Leikdómur um Lókal.

Undanfarnir dagar í Reykjavíkurborg hafa verið listrænir nammidagar, hlaðborð þakið skapandi kræsingum. Og ástæðan? Alþjóðlega leiklistarhátíðin Lókal og Reykjavík Dance Festival.

Þó það hafi vissulega kosti að hafa svona hátíðir samliggjandi, þá er gallinn sá, að áhorfandinn verður að velja hvorri hátíðinni hann vill heldur fylgjast með, eða velja nokkra viðburði á hvorri um sig. Það er því miður ómögulegt að sjá allt sem í boði er á báðum hátíðum. En svoleiðis er það líka með hlaðborð. Og á diskinn minn fór Lókal, eins og hún leggur sig. Ég gat þó huggað mig við það að á einstaklega fjölbreyttri dagskrá Lókal voru tvö dansverk. Hátíðin var vel skipulögð að vanda og það vakti sérstaka athygli mína hversu gott andrúmsloft var á hátíðinni. Gestir, skipuleggjendur og listafólk geisluðu af hlýju, eftirvæntingu og gleði yfir að fá að njóta og deila, gefa og þiggja.

Þrjú af verkunum sem boðið var uppá á Lókal, eiga það sameiginlegt að fjalla á ólíkan hátt um manneskjurnar og heiminn sem þær búa í, styrkleika þeirra og bresti, baráttu þeirra, breyskleikann, grimmdina, sigrana. Og meira til.

Sýning  sviðslistahópsins Brokentalkers, The Blue Boy, byggir á “Ryan- skýrslunni” svokölluðu, sem fjallaði um umfang og afleiðingar ofbeldis gegn börnum, á stofnunum reknum af kaþólsku kirkjunni á Írlandi. Þessar stofnanir voru í raun þrælabúðir fyrir lítil börn, sem voru beitt skelfilegu ofbeldi þar inni. Enginn kom þeim til hjálpar og enginn hlustaði á þau. Efnistökin eru því stór og þung. Blái drengurinn sem nafn sýningarinnar vísar til, er fenginn úr gamalli draugasögu úr Artane hverfinu í Dublin, en hann lést á einni slíkri stofnun þar og átti að hafa gengið aftur í hverfinu.

Brokentalkers er hópur listamanna úr ýmsum áttum sem vinna með fjölbreytta miðla til listsköpunar og nýta ólíka hæfileika hvers og eins til að hnýta saman sýningar sem ögra hefðbundnum hugmyndum um leiklist.

Og það gerir The Blue Boy sannarlega. Í henni er tvinnað saman texta, hljóðmyndum, tónlist, dansi, vélrænu hreyfimynstri, kvikmyndlist og frásögnum á áhugaverðan hátt.

Tæknin í verkinu er með ólíkindum á köflum og virtist aldrei klikka. Það var þó stundum of mikið að gerast í einu, til að mynda þegar hljóðmynd eða tónlist var spiluð undir raddupptökum af frásögnum þolenda ofbeldisins og enginn texti fylgdi. Þá var oft erfitt að heyra og skilja það sem sagt var.

Áhorfendur horfðu á mestallt verkið í gegnum gegnsætt skjávarpatjald, sem gaf tilfinningu fyrir að við værum að gægjast í gegnum veggi stofnunarinnar. Andlit þeirra sem voru þar fyrir innan og táknuðu börnin sem um ræddi, voru hulin með grímum og eina tjáning þeirra var í gegnum vélrænar og tilfinningasnauðar hreyfingar. Sumar þeirra voru þó mjög táknrænar, en aðrar algjörlega abstrakt, enda teknar af handahófi úr táknmálsþýðingu skýrslunnar. Það má eflaust deila um gæði hreyfinganna sem slíkra, en það var aðdáunarvert hversu vel samhæfðar þær voru. Þær gengu fullkomlega upp eins og vel smurð vél.

Það var líka eflaust gert með vilja að strípa grímuklæddu börnin öllum tilfinningum og bjóða aðeins upp á þær í gegnum sögumanninn, það var alltént það sem gert var á sínum tíma, fólk lokaði augunum fyrir því sem var að gerast. Og fórnarlömbin urðu þannig andlitslaus, nánast ómennsk.

Sýningin var í marga staði áhrifamikil. Frásagnir bæði sögumannsins og þeirra sem fram komu á hljóðupptökum voru harmi þrungnar og hjarta mitt þyngdist reglulega í gegnum alla sýninguna yfir frásögnum um skelfilega meðferð á ungum börnum, sem studdar voru af listilegum leik með ljós, hljóð, texta og myndbönd. En það var eins og eitthvað vantaði. Það hefði mögulega gefið sýningunni meiri dýpt og tengt hana enn betur saman ef tilfinningunum hefði verið leyft að brjótast víðar út en raun bar vitni.

2. Framandverkaflokkurinn Kviss Búmm Bang valdi verki sínu Downtown 24/7 óvenjulegan stað, enda á ferðinni hópur sem fer ótroðnar slóðir í listsköpun. Verkið, sem er þátttöku-og hljóðverk og fjallar um vændi á Íslandi, fór sumsé fram í Kringlunni. Þar gengu þátttakendur verksins um ganga verslunarmiðstöðvarinnar með heyrnartól í eyrunum og ipod í höndinni og framkvæmdu ýmis verkefni eftir fyrirmælum. Í eyrum þeirra hljómuðu viðtöl við þrjár konur sem hafa stundað vændi, frásagnir af reynslu þeirra og upplifunum. Af öryggisástæðum hafa þó leikkonur ljáð þeim rödd sína fyrir þetta verkefni. Í upphafi verksins kemur fram að konurnar séu einhvers staðar í Kringlunni að fylgjast með þátttakendum, sem fengu borða um handlegginn til auðkennis. Hvort sem konurnar voru þarna raunverulega eða ekki, fannst mér eins og ég finndi fyrir þeim og gæti með þátttöku minni á einhvern hátt sýnt þeim stuðning og samkennd. Það var mér mikils virði. Þær virkuðu líka enn nær þegar ég las handskrifuð skilaboð frá þeim víðsvegar um Kringluna, þefaði af uppáhalds ilmvatninu þeirra, klæddist skyrtu einnar þeirra og skoðaði balletbúning dóttur annarrar. Þó að ég muni aldrei geta sett mig í þeirra spor, þá fannst mér ég örlítið nær því í þessu verki – allavega nær því að skilja. Ég upplifði þetta meðal annars þegar ég var beðin um að fara inn á almenningssalerni og farða mig og voru svo réttar þúsund krónur eftir á, sem ég var beðin um að geyma. Það var ekki þægileg tilfinning.

Undir lok sýningarinnar var eins og allt efni hennar þyrmdi yfir mig – allur þessi viðbjóður sem konurnar hafa gengið í gegnum – allt þetta ógeð sem fólk gerir öðru fólki. Og ég varð svo yfirþyrmandi sorgmædd. Og reið. En eins undarlega og það kann að hljóma, var ég á sama tíma svo yfir mig stolt og glöð. – Svo hrærð yfir því að þrjár konur séu svona hugrakkar. Að þrátt fyrir allt sé mögulegt að stíga upp úr brotunum og berjast. Ég var svo stolt af þessum konum sem ég þekki ekki neitt. Af því að þær standa fyrir stórkostlega hluti – fyrir það að rísa úr öskustónni, fyrir það að standa gegn kvalara sínum og fyrir það að standa með sjálfri sér.

Ég var líka stolt af konunum sem skipa Kviss Búmm Bang fyrir að takast að fjalla um þetta þunga og brothætta efni á svo áhrifamikinn hátt og af slíkri virðingu. Fyrir að fá okkur hin til að hugsa. Og áhrif verksins ná langt út fyrir sýningatíma þess, í það minnsta er ég enn að vinna úr minni reynslu, enn að hugsa. Og það er víst að allar þessar konur eru hetjur í mínum huga.

Leikhópurinn Mind Group, sem að þessu sinni er skipaður þeim Jóni Atla Jónassyni, Jóni Páli Eyjólfssyni, Aude Busson og Bryndísi Björgvinsdóttur, bauð, líkt og Kviss Búmm Bang, uppá þátttökuleikhús. Gestir viðburðarins, sem voru áhorfendur og þátttakendur á sama tíma, teiknuðu saman sitt eigið heimskort, eftir vissum leikreglum sem þeim voru settar. Hver og einn fékk það verkefni að teikna eitthvað ákveðið á kortið og fékk til þess 30 sekúndur. Hvað það var sem átti að teikna var þó háð túlkun hvers og eins, svo endanleg útkoma kortsins hafði óendanlega möguleika. Ég  fékk það verkefni að merkja inn eða teikna þann hluta heimsins sem ég tel að verði hnattrænni hlýnun að bráð. Svo dæmi um fleiri verkefni séu tekin, átti einhver að teikna staðinn þar sem viðkomandi varð fyrst ásfanginn, annar að teikna land þar sem barnaþrælkun á sér stað og enn annar að merkja inn staði þar sem finna má kjarnorkuvopn. Einnig voru stöku hópverkefni, en þá mátti fjögurra manna hópur breyta kortinu að vild, líma yfir hluta þess, bæta við eða laga.

Ég fékk á tilfinninguna að þátttakendur í  sýningunni sem ég fór á, tækju verkefnin ekki alvarlega. Fólk var heldur óvandvirkt og háðslegt í teikningum sínum, teiknaði gjarnan eigin þjóðfána um alla veröld ef svo má að orði komast, gerði hjörtu eða broskalla víða um höf og lönd og fáir virtust hafa áhyggjur af landfræðilegum staðreyndum. Skemmdarfísnin og vanvirðing fyrir verkum annarra þótti mér koma heldur óþægilega vel í ljós, en í lok leiksins, var kortið allt rifið og útkrotað.

Það þarf þó ekki að þýða að fólk hafi ekki tekið VERKIÐ sjálft alvarlega.

Þó að ég hafi gerst sek um að hafa krotað óvandlega á kortið þegar kom að mér, var ég þungt hugsi mestallan tíman. Ég hugsaði um heiminn sem við búum í, hvers virði hann er, hvernig við komum fram hvert við annað, hvers konar hegðun og vanvirðing viðgengst í honum, hvað manneskjan er grimm. En hvað heimurinn er á sama tíma fullur af kærleika – sem þó virðist af skornum skammti sumstaðar og á stundum. Ég hugsaði líka um hvað það eru til fallegir hlutir í heiminum okkar og hvað ég er heppin með minn stað í honum. Svo velti ég fyrir mér hvað ég gæti gert til að gera hann að betri stað, hvaða ábyrgð ég bæri á vanköntum hans og ósköpum.

Allt þetta hugsaði ég og meira til. Allt þetta upplifði ég á meðan ég lék mér með næstum 50 öðrum ókunnugum manneskjum. Og þó að ég hefði heldur viljað að við leikendurnir í þessu verki hefðum vandað okkur töluvert meira við gerð kortsins af heiminum okkar, þá held ég að verkið og útkoma þess hafi fengið okkur öll til að hugsa í það minnsta pínulítið – því ef það var markmiðið með verkinu, þá náðist það alltént í mínu tilfelli.

Og ef til vill ber óvandvirknin við kortagerðina óvandvirkni mannkynsins glöggt vitni? Hvernig manneskjurnar koma fram hver við aðra, jörðina sína og dýrin?

Verk Brokentalkers, Kviss Búmm Bang og Mind Group fara afar ólíkar leiðir í nálgun sinni á manneskjunni og veröldinni sem hún býr í. Og þó viðfangsefnin séu á margan hátt ólík, þá leiða þau ekki að svo ólíkri niðurstöðu og upplifun. Þau skilja öll eftir ótal spurningar um tilveru okkar og hegðun, vekja upp þrá fyrir betri heimi en fá mann á sama tíma til að muna eftir kærleikanum og hversu mikils virði hann er.

Á þessum þessum kærleiksríku nótum ætla ég að halda áfram að hugsa og hjálpa til við að breyta heiminum.

Ertu með athugasemd vegna fréttarinnar? Sendu á frettir@ruv.is