Uppreisn og deilur í eyjaparadís í Indlandshafi
Mikil ólga er nú á Maldív-eyjum og hefur verið gefin út handtökuskipun á hendur forseta landsins, Mohamed Nasheed, sem sagði af sér í fyrradag eða var neyddur til að segja af sér. Þegar það spurðist fjölmenntu stuðningsmenn hans á mótmælafundi og hvað eftir annað hefur slegið í brýnu. Eftirmaður hans er Mohammed Waheed Hassan Manik, fyrrverandi varaforseti.
Nasheed segir að Manik hafi tekið þátt í samsæri til að hrekja sig frá völdum. Nýi forsetinn neitar því og kveðst aðeins vilja koma á friði og jafnvægi uns nýr forseti verði kjörinn á næsta ári. Lög og stjórnarskrá verði virt, framkvæmdavaldið ætli ekki að skipta sér af löggjafarsamkomunni og nýja stjórnin sé staðráðin í að festa lýðræði í sessi. Hassan sagði einnig að atburðir síðust vikna væri ekki neitt sem þjóðin gæti verið stolt af.
Bakgrunnur átakanna á Maldív-eyjum eru stjórnmála- og trúarbragðadeilur. Leikendur og persónur eru tveir fyrrverandi forsetar, Mohamed Nasheed, fyrsti leiðtogi landsins sem kjörinn var í lýðræðislegum kosningum og Maumoon al-Gayoom, fyrrverandi einræðisherra landsins, alræmdur harðstjóri.
Maldív eyjar eru tæplega tólf hundruð eyjar, sker og kóralrif. Byggð er á um tvö hundruð. Eyjarskeggjar eru rúmlega 300 þúsund, í höfuðborginni Malé búa á annað hundrað þúsund.
Eyjarnar eru rúmlega fimm hundruð kílómetra suðvestur af Indlandsskaganum og íbúarnir eru skyldir tamílum sem búa á Indlandi og Sri Lanka. Þeir eru langflestir múhameðstrúar. Fiskur og sjávarafurðir eru mikilvægasta útflutningsgreinin. Ferðaþjónusta veitir flestum vinnu, en ferðamönnum er ekki frjálst að fara hvert á land sem er. Maldív-eyingum er annt um viðkvæma náttúru og forna menningu í litlum eyjasamfélögum. Landsframleiðsla á mann er tíundi hluti þess sem hún er á Íslandi. Eyjunum stafar mikil hætta af loftslagsbreytingum og einkum ef sjávarstaða hækkar. Hæsti blettur á Maldív eyjum er aðeins 2.3 metrum hærri en yfirborð sjávar.
Maldív-eyjar voru bresk nýlenda en öðluðust fullt sjálfstæði 1965. Á ýmsu gekk með stjórnarfar og áhrif almennings á stjórn landsins voru lítil sem engin. Umtalsverð mótmæli og óeirðir urðu í Malé 2004 er harðstjórn Maumoon al-Gayooms, forseta, hafði gengið fram af fólki.
Amnesty gagnrýndi stjórnarfar harðlega en fjöldi andstæðinga forsetans var hnepptur í fangelsi annaðhvort án dóms og laga eða eftir sýndarréttarhöld. Mohamed Nasheed, sem hrakinn var frá völdum í fyrradag, var í þeirra hópi. En lýðræðisþróunin varð ekki stöðvuð þá og Gayoom boðaði til kosninga 2008. Þar beið hann lægri hlut, Nasheed var kjörinn forseti.
Mohamed Nasheed er fjörutíu og fjögurra ára, hann lauk háskólaprófi í skipaflutningum frá Háskólanum í Liverpool. En stjórnmál hafa átt huga hans allan frá unga aldri og hann þurfti að gjalda dýru verði andstöðu sína við stjórnvöld. Honum var fyrst varpað í fangelsi rúmlega tvítugum fyrir blaðagrein þar sem hann sagði brögð hafa verið í tafli í kosningum. Hann var þá settur á lista Amnesty yfir samviskufanga og hefur oft komist á þann lista síðar, því hann var ítrekað settur á bak við lás og slá á tíunda áratug síðustu aldar. Þó að hann næði kjöri á þing árið 2000 linnti ekki handtökum og ofsóknum. Nasheed var um tíma í útlegð, heimkominn 2005 þurfti hann enn að gista dyflissur stjórnvalda. En hann var laus úr haldi þegar gengið var til fyrstu frjálsu kosninganna í sögu Maldív-eyja 2008.
Nasheed skipaði sér í fremstu röð baráttumanna gegn loftslagsbreytingum og vakti athygli fyrir málflutning sinn um allan heim. Sum uppátæki rötuðu í fréttatíma og á forsíður eins og þegar hann hélt ríkisstjórnarfund á hafsbotni til að vekja athygli á hættunni sem Maldív-eyjum stafar af hækkandi sjávarborði. Nasheed sótti Ísland heim í ársbyrjun 2010 og hélt fyrirlestur í Háskóla Íslands þar sem hann sagði meðal annars að ef ekki tækist að stöðva loftslagsbreytingar og bjarga landi sínu frá því að hverfa undir yfirborð sjávar væri ekki víst að tækist að bjarga Íslandi frá afleiðingum hlýnandi veðurfars.
Höfundur þessa heimsfréttabloggs ræddi við Mohamed Nasheen í heimsókn hans og það fór ekki á milli mála að þarna fór maður sem talaði af djúpri sannfæringu. Mohamed Nasheen er einnig maður sem hefur fært miklar fórnir fyrir stjórnmálaskoðanir sínar. Hann hefur margoft verið fangelsaður og sætt pyntingum en samt haldið baráttu sinni áfram ótrauður.
Þegar við ræddum saman virtist hann standa traustum fótum heima fyrir. Hann var fyrsti lýðræðislega kjörinn leiðtogi landsins, maður sem hafði tekist að sigrast á þaulsetnum harðstjóra og njóta almenns fylgis þjóðar sinnar. Maður sem setti hugsjónir framar öllu og hafði verið tilbúinn til að færa miklar fórnir fyrir þær.
En efnahagsástandið varð til þess að stjórn hans varð að taka erfiðar og sársaukafullar ákvarðanir. Nauðsynlegt var talið að draga ríkisútgjöld saman. Maldív-eyjar glíma eins og fjölmörg önnur ríki við mikinn halla á ríkisútgjöldum. Veruleg óánægja var meðal almennings vegna verðhækkana, sem Nasheed og stjórn hans var kennt um. Hann var sakaður um að bera ábyrgð á versnandi hag almennings vegna niðurskurðarins.
Allt virtist samt sem áður með kyrrum kjörum þangað til í ársbyrjun. Navi Pillay, forstöðumaður Mannréttindastofnunar Sameinuðu þjóðanna kom í heimsókn og hún lét falla ummæli um hýðingar ótrúrra eiginkvenna sem íhaldssamir múslimar litu á sem árás á islam.
Stjórnarandstæðingar, stuðningsmenn Abdul Gayoom, fyrrverandi einræðisherra, gripu tækifærið kenndu Nasheed um. Hann var sagður vera vera fjandmaður trúarinnar. Upp úr sauð er Nasheed lét handtaka dómara sem látið hafði lausann stuðningsmann Gayooms. Forsetinn sagði manninn hafa leynt og ljóst barist gegn því að hægt yrði að draga einræðisherrann fyrrverandi fyrir dóm fyrir misgjörðir þegar hann sat á valdastóli.
Hæstiréttur Maldív-eyja dæmdi handtöku dómarans brot á stjórnarskrá landsins. Stuðningsmenn og andstæðingar forsetans héldu fundi á víxl og andrúmsloftið varð sífellt þrungrara spennu. Þar kom á mánudagskvöld að lögregluþjónar sem höfðu hlaupist undan merkjum réðust á fund stuðningsmanna forsetans. Daginn eftir þurfti herinn að beita táragasi til að stöðva óeirðir í höfuðborginni Malé. Foringjar í hernum segja að þeir hafi þá ráðlagt forsetanum að segja af sér. Mohammed Nasheed segir að hann hafi verið umkringdur vopnuðum mönnum sem hefðu sagt að þeir myndu ekki hika við að beita vopnum sínum ef hann færi ekki frá völdum. Forsetinn lét undan og sagði af sér.
Þegar hér var komið sögu á þriðjudaginn var búist var við að saga Nasheeds á valdastóli væri öll og Hassan, hinn nýi forseti, myndi sitja fram að kosningum. Nú er hins vegar ljóst að Nasheed ætlar ekki að gefast upp baráttulaust. Hann var handtekinn en látinn laus skömmu seinna en svo var ný handtökuskipun var gefin út að morgni fimmtudags 9. febrúar. Síðdegis sama dag sögðu ný stjórnvöld að forsetinn fyrrverandi yrði ekki tekinn höndum nema til að tryggja öryggi hans. Líklegast vonast þau til þess að Nasheed fylgi eiginkonu sinni og dætrum í útlegð. Hann segist hvergi ætla fara, hætta sé á algerri upplausn ef hann verði neyddur í útlegð.
Það má líkja stöðunni á Maldív-eyjum við púðurtunnu, lítið þarf til að allt fari springi í loft upp á eyjaparadísinni í Indlandshafi. Slík er spennan.
Bogi Ágústsson. bogia@ruv.is
Ertu með athugasemd vegna fréttarinnar? Sendu á frettir@ruv.is