Áhugaverð sýning og safaríkt verk.

Stríðshörmungar og pyntingar eru til allrar hamingju afskaplega fjarri flestum þeim sem fæðast og eyða ævinni á Íslandi. Reynsluheimur okkar í nútíð og fortíð hefur verið blessunarlega laus við hrylling af þeim toga, sem aftur verður til þess að við eigum erfitt með að setja okkur í spor þeirra sem upplifa slíkt, samanber skoðanir óhugnanlega margra Íslendinga á hælisleitendum og það fullkomna skilningsleysi sem sést aftur og aftur í opinberri umræðu. Kæru hlustendur, ekki skoða kommentakerfi DV ef þið viljið halda geðheilsunni. Um síðustu helgi var frumsýnt leikverk á Nýja sviði Borgarleikhússins sem sprettur úr jarðvegi blóðugra átaka og morða; höfundur verksins Eldhaf er hinn líbanski Wajdi Mouawad sem sjálfur flúði borgarastyrjöldina í heimalandinu á barnsaldri og er nú starfandi leikhúslistamaður í Kanada. Eldhaf er fjölskyldusaga spunnin inn í víðfeðman vef þjóðfélagslegra sviptinga; í upphafi verksins eru rúmlega tvítug tvíburasystkini, Simon og Jeanne, kölluð á fund lögbókanda sem les upp fyrir þau fyrirmæli úr erfðaskrá nýlátinnar móður. Strax er ljóst að samskipti barna og móður hafa verið stormasöm og við komumst að því að móðirin Nawal endaði ævina á stofnun í þagnarmúr. Þeim Simon og Jeanne, sem leikin eru af Guðjóni Davíð Karlssyni og Láru Jóhönnu Jónsdóttur, er uppálagt að færa hinum óþekkta föður sínum og löngu týndum bróður sitt hvort bréfið frá móðurinni. Verk Mouawad er stórt í sniðum, spannar nokkra áratugi og gerist jafnt í vestri sem í austri, og þar eð áhrifamáttur verksins byggist að miklu leyti á því sem systkinin smám saman afhjúpa er best að lýsa framvindunni ekki í of löngu máli. Það þarf ekki mikla sagnfræðilega þekkingu til að átta sig á því að söguheimurinn er í raun Líbanon – borgarastyrjöld, fjöldamorð þjóðvarðliða á flóttafólki – allt hefur þetta augljósa skírskotun en nafnið er aldrei nefnt á nafn. Í leikskrá kemur fram að staðleysuna valdi leikskáldið meðvitað, og hún hefur sína kosti en á móti kemur að stundum er undarlegt að heyra persónurnar tala um landið sem móðir mín fæddist í eða annað í þeim dúr. Leikstjóri uppfærslunnar í Borgarleikhúsinu er Jón Páll Eyjólfsson og hann tekst á við Eldhaf með einlægni, tilgerðarleysi og ákveðnu trausti á verkinu sem birtist mjög í túlkun leikhópsins. Ilmur Stefánsdóttir hannar leikmynd og búninga; klæðnaður er í fremur raunsæislegum stíl en leikmyndin marglaga og táknræn í stíl við verkið sjálft, en það er raunar erfitt að aðskilja þá þætti sem mynda umgjörð sýningarinnar; auk Ilmar koma þar við sögu myndbandshönnuðurinn Arnar Steinn Friðbjarnarson, tónskáldið Hallur Ingólfsson og ljósameistarinn Þórður Orri Pétursson. Allir skiluðu sínu verki vel; helst vantaði upp á að hughrif fengju að lifa nægilega lengi milli atriða en þau voru tengd fremur skarpt með hljóðmynd, ljósum og myndvörpun. Eins varð myndvörpunin dálítið yfirþyrmandi á köflum, þótt vönduð væri, og þá helst í atriðum sem kröfðust mikils af einstökum leikurum, en fyrir kom að leikararnir týndust örlítið í umgjörðinni. Hins vegar bætir myndefnið líka við áhrifin, til að mynda eru ótal andlitsmyndir sem varpað er á leikmyndina í ákveðnum atriðum í síðari hluta verksins bæði sláandi og merkingarþrungnar. Textinn sjálfur er ansi vandmeðfarinn, í margföldum skilningi. Verkið er upphaflega skrifað á frönsku, þótt leikskáldið nefni raunar í viðtali í leikskrá að hann telji sig skrifa með arabískri hrynjandi og undir arabískum áhrifum. Hrafnhildur Hagalín þýðir leikritið og hefur þar staðið frammi fyrir flóknu verkefni. Það er mikil ljóðræna í textanum og þá sérstaklega í þeim hluta verksins sem gerist í heimalandi Nawal. Á stundum varð textinn ansi bókmenntalegur og þá var eins og myndaðist veggur milli leikaranna og textans, eins og verið væri að fara með texta eða lesa hann upp frekar en að hann ætti sér tilfinningalegar rætur. Texti getur jú vel verið lýrískur án þess að vera of hátíðlegur. Vandamálið liggur ef til vill líka í leikstíl; hin íslenska hefð fyrir raunsæisleik á erfitt með að bera langar einræður og sterkt myndmál í texta. Þrátt fyrir þessi vandkvæði var þó margt afskaplega fallega gert í þýðingunni og ekki síst myndmálið. Á sviðinu eru sjö leikarar þótt þeir virtust fleiri, enda leika langflestir fleiri en eina persónu og meðal annars birtist Jörundur Ragnarsson í heilum sex hlutverkum. Lára Jóhanna og Guðjón Davíð eru sannfærandi í hlutverkum systkinanna ungu og baráttu þeirra við mótsagnakenndar tilfinningar; sérstaklega er gaman að sjá Guðjón fá að takast á við bitastætt dramatískt hlutverk. Unnur Ösp Stefánsdóttir leikur móðurina Nawal og leiðir ferðalag hennar allt frá unglingsaldri fram á fullorðinsár. Unnur þarf að takast á við hlutfallslega mun stærri skerf af hinum upphafna texta en aðrir leikendur, en túlkun hennar á Nawal stendur sem sterkur, margbrotinn kjarni sýningarinnar. Bergur Þór Ingólfsson leikur Lebel lögbókanda sem er greinilega skrifaður inn í verkið til þess að létta á dramatíkinni og leyfa áhorfendum að ná andanum; Bergur býr til skondna og einlæga persónu úr þessu þakkláta hlutverki. Einnig má nefna að Birgitta Birgisdóttir gerði afar vel sem baráttukonan Sawda, vinkona Nawal í heimalandinu. Endirinn á verkinu þótti mér ofskrifaður frá hendi leikskáldsins; dramatísk uppgjör valda gjarnan ákveðnu spennufalli og hið ósagða er oft sterkara en ítrekunin. En altént er Eldhaf áhugaverð sýning og safaríkt verk; þótt ekki gangi allt fullkomlega upp er heildarmyndin eftirminnileg og vönduð.

Ertu með athugasemd vegna fréttarinnar? Sendu á frettir@ruv.is