag. Meirihluti landsmanna styður ekki lengur samninginn og innan tveggja af þremur ríkisstjórnarflokkum er áhugi á að segja samningum upp. Það er best að vera einskipa á sjó ef allt er að sökkva. Gísli Kristjánsson:
Norðmenn vilja ekki lengur vera með á Evrópska efnahagssvæðinu. Ný skoðanakönnun sýnir í fyrsta sinn í 18 ára sögu EES að ekki er lengur meirihluti fyrir aðild. Og áhuginn á inngöngu í sjálft Evrópusambandið er í algeru lágmarki. Bara 18 prósent vilja inn.
Kreppa í Evrópu ræður sjálfasat miklu um þessi svör. Norðmenn eiga peninga - 60 þúsund milljarða á bók og ríkssjóð, sem rekin er með 20 prósent hagnaði. Norðmenn óttast eins og Þjóðverjar að þjóðirnar við Miðjarðarhaf langi í þessa peninga.
En það er meira sem hangir á spýtunni en bara hræðsla við þessa suður-evrópsku skulda-grýlu. Menn eru hreinlega hættir að gæla við þann möguleika að gagna í ESB og farnir að spá í úrsögn úr EES. Þegar umsókn Íslendinga í ESB barst var sagt að nú myndi sambandið annað hvort þvinga Norðmenn inn eða reka þá af Evrópska efnahagssvæðinu: Samningurinnum EES væri óframkvæmanlegur með Noreg sem eina alvöruríkið örðu megin við borðið.
Nú lítur fremur svo út að ef Íslendingar verða að ESB- þjóð þá segir Norðmenn EES samningum upp einhliða og segi: Við viljum ekki vera með lengur sama þótt þeir í Brussel grátbiðja okkur að fara ekki. Þetta er að vísu mjög fjarlægur möguleiki því stuðningur við EES í ríkisstjórn og á Stórþinginu er ótvíræður.
En það er fleiri blikur á lofti en almenningur vilji ekki lengur einn í skoðanakönnun vera með í EES. Tveir af ríkisstjórnarflokkunum eru veikir fyrir hugmyndinni úr úrsögn. Miðflokkurinn hefur alltaf verið á móti EES. Þetta er flokkur bænda og þeir vilja meiri vernd fyrir innlenda atvinnustarfsemi en EES gerir ráð fyrir. Hinn litli stjórnarflokkurinn eru Sósíalistar og þar standa formannsskipti fyrir dyrum. Kristín Halvorsen hættir og við tekur að öllum líkindum Audun Lysbakken. Hann verður með á ráðstefnu andstæðinga ESB fyrir jól og hann hefur áhuga á möguleikanum. Kristín hefur ekki verið á móti EES en væntanlegur arftaki borðar breytingu. Þriðji stjórnarflokkurinn, Verkamannaflokkur Jens Stoltenberg, ræður þó hvað gert er í þessu sem öðru og þar er engin úrsögn á dagskrá.
Ekki heldur hjá Hægri flokknum, sem stendur Verkamannafloknum nærri þegar kemur að stjórn efnahagsmála. Úrsögn er ekki á dagskrá hjá stærstu flokkum landsins.
En hvað vilja andstæðingar EES-samningsins í staðinn? Þeir vilja tvíhliða verslunarsamning. Í honum yrði haldið í það sem máli skiptir varðandi dagleg viðskipi – kaup og sölu á varningi – en samræmdum reglum verði varpað fyrir borð. Þar á meðal reglum um stjórn peningamála, ríkisstyrki og eignarhald. Það er nefnilega svo að kreppan í Evrópu birtist hér sem hætta á atvinnuleysi þegar að eftirspurn minnkar. Það má ekki bæta rekstrarskilyrði fyrirtækjanna, til dæmis með því að hafa áhrif á gengi krónunnar.
Gengið er vandamál. Það hækkar og spillir samkeppnisstöðu útflutningsgreina. Það þyrfti að koma á gjaldeyrishöftum öfugum við það sem er á Íslandi. Erlendir peningamenn flýja kauphallir Evrópu - og hvar eiga þeir að koma peningunum fyrir? Jú, til dæmis í norskum krónur í norskum bönkum. Ríkið á 60 þúsund milljarða í þrautavarasjóði og lætur engan banka fara á hausinn. Það er öruggt skjól.
Þetta veldur óþarfa flæði á peningum inn í landið öfugt við það sem er á Íslandi þar sem óttinn er við flótta fjár úr landi. En það má ekki nota gjaldeyrishöft nema í neyð smáríkis eins og á Íslandi. Það má ekki nota handafl til að stöðva peningana við landamærin þegar flutningar fjármagns eiga að vera frjálsir eins og samningurinn um EES gerir ráð fyrir. Úrsögn úr EES væri þannig tilraun til að loka kreppuna úti, reisa hentuga verndarmúra og lifa í vellystingum bak við þá.
Ertu með athugasemd vegna fréttarinnar? Sendu á frettir@ruv.is